વરાહપુરાણમ્

ષષ્ઠ્યાં ફલાશનો યસ્તુ વર્ષમેકં વ્રતં ચરેત્ । પૌષમાસસિતે પક્ષે ચતુર્થ્યાં કૃતભોજનઃ ।। ૬૧.

જે વ્યક્તિ છઠ્ઠા દિવસે ફળાહાર રાખે અને એક વર્ષ વ્રત કરે, અને પોષ મહિનાની કૃષ્ણ ચતુર્થીએ ભોજન કરે—

ષષ્ઠ્યાં તુ પારયેદ્ ધીમાન્ પ્રથમં તુ ફલં નૃપ । તતો ભુઞ્જીત યત્નેન વાગ્યતઃ શુદ્ધમોદનમ્ ।। ૬૧.

છઠ્ઠા દિવસે, વિવેકી માણસે પહેલા ફળ અર્પણ કરવું જોઈએ, રાજા. પછી, મૌન રહીને, સાવધાને શુદ્ધ ભાત ખાવું.

બ્રાહ્મણૈઃ સહ રાજેન્દ્ર અથવા કેવલૈઃ ફલૈઃ । તમેકં દિવસં સ્થિત્વા સપ્તમ્યાં પારયેન્નૃપ ।। ૬૧.

રાજેન્દ્ર, બ્રાહ્મણો સાથે કે ફક્ત ફળો સાથે એ એક દિવસનું વ્રત રાખવું. પછી સાતમા દિવસે ઉપવાસ પૂર્ણ કરવો.

અગ્નિકાર્યં તુ કુર્વીત ગુહરૂપેણ કેશવમ્ । પૂજયિત્વાભિધાનેન વર્ષમેકં વ્રતં ચરેત્ ।। ૬૧.

ગુહારૂપે કેશવની પૂજા કરીને, અગ્નિકાર્ય કરવું. નામે નામે પૂજા કરીને, આખું એક વર્ષ વ્રત પાલન કરવું.

ષડ્વક્ત્ર કાર્ત્તિક ગુહ સેનાની કૃત્તિકાસુત । કુમાર સ્કન્દ ઇત્યેવં પૂજ્યો વિષ્ણુઃ સ્વનામભિઃ ।। ૬૧.

છહ-મુખ, કાર્તિક, ગુહા, સેનાપતિ, કૃત્તિકાઓનો પુત્ર, કુમાર, સ્કંદ—આ બધા નામે વિષ્ણુની પૂજા કરવી.

સમાપ્તૌ તુ વ્રતસ્યાસ્ય કુર્યાદ્ બ્રાહ્મણભોજનમ્ । ષણ્મુખં સર્વસૌવર્ણં બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।। ૬૧.

આ વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને એક બ્રાહ્મણને આખું સોનાનું ષણ્મુખનું મૂર્તિ અર્પણ કરવું.

સર્વે કામાઃ સમૃદ્ધ્યન્તાં મમ દેવ કુમારક । ત્વત્પ્રસાદાદિમં ભક્ત્યા ગૃહ્યતાં વિપ્ર માચિરમ્ ।। ૬૧.

હે દેવ કુમારક, તારી કૃપાથી મારા બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય. આ ભક્તિપૂર્વક અપાયેલું બ્રાહ્મણે વહેલી તકે સ્વીકારે.

અનેન દત્ત્વા મન્ત્રેણ બ્રાહ્મણાય સયુગ્મકમ્ । તતઃ કામાઃ સમૃદ્ધ્યન્તે સર્વે વૈ ઇહ જન્મનિ ।। ૬૧.

આ મંત્રથી, જોડી સાથે, બ્રાહ્મણને આપ્યા પછી, આ જન્મમાં તમામ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

અપુત્રો લભતે પુત્રમધનો લભતે ધનમ્ । ભ્રષ્ટરાજ્યો લભેદ્ રાજ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।। ૬૧.

જેનાં સંતાન નથી તેને સંતાન મળે, ગરીબને ધન મળે, રાજ્ય ગુમાવનારને ફરી રાજ્ય મળે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

એતદ્ વ્રતં પુરા ચીર્ણં નલેન નૃપસત્તમ । ઋતુપર્ણસ્ય વિષયે વસતા વ્રતચર્યયા ।। ૬૧.

આ વ્રત પ્રાચીનકાળે નલ રાજાએ પણ પાળ્યું હતું, જયારે તે ઋતુપર્ણના રાજ્યમાં રહીને વ્રત કરતો હતો.

તથા રાજ્યચ્યુતૈરન્યૈર્બહુભિર્નૃપસત્તમૈઃ । પૌરાણિકં વ્રતં ચૈવ સિદ્ધ્યર્થં નૃપસત્તમ ।। ૬૧.

એ જ રીતે, ઘણા બીજા મહાન રાજાઓએ પણ પોતાનું રાજ્ય ગુમાવ્યા પછી સફળતા માટે આ પૌરાણિક વ્રત પાળ્યું હતું.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અથાપરં મહારાજ વ્રતમારોગ્યસંજ્ઞિતમ્ । કથયામિ પરં પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।। ૬૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે, મહારાજા, હું આરોગ્યવ્રત નામનું બીજું વ્રત કહું છું, જે બહુ પુણ્યદાયક છે અને બધા પાપોનો નાશ કરે છે.

તસ્યૈવ માઘમાસસ્ય સપ્તમ્યાં સમુપોષિતઃ । પૂજયેદ્ ભાસ્કરં દેવં વિષ્ણુરૂપં સનાતનમ્ ।। ૬૨.

માઘ મહિનાની સાતમી તિથીએ, ઉપવાસ રાખીને, ભાસ્કર દેવની પૂજા કરવી, જે વિષ્ણુનું શાશ્વત સ્વરૂપ છે.

આદિત્ય ભાસ્કર રવે ભાનો સૂર્ય દિવાકર । પ્રભાકરેતિ સંપૂજ્ય એવં સંપૂજ્યતે રવિઃ ।। ૬૨.

આદિત્ય, ભાસ્કર, રવિ, ભાનુ, સૂર્ય, દિવાકર, પ્રભાકર—આ બધા નામે પૂજા કરીને, રવિની પૂજા કરવી.

ષષ્ઠ્યાં ચૈવ કૃતાહારઃ સપ્તમ્યાં ભાનુમર્ચયેત્ । અષ્ટમ્યાં ચૈવ ભુઞ્જીત એષ એવ વિધિક્રમઃ ।। ૬૨.

છઠ્ઠા દિવસે ભોજન કરીને, સાતમા દિવસે ભાનુની પૂજા કરવી. આઠમા દિવસે ભોજન કરવું—આ જ યોગ્ય ક્રમ છે.

અનેન વત્સરં પૂર્ણં વિધિના યોઽર્ચયેદ્ રવિમ્ । તસ્યારોગ્યં ધનં ધાન્યમિહ જન્મમિ જાયતે । પરત્ર ચ શુભં સ્થાનં યદ્ ગત્વા ન નિવર્તતે ।। ૬૨.

જે વ્યક્તિ આ રીતે આખું વર્ષ નિયમથી રવિની પૂજા કરે છે, તેને આ જીવનમાં આરોગ્ય, ધન અને અનાજ મળે છે અને પરલોકમાં એવુ શુભ સ્થાન મળે છે, જ્યાંથી પાછા આવવું પડતું નથી.

સાર્વભૌમઃ પુરા રાજા અનરણ્યો મહાબલઃ । તેનાયમર્ચિતો દેવો વ્રતેનાનેન પાર્થિવ । તસ્ય તુષ્ટો વરં દેવઃ પ્રાદાદારોગ્યમુત્તમમ્ ।। ૬૨.

પહેલાં સર્વભૌમ રાજા અનરણ્યે, જે મહાબળવાન હતા, તેમણે આ વ્રતથી દેવની પૂજા કરી હતી. pleased થયેલા દેવએ તેમને શ્રેષ્ઠ આરોગ્યનું વરદાન આપ્યું.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । કિમસૌ રોગવાન્ રાજા યેનારોગ્યમવાપ્તવાન્ । સાર્વભૌમસ્ય ચ કથં બ્રહ્મન્ રોગસ્ય સંભવઃ ।। ૬૨.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: શું એ રાજાને કોઈ રોગ હતો, જેથી તેમને આરોગ્ય મળ્યું? અને સર્વભૌમ રાજાને રોગ કેવી રીતે થયો, બ્રાહ્મણ?

અગસ્ત્ય ઉવાચ । સ રાજા સાર્વભૌમોઽભૂદ્ યશસ્વી ચ સુરૂપવાન્ । સ કદાચિન્નૃપશ્રેષ્ઠો નૃપશ્રેષ્ઠ મહાબલઃ ।।૬૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: એ રાજા સર્વભૌમ અને પ્રસિદ્ધ તથા સુંદર હતા. એક વખત, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ મહાબળવાન રાજા...

ગતવાન્ માનસં દિવ્યં સરો દેવગણાન્વિતમ્ । તત્રાપશ્યદ્ બૃહદ્ પદ્મં સરોમધ્યગતં સિતમ્ ।। ૬૨.

તે પછી તે દેવતાઓની સાથે મનના દિવ્ય સરોવર પાસે ગયો. ત્યાં તેણે સરોવરનાં મધ્યમાં એક મોટું સફેદ કમળ જોયું.

તત્ર ચાઙ્ગુષ્ઠમાત્રં તુ સ્થિતં પુરુષસત્તમમ્ । રક્તવાસોભિરાછન્નં દ્વિભુજં તિગ્મતેજસમ્ ।। ૬૨.

આ કમળની અંદર અંગુઠા જેટલા કદનો, લાલ વસ્ત્ર પહેરેલો, બે હાથવાળો અને તેજસ્વી પુરુષ ઊભો હતો.

તં દૃષ્ટ્વા સારથિં પ્રાહ પદ્મમેતત્ સમાનય । ઇદં તુ શિરસા બિભ્રત્ સર્વલોકસ્ય સન્નિધૌ । શ્લાઘનીયો ભવિષ્યામિ તસ્માદાહર માચિરમ્ ।। ૬૨.

તેને જોઈને રાજાએ પોતાના સારથિને કહ્યું: 'આ કમળ લાવી આપ. જો હું આ કમળને સર્વ લોકોએ જુએ ત્યાં મારા માથે ધારણ કરીશ, તો હું વખાણપાત્ર બનીશ. તેથી તું ઝડપથી આ કમળ લાવ.'

એવમુક્તસ્તદા તેન સારથિઃ પ્રવિવેશ હ । ગ્રહીતુમુપચક્રામ તં પદ્મં નૃપસત્તમ ।। ૬૨.

એવી રીતે રાજાએ કહ્યાના પછી સારથિ કમળ લેવા માટે અંદર ગયો અને તેને પકડવા માટે આગળ વધ્યો, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.

સ્પૃષ્ટમાત્રે તતઃ પદ્મે હુઙ્કારઃ સમજાયત । તેન શબ્દેન સ ત્રસ્તઃ પપાત ચ મમાર ચ ।। ૬૨.

જ્યારે સારથિએ કમળને સ્પર્શ્યું, ત્યારે જ એક મોટો અવાજ થયો. એ અવાજથી ડરીને તે પડી ગયો અને તેનું મૃત્યુ થયું.

રાજા ચ તત્ક્ષણાત્ તેન શબ્દેન સમપદ્યત । કુષ્ઠી વિગતવર્ણશ્ચ બલવીર્યવિવર્જિતઃ ।। ૬૨.

અને એ અવાજ થતાં જ રાજા પણ તરત જ કૂષ્ટરોગી બની ગયો, તેની ચામડીનો રંગ ગયો અને તેની તાકાત અને શક્તિ પણ ખોવાઈ ગઈ.

તથાગતમથાત્માનં દૃષ્ટ્વા સ પુરુષર્ષભઃ । તસ્થૌ તત્રૈવ શોકાર્ત્તઃ કિમેતદિતિ ચિન્તયન્ ।। ૬૨.

આવી સ્થિતિમાં પોતાને જોઈને એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્યાં જ દુઃખી થઈને ઊભો રહ્યો અને વિચારી રહ્યો: 'આ શું થયું?'

તસ્ય ચિન્તયતો ધીમાનાજગામ મહાતપાઃ । વસિષ્ઠો બ્રહ્મપુત્રોઽથ તં સ પપ્રચ્છ પાર્થિવમ્ ।। ૬૨.

જ્યારે તે આમ વિચારતો હતો ત્યારે બુદ્ધિશાળી અને મહાન તપસ્વી વસિષ્ઠ, જે બ્રહ્માના પુત્ર છે, ત્યાં આવ્યા અને રાજાને પૂછ્યું.

કથં તે રાજશાર્દૂલ તવ દેહસ્ય શાસનમ્ । ઇદાનીમેવ કિં કાર્યં તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ।। ૬૨.

'હે રાજાશાર્દૂલ, તારા શરીર પર આ સ્થિતિ કેવી રીતે આવી? હવે શું કરવું જોઈએ? મને સાચું કહીને જણાવ.'

એવમુક્તસ્તતો રાજા વસિષ્ઠેન મહાત્મના । સર્વં પદ્મસ્ય વૃત્તાન્તં કથયામાસ સ પ્રભુઃ ।। ૬૨.

મહાન આત્માવાળા વસિષ્ઠે આમ પૂછ્યા પછી રાજાએ કમળની આખી ઘટના તેમને કહી સંભળાવી.