વરાહપુરાણમ્

એવં જ્ઞાત્વા સલક્ષ્મીકં હરિં સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ । મન્ત્રેણાનેન રાજેન્દ્ર તતસ્તં પરમેશ્વરમ્ ।। ૫૮.

આ રીતે જાણીને, હે રાજા, ભક્તિપૂર્વક લક્ષ્મી સાથે હરિની પૂજા કરવી અને આ મંત્રથી પરમેશ્વરનું સ્મરણ કરવું.

ગમ્ભીરાયેતિ પાદૌ તુ સુભગાયેતિ વૈ કટિમ્ । ઉદરં દેવદેવેતિ ત્રિનેત્રાયેતિ વૈ મુખમ્ । વાચસ્પતયે ચ શિરો રુદ્રાયેતિ ચ સર્વતઃ ।। ૫૮.

પગે 'ગંભીરાય', કમરે 'સુભાગાય', પેટે 'દેવદેવેતિ', મુખે 'ત્રિનેત્રાય', માથે 'વાચસ્પતયે', અને સર્વત્ર 'રુદ્રાય' એમ ઉચ્ચારવું.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી વિષ્ણું લક્ષ્મ્યા સમન્વિતમ્ । હરં વા ગૌરિસંયુક્તં ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।। ૫૮.

આ રીતે વિદ્વાન વ્યક્તિએ લક્ષ્મી સાથે વિષ્ણુ અથવા ગૌરી સાથે હરાની ગંધ, ફૂલ અને અન્ય સામગ્રીથી ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

તતસ્તસ્યાગ્રતો હોમં કારયેન્મધુસર્પિષા । તિલૈઃ સહ મહારાજ સૌભાગ્યપતયેતિ ચ ।। ૫૮.

પછી તેમના સામે મધ અને ઘી સાથે, તલ ઉમેરીને, 'સૌભાગ્યપતિ'નું ઉચ્ચારણ કરીને, અગ્નિહવન કરવું.

તતસ્ત્વક્ષારવિરસં નિસ્નેહં ધરણીતલે । ગોધૂમાન્નં તુ ભુઞ્જીત કૃષ્ણેપ્યેવં વિધિઃ સ્મૃતઃ । આષાઢાદિદ્વિતીયાં તુ પારણં તત્ર ભોજનમ્ ।। ૫૮.

પછી જમીન પર રાખેલું, મીઠું, ક્ષાર અને તેલ વગરનું ઘઉંનું અન્ન ખાવું. કૃષ્ણપક્ષમાં પણ એ જ વિધિ છે. આષાઢથી બીજા દિવસે ઉપવાસ તોડવો અને ભોજન કરવું.

યવાન્નં તુ તતઃ પશ્ચાત્ કાર્ત્તિકાદિષુ પાર્થિવ । શ્યામાકં તત્ર ભુઞ્જીત ત્રીન્ માસાન્ નિયતઃ શુચિઃ ।। ૫૮.

પછી કાર્તિક અને પછીના મહિનાઓમાં, હે રાજા, યવ અથવા શ્યામાકનું અન્ન ત્રણ મહિના સુધી નિયમ અને શુદ્ધિ સાથે ખાવું.

તતો માઘસિતે પક્ષે તૃતીયાયાં નરાધિપ । સૌવર્ણાં કારયેદ્ ગૌરીં રુદ્રં ચૈકત્ર બુદ્ધિમાન્ ।। ૫૮.

પછી માઘ મહિનાની શુક્લ તૃતીયાના દિવસે, હે રાજા, બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ ગૌરી અને રુદ્રની સોનાની પ્રતિમા બનાવવી.

સલક્ષ્મીકં હરિં ચાપિ યથાશક્ત્યા પ્રસન્નધીઃ । તતસ્તં બ્રાહ્મણે દદ્યાત્ પાત્રભૂતે વિચક્ષણે ।। ૫૮.

અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રસન્ન મનથી લક્ષ્મી સાથે હરિની પ્રતિમા પણ બનાવવી; પછી એ યોગ્ય બ્રાહ્મણને આપવી.

અન્નેન હીને વેદાનાં પારગે સાધુવર્તિનિ । સદાચારેતિ વા દદ્યાદલ્પવિત્તે વિશેષતઃ ।। ૫૮.

જો અન્નની અછત હોય, તો એ પ્રતિમા વેદમાં પારંગત અને સારા વર્તન ધરાવતા બ્રાહ્મણને, અથવા સદાચારવંતને આપવી, ખાસ કરીને જો ધન ઓછું હોય.

ષડ્ભિઃ પાત્રૈરુપેતં તુ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ । એકં મધુમયં પાત્રં દ્વિતીયં ઘૃતપૂરિતમ્ ।। ૫૮.

બ્રાહ્મણને છ વાસણ આપવું: એકમાં મધ, બીજામાં ઘી ભરેલું હોવું જોઈએ.

તૃતીયં તિલતૈલસ્ય ચતુર્થં ગુડસંયુતમ્ । પઞ્ચમં લવણૈઃ પૂર્ણં ષષ્ઠં ગોક્ષીરસંયુતમ્ ।। ૫૮.

ત્રીજું વાસણ તલના તેલથી, ચોથું ગોળથી, પાંચમું મીઠાથી અને છઠ્ઠું ગાયના દૂધથી ભરેલું આપવું.

એતાનિ દત્ત્વા પાત્રાણિ સપ્તજન્માન્તરં ભવેત્ । સુભગો દર્શનીયશ્ચ નારી વા પુરુષોઽપિ વા ।। ૫૮.

આ વાસણો આપી, સ્ત્રી કે પુરુષ, જે કોઈ હોય, એ સાત જન્મ સુધી સૌભાગ્યશાળી અને સૌંદર્યવાન બને છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અથાવિઘ્નકરં રાજન્ કથયામિ શ્રૃણુષ્વ મે । યેન સમ્યક્ કૃતેનાપિ ન વિઘ્નમુપજાયતે ।। ૫૯.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે, હે રાજા, હું એ ઉપાય કહું છું જે અવરોધ દૂર કરે છે; સાંભળો. એ રીતે કરવાથી યોગ્ય રીતે કરેલા કાર્યોમાં પણ ક્યારેય અવરોધ આવતો નથી.

ચતુર્થ્યાં ફાલ્ગુને માસિ ગ્રહીતવ્યં વ્રતં ત્વિદમ્ । નક્તાહારેણ રાજેન્દ્ર તિલાન્નં પારણં સ્મૃતમ્ । તદેવાગ્નૌ તુ હોતવ્યં બ્રાહ્મણાય ચ તદ્ ભવેત્ ।। ૫૯.

રાજા, ફાગણ મહિનાની ચોથના દિવસે આ વ્રત રાખવાનું છે. રાતે જમવું અને તલવાળું ભાત પારણામાં લેવો. એ જ ભોજન અગ્નિમાં હોમવું અને બ્રાહ્મણને આપવું.

ચાતુર્માસ્યં વ્રતં ચૈતત્ કૃત્વા વૈ પઞ્ચ મે તથા । સૌવર્ણં ગજવક્ત્રં તુ કૃત્વા વિપ્રાય દાપયેત્ ।। ૫૯.

આ ચોમાસું વ્રત પાંચ વખત મારી خاطر રાખ્યા પછી, સોનાનું ગજાનનનું મૂર્તિ બનાવડાવીને બ્રાહ્મણને આપવું.

પાયસૈઃ પઞ્ચભિઃ પાત્રૈરુપેતં તુ તિલૈસ્તથા । એવં કૃત્વા વ્રતં ચૈતત્ સર્વવિઘ્નૈર્વિમુચ્યતે ।। ૫૯.

પાંચ વાસણમાં પાયસ અને તલ સાથે આ વ્રત પૂર્ણ કરવાથી બધા વિઘ્નો દૂર થાય છે.

હયમેધસ્ય વિઘ્ને તુ સંજાતે સગરઃ પુરા । એતદેવ ચરિત્વા તુ હયમેધં સમાપ્તવાન્ ।। ૫૯.

પહેલાં, જ્યારે સગરના અશ્વમેઘ યજ્ઞમાં વિઘ્ન આવ્યું, ત્યારે એણે આ જ વ્રત રાખીને યજ્ઞ પૂરો કર્યો હતો.

તથા રુદ્રેણ દેવેન ત્રિપુરં નિઘ્નતા પુરા । એતદેવ કૃતં તસ્માત્ ત્રિપુરં તેન પાતિતમ્ । મયા સમુદ્રં પિબતા એતદેવ કૃતં વ્રતમ્ ।। ૫૯.

એ જ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં રુદ્રદેવે ત્રિપુરા નાશ કરતાં આ વ્રત કર્યું હતું, તેથી ત્રિપુરા પતન પામ્યું. જ્યારે મેં સમુદ્ર પીધો, ત્યારે પણ આ વ્રત કર્યું હતું.

અન્યૈરપિ મહીપાલૈરેતદેવ કૃતં પુરા । તપોઽર્થિભિર્જ્ઞાનકૃતૈર્નિર્વિઘ્નાર્થે પરંતપ ।। ૫૯.

અન્ય રાજાઓએ પણ, તપ અને જ્ઞાનની ઇચ્છાથી, વિઘ્ન નિવારણ માટે આ જ વ્રત પૂર્વે રાખ્યું છે.

શૂરાય ધીરાય ગજાનનાય લમ્બોદરાયૈકદંષ્ટ્રાય ચૈવ । એવં પૂજ્યસ્તદ્દિને તત્ પુનશ્ચ હોમં કુર્યાદ્ વિઘ્નવિનાશહેતોઃ ।। ૫૯.

એ દિવસે શૂરવીર, ધીર, ગજાનન, લંબોદર અને એકદંશ્ટ્રને પૂજવું. પછી વિઘ્ન વિનાશ માટે ફરીથી હોળી કરવી.

અનેન કૃતમાત્રેણ સર્વવિઘ્નૈર્વિમુચ્યતે । વિનાયકસ્ય કૃપયા કૃતકૃત્યો નરો ભવેત્ ।। ૫૯.

માત્ર આ વ્રત કરવાથી બધા વિઘ્નો દૂર થાય છે; વિનાયકની કૃપાથી મનુષ્ય સર્વ કાર્યમાં સફળ થાય છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । શાન્તિવ્રતં પ્રવક્ષ્યામિ તવ રાજન્ શ્રૃણુષ્વ તત્ । યેન ચીર્ણેન શાન્તિઃ સ્યાત્ સર્વદા ગૃહમેધિનામ્ ।। ૬૦.

અગસ્ત્યે કહ્યું: રાજા, હવે હું તને શાંતિવ્રત સમજાવું છું, સાંભળ. જેનાથી ગૃહસ્થોને હંમેશાં શાંતિ મળે છે.

પઞ્ચમ્યાં શુક્લપક્ષસ્ય કાર્ત્તિકે માસિ સુવ્રત । આરભેદ્ વર્ષમેકં તુ ભુઞ્જીયાદમ્લવર્જિતમ્ ।। ૬૦.

સારા મનાવાવાળા, કાર્તિક મહિનાની સુદ પંચમના દિવસે આ વ્રત એક વર્ષ માટે આરંભ કરવું અને ખાટું છોડીને જમવું.

નક્તં દેવં તુ સંપૂજ્ય હરિં શેષોપરિ સ્થિતમ્ । અનન્તાયેતિ પાદૌ તુ વાસુકાયેતિ વૈ કટિમ્ ।। ૬૦.

રાત્રે, શેષ પર વિરાજમાન હરિદેવની પૂજા કરવી. તેમના પગને અનંત તરીકે અને કમરને વાસુકિ તરીકે પૂજવા.

તક્ષકાયેતિ જઠરમુરઃ કર્કોટકાય ચ । પદ્માય કણ્ઠં સંપૂજ્ય મહાપદ્માય દોર્યુગમ્ ।। ૬૦.

પેટને તક્ષક, છાતીને કર્કોટક, ગળાને પદ્મ અને બંને હાથને મહાપદ્મ તરીકે પૂજવા.

શઙ્ખપાલાય વક્ત્રં તુ કુટિલાયેતિ વૈ શિરઃ । એવં વિષ્ણુગતં પૂજ્ય પૃથક્ત્વેન ચ પૂજયેત્ ।। ૬૦.

મુખને શંખપાલ અને માથાને કુટિલા તરીકે પૂજવું. આમ, વિષ્ણુના અંગોની અલગ-અલગ પણ પૂજા કરવી.

ક્ષીરેણ સ્નપનં કુર્યાત્ તાનુદ્દિશ્ય હરેઃ પુનઃ । તદગ્રે હોમયેત્ ક્ષીરં તિલૈઃ સહ વિચક્ષણઃ ।। ૬૦.

આ રૂપોને દૂધથી સ્નાન કરાવવું અને પછી હરિને પણ સ્નાન કરાવવું. પછી એના આગળ દૂધ અને તલથી હોળી કરવી.

એવં સંવત્સરસ્યાન્તે કુર્યાદ્ બ્રાહ્મણભોજનમ્ । નાગં તુ કાઞ્ચનં કુર્યાદ્ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।। ૬૦.

વર્ષ પૂરે, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. સોનાનો નાગ બનાવીને બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવો.

એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા વ્રતમેતન્નરાધિપઃ । તસ્ય શાન્તિર્ભવેન્નિત્યં નાગાનાં ન ભયં તથા ।। ૬૦.

રાજા, જે આ વ્રત ભક્તિપૂર્વક કરે છે, તેને હંમેશાં શાંતિ મળે છે અને નાગોથી ડર રહેતું નથી.