વરાહપુરાણમ્

અનેન કિલ મન્ત્રેણ દત્ત્વા વિપ્રાય વાગ્યતઃ । દત્તમાત્રે તતસ્તસ્મિન્ કાન્તિમાન્ જાયતે નરઃ ।। ૫૭.

આ જ મંત્રથી, સંયમ રાખીને, બ્રાહ્મણને આપતાં જ, તે વ્યક્તિ તરત જ તેજસ્વી બની જાય છે.

આત્રેયેણાપિ સોમેન કૃતમેતત્ પુરા નૃપ । તસ્ય વ્રતાન્તે સંતુષ્ટઃ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ । યક્ષ્માણમપનીયાશુ અમૃતાખ્યાં કલાં દદૌ ।। ૫૭.

હે રાજા, આ વ્રત પ્રાચીન સમયમાં અત્રિના પુત્ર સોમે પણ કર્યું હતું. વ્રત પૂર્ણ થતાં જ જનાર્દને પ્રસન્ન થઈને યક્ષ્મા દૂર કરી, તેને અમૃત નામની કળા આપી.

તાં કલાં સોમરાજાઽસૌ તપસા લબ્ધવાનિતિ । સોમત્વં ચાગમત્ સોઽસ્ય ઓષધીનાં પતિર્બભૌ ।। ૫૭.

સોમરાજાએ તે કળા તપસ્યા દ્વારા મેળવી હતી; તેથી તે સોમપદે પહોંચ્યો અને ઔષધિઓનો સ્વામી બન્યો.

દ્વિતીયામશ્વિનૌ સોમભુજૌ કીર્ત્યેતે તદ્દિને નૃપ । તૌ શેષવિષ્ણૂ વિખ્યાતૌ મુખ્યપક્ષૌ ન સંશયઃ ।। ૫૭.

દ્વિતીયા તિથિને, સોમપાન કરનારા અશ્વિનીકુમારો પ્રસિદ્ધ છે, હે રાજા; એ બંને શેષ અને વિષ્ણુ તરીકે જાણીતા છે, મુખ્ય પાંખો છે, તેમાં શંકા નથી.

ન વિષ્ણોર્વ્યતિરિક્તં સ્યાદ્ દૈવતં નૃપસત્તમ । નામભેદેન સર્વત્ર સંસ્થિતઃ પરમેશ્વરઃ ।। ૫૭.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, વિષ્ણુ સિવાય બીજું કોઈ દૈવત નથી; પરમેશ્વર સર્વત્ર વિવિધ નામોથી સ્થિત છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અતઃ પરં મહારાજ સૌભાગ્યકરણં વ્રતમ્ । શ્રૃણુ યેનાશુ સૌભાગ્યં સ્ત્રીપુંસામુપજાયતે ।। ૫૮.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હે રાજા, હવે એ વ્રત વિશે સાંભળો, જે સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેને ઝડપથી સુખ-સમૃદ્ધિ આપે છે.

ફાલ્ગુનસ્ય તુ માસસ્ય તૃતીયા શુક્લપક્ષતઃ । ઉપાસિતવ્યા નક્તેન શુચિના સત્યવાદિના ।। ૫૮.

ફાગણ મહિનાની શુક્લ તૃતીયાના દિવસે, રાતે ઉપવાસ રાખીને, શુદ્ધ અને સત્યવંત બનીને આ વ્રત કરવું જોઈએ.

સશ્રીકં ચ હરિં પૂજ્ય રુદ્રં વા ચોમયા સહ । યા શ્રીઃ સા ગિરિજા પ્રોક્તા યો હરિઃ સ ત્રિલોચનઃ ।। ૫૮.

લક્ષ્મી સાથે હરિની અથવા ઉમા સાથે રુદ્રની પૂજા કરવી. જે લક્ષ્મી છે એ ગિરિજાનું નામ છે અને જે હરિ છે એ જ ત્રિનેત્રધારી છે.

એવં સર્વેષુ શાસ્ત્રેષુ પુરાણેષુ ચ પઠ્યતે । એતસ્માદન્યથા યસ્તુ બ્રૂતે શાસ્ત્રં પૃથક્તયા ।। ૫૮.

આ રીતે બધાં શાસ્ત્રો અને પુરાણોમાં લખાયું છે; જો કોઈ શાસ્ત્રને અલગ-અલગ સમજાવે છે, તો એ ખોટું બોલે છે.

રુદ્રો જનાનાં મર્ત્યાનાં કાવ્યં શાસ્ત્રં ન તદ્ભવેત્ । વિષ્ણું રુદ્રકૃતં બ્રૂયાત્ શ્રીર્ગૌરી ન તુ પાર્થિવ । તન્નાસ્તિકાનાં મર્ત્યાનાં કાવ્યં જ્ઞેયં વિચક્ષણૈઃ ।। ૫૮.

જો કોઈ કહે કે રુદ્રે મનુષ્યો માટે શાસ્ત્ર કે કાવ્ય રચ્યાં નથી, કે રુદ્રે વિષ્ણુ બનાવ્યો નથી, કે શ્રી ગૌરી નથી, તો એ નાસ્તિકોની વાત છે, સમજદાર એ રીતે ઓળખે.

એવં જ્ઞાત્વા સલક્ષ્મીકં હરિં સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ । મન્ત્રેણાનેન રાજેન્દ્ર તતસ્તં પરમેશ્વરમ્ ।। ૫૮.

આ રીતે જાણીને, હે રાજા, ભક્તિપૂર્વક લક્ષ્મી સાથે હરિની પૂજા કરવી અને આ મંત્રથી પરમેશ્વરનું સ્મરણ કરવું.

ગમ્ભીરાયેતિ પાદૌ તુ સુભગાયેતિ વૈ કટિમ્ । ઉદરં દેવદેવેતિ ત્રિનેત્રાયેતિ વૈ મુખમ્ । વાચસ્પતયે ચ શિરો રુદ્રાયેતિ ચ સર્વતઃ ।। ૫૮.

પગે 'ગંભીરાય', કમરે 'સુભાગાય', પેટે 'દેવદેવેતિ', મુખે 'ત્રિનેત્રાય', માથે 'વાચસ્પતયે', અને સર્વત્ર 'રુદ્રાય' એમ ઉચ્ચારવું.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી વિષ્ણું લક્ષ્મ્યા સમન્વિતમ્ । હરં વા ગૌરિસંયુક્તં ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।। ૫૮.

આ રીતે વિદ્વાન વ્યક્તિએ લક્ષ્મી સાથે વિષ્ણુ અથવા ગૌરી સાથે હરાની ગંધ, ફૂલ અને અન્ય સામગ્રીથી ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

તતસ્તસ્યાગ્રતો હોમં કારયેન્મધુસર્પિષા । તિલૈઃ સહ મહારાજ સૌભાગ્યપતયેતિ ચ ।। ૫૮.

પછી તેમના સામે મધ અને ઘી સાથે, તલ ઉમેરીને, 'સૌભાગ્યપતિ'નું ઉચ્ચારણ કરીને, અગ્નિહવન કરવું.

તતસ્ત્વક્ષારવિરસં નિસ્નેહં ધરણીતલે । ગોધૂમાન્નં તુ ભુઞ્જીત કૃષ્ણેપ્યેવં વિધિઃ સ્મૃતઃ । આષાઢાદિદ્વિતીયાં તુ પારણં તત્ર ભોજનમ્ ।। ૫૮.

પછી જમીન પર રાખેલું, મીઠું, ક્ષાર અને તેલ વગરનું ઘઉંનું અન્ન ખાવું. કૃષ્ણપક્ષમાં પણ એ જ વિધિ છે. આષાઢથી બીજા દિવસે ઉપવાસ તોડવો અને ભોજન કરવું.

યવાન્નં તુ તતઃ પશ્ચાત્ કાર્ત્તિકાદિષુ પાર્થિવ । શ્યામાકં તત્ર ભુઞ્જીત ત્રીન્ માસાન્ નિયતઃ શુચિઃ ।। ૫૮.

પછી કાર્તિક અને પછીના મહિનાઓમાં, હે રાજા, યવ અથવા શ્યામાકનું અન્ન ત્રણ મહિના સુધી નિયમ અને શુદ્ધિ સાથે ખાવું.

તતો માઘસિતે પક્ષે તૃતીયાયાં નરાધિપ । સૌવર્ણાં કારયેદ્ ગૌરીં રુદ્રં ચૈકત્ર બુદ્ધિમાન્ ।। ૫૮.

પછી માઘ મહિનાની શુક્લ તૃતીયાના દિવસે, હે રાજા, બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ ગૌરી અને રુદ્રની સોનાની પ્રતિમા બનાવવી.

સલક્ષ્મીકં હરિં ચાપિ યથાશક્ત્યા પ્રસન્નધીઃ । તતસ્તં બ્રાહ્મણે દદ્યાત્ પાત્રભૂતે વિચક્ષણે ।। ૫૮.

અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રસન્ન મનથી લક્ષ્મી સાથે હરિની પ્રતિમા પણ બનાવવી; પછી એ યોગ્ય બ્રાહ્મણને આપવી.

અન્નેન હીને વેદાનાં પારગે સાધુવર્તિનિ । સદાચારેતિ વા દદ્યાદલ્પવિત્તે વિશેષતઃ ।। ૫૮.

જો અન્નની અછત હોય, તો એ પ્રતિમા વેદમાં પારંગત અને સારા વર્તન ધરાવતા બ્રાહ્મણને, અથવા સદાચારવંતને આપવી, ખાસ કરીને જો ધન ઓછું હોય.

ષડ્ભિઃ પાત્રૈરુપેતં તુ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ । એકં મધુમયં પાત્રં દ્વિતીયં ઘૃતપૂરિતમ્ ।। ૫૮.

બ્રાહ્મણને છ વાસણ આપવું: એકમાં મધ, બીજામાં ઘી ભરેલું હોવું જોઈએ.

તૃતીયં તિલતૈલસ્ય ચતુર્થં ગુડસંયુતમ્ । પઞ્ચમં લવણૈઃ પૂર્ણં ષષ્ઠં ગોક્ષીરસંયુતમ્ ।। ૫૮.

ત્રીજું વાસણ તલના તેલથી, ચોથું ગોળથી, પાંચમું મીઠાથી અને છઠ્ઠું ગાયના દૂધથી ભરેલું આપવું.

એતાનિ દત્ત્વા પાત્રાણિ સપ્તજન્માન્તરં ભવેત્ । સુભગો દર્શનીયશ્ચ નારી વા પુરુષોઽપિ વા ।। ૫૮.

આ વાસણો આપી, સ્ત્રી કે પુરુષ, જે કોઈ હોય, એ સાત જન્મ સુધી સૌભાગ્યશાળી અને સૌંદર્યવાન બને છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અથાવિઘ્નકરં રાજન્ કથયામિ શ્રૃણુષ્વ મે । યેન સમ્યક્ કૃતેનાપિ ન વિઘ્નમુપજાયતે ।। ૫૯.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હવે, હે રાજા, હું એ ઉપાય કહું છું જે અવરોધ દૂર કરે છે; સાંભળો. એ રીતે કરવાથી યોગ્ય રીતે કરેલા કાર્યોમાં પણ ક્યારેય અવરોધ આવતો નથી.

ચતુર્થ્યાં ફાલ્ગુને માસિ ગ્રહીતવ્યં વ્રતં ત્વિદમ્ । નક્તાહારેણ રાજેન્દ્ર તિલાન્નં પારણં સ્મૃતમ્ । તદેવાગ્નૌ તુ હોતવ્યં બ્રાહ્મણાય ચ તદ્ ભવેત્ ।। ૫૯.

રાજા, ફાગણ મહિનાની ચોથના દિવસે આ વ્રત રાખવાનું છે. રાતે જમવું અને તલવાળું ભાત પારણામાં લેવો. એ જ ભોજન અગ્નિમાં હોમવું અને બ્રાહ્મણને આપવું.

ચાતુર્માસ્યં વ્રતં ચૈતત્ કૃત્વા વૈ પઞ્ચ મે તથા । સૌવર્ણં ગજવક્ત્રં તુ કૃત્વા વિપ્રાય દાપયેત્ ।। ૫૯.

આ ચોમાસું વ્રત પાંચ વખત મારી خاطر રાખ્યા પછી, સોનાનું ગજાનનનું મૂર્તિ બનાવડાવીને બ્રાહ્મણને આપવું.

પાયસૈઃ પઞ્ચભિઃ પાત્રૈરુપેતં તુ તિલૈસ્તથા । એવં કૃત્વા વ્રતં ચૈતત્ સર્વવિઘ્નૈર્વિમુચ્યતે ।। ૫૯.

પાંચ વાસણમાં પાયસ અને તલ સાથે આ વ્રત પૂર્ણ કરવાથી બધા વિઘ્નો દૂર થાય છે.

હયમેધસ્ય વિઘ્ને તુ સંજાતે સગરઃ પુરા । એતદેવ ચરિત્વા તુ હયમેધં સમાપ્તવાન્ ।। ૫૯.

પહેલાં, જ્યારે સગરના અશ્વમેઘ યજ્ઞમાં વિઘ્ન આવ્યું, ત્યારે એણે આ જ વ્રત રાખીને યજ્ઞ પૂરો કર્યો હતો.

તથા રુદ્રેણ દેવેન ત્રિપુરં નિઘ્નતા પુરા । એતદેવ કૃતં તસ્માત્ ત્રિપુરં તેન પાતિતમ્ । મયા સમુદ્રં પિબતા એતદેવ કૃતં વ્રતમ્ ।। ૫૯.

એ જ રીતે, પ્રાચીન સમયમાં રુદ્રદેવે ત્રિપુરા નાશ કરતાં આ વ્રત કર્યું હતું, તેથી ત્રિપુરા પતન પામ્યું. જ્યારે મેં સમુદ્ર પીધો, ત્યારે પણ આ વ્રત કર્યું હતું.

અન્યૈરપિ મહીપાલૈરેતદેવ કૃતં પુરા । તપોઽર્થિભિર્જ્ઞાનકૃતૈર્નિર્વિઘ્નાર્થે પરંતપ ।। ૫૯.

અન્ય રાજાઓએ પણ, તપ અને જ્ઞાનની ઇચ્છાથી, વિઘ્ન નિવારણ માટે આ જ વ્રત પૂર્વે રાખ્યું છે.