વરાહપુરાણમ્

સમાપ્તે તુ વ્રતે વહ્નિં કાઞ્ચનં કારયેદ્ બુધઃ । રક્તવસ્ત્રયુગચ્છન્નં રક્તપુષ્પાનુલેપનમ્ ।। ૫૬.

વ્રત પૂર્ણ થયા પછી, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ સોનાનો અગ્નિ બનાવવો, તેને લાલ કપડાંની જોડીથી ઢાંકી લાલ ફૂલો વડે શોભાવવું.

કુઙ્કુમેન તથા લિપ્ય બ્રાહ્મણં દેવદેવ ચ । સર્વાવયવસંપૂર્ણં બ્રાહ્મણં પ્રિયદર્શનમ્ ।। ૫૬.

કુંકુમથી તે અગ્નિને અને બ્રાહ્મણને તથા દેવોના દેવને પણ અંકિત કરવો; બ્રાહ્મણ સર્વ અંગોથી પૂર્ણ અને મનોહર હોવો જોઈએ.

પૂજયિત્વા વિધાનેન રક્તવસ્ત્રયુગેન ચ । પશ્ચાત્ તં દાપયેત્ તસ્ય મન્ત્રેણાનેન બુદ્ધિમાન્ ।। ૫૬.

વિધિ પ્રમાણે લાલ કપડાંની જોડીથી પૂજા કરીને, પછી બુદ્ધિમાન એ બ્રાહ્મણને આ મંત્ર સાથે અર્પણ કરવું.

ધન્યોઽસ્મિ ધન્યકર્માઽસ્મિ ધન્યચેષ્ટોઽસ્મિ ધન્યવાન્ । ધન્યેનાનેન ચીર્ણેન વ્રતેન સ્યાં સદા સુખી ।। ૫૬.

હું ધન્ય છું, મારા કર્મો ધન્ય છે, મારી ચળવળ ધન્ય છે, હું ધન્ય છું; આ વ્રત પાળવાથી હું સદા સુખી રહું.

એવમુચ્ચાર્ય તં વિપ્રે ન્યસ્ય કોશં મહાત્મનઃ । સદ્યો ધન્યત્વમાપ્નોતિ યોઽપિ સ્યાદ્ ભાગ્યવર્જિતઃ ।। ૫૬.

આ રીતે બોલીને, મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણ સામે ધન મૂકીને, જે ભાગ્યવિહિન હોય તે પણ તરત જ ધન્ય બની જાય છે.

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં ધનં ધાન્યં ચ પુષ્કલમ્ । અનેન કૃતમાત્રેણ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।। ૫૬.

આ વ્રત કરવાથી આ જન્મમાં જ પુષ્કળ સૌભાગ્ય, ધન અને ધાન્ય મળે છે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.

પ્રાગ્જન્મજનિતં પાપમગ્નિર્દહતિ તસ્ય હ । દગ્ધે પાપે વિમુક્તાત્મા ઇહ જન્મન્યસૌ ભવેત્ ।। ૫૬.

પહેલાંના જન્મનું પાપ અગ્નિ દહન કરે છે; પાપ દહન થતાં આત્મા મુક્ત થાય છે અને આ જન્મમાં જ એવુ બને છે.

યોઽપીદં શ્રૃણુયાન્નિત્યં યશ્ચ ભક્ત્યા પઠેદ્ દ્વિજઃ । ઉભૌ તાવિહ લોકે તુ ધન્યૌ સદ્યો ભવિષ્યતઃ ।। ૫૬.

જે કોઈ આને રોજ સાંભળે છે, અને જે દ્વિજ ભક્તિપૂર્વક પઢે છે—એ બંનેને આ જ દુનિયામાં તરત જ ધન્યતા પ્રાપ્ત થાય છે.

શ્રૂયતે ચ વ્રતં ચૈતચ્ચીર્ણમાસીન્મહાત્મના । ધનદેન પુરા કલ્પે શૂદ્રયોનૌ સ્થિતેન તુ ।। ૫૬.

આ વ્રત પ્રાચીન સમયમાં મહાન આત્મા ધનદેવે, જે એ સમયે શૂદ્ર યોનિમાં હતા, પાળેલું હતું એવું સાંભળવામાં આવે છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ કાન્તિવ્રતમનુત્તમમ્ । યત્કૃત્વા તુ પુરા સોમઃ કાન્તિમાનભવત્ પુનઃ ।। ૫૭.

અગસ્ત્યએ કહ્યું: હવે હું શ્રેષ્ઠ કાંતિવ્રત કહું છું, જે કરીને પ્રાચીન સમયમાં ચંદ્રદેવે ફરીથી પોતાની તેજસ્વિતા મેળવી હતી.

યક્ષ્મણા દક્ષશાપેન પુરાક્રાન્તો નિશાકરઃ । એતચ્ચીર્ત્વા વ્રતં સદ્યઃ કાન્તિમાનભવત્ કિલ ।। ૫૭.

પહેલાં દક્ષના શાપથી ચંદ્રદેવ યક્ષ્મા રોગથી પીડાતા હતા; આ વ્રત પાળતાં જ તેમને તરત જ તેજ પ્રાપ્ત થયું હતું.

દ્વિતીયાયાં તુ રાજેન્દ્ર કાર્ત્તિકસ્ય સિતે દિને । નક્તં કુર્વીત યત્નેન અર્ચયન્ બલકેશવમ્ ।। ૫૭.

રાજા, કાર્તિક મહિનાની શુક્લ દ્વિતીયાને, શ્રદ્ધાપૂર્વક રાત્રે ઉપવાસ રાખી, બલકેશવનું પૂજન કરવું જોઈએ.

બલદેવાય પાદૌ તુ કેશવાય શિરોઽર્ચયેત્ । એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી વૈષ્ણવં રૂપમુત્તમમ્ ।। ૫૭.

બલદેવના પગ અને કેશવના શીશનું પૂજન કરવું, અને આ રીતે વિધિવત્ પૂજા કરીને વિદ્વાન વ્યક્તિ શ્રેષ્ઠ વૈષ્ણવ સ્વરૂપનું સન્માન કરે છે.

પરસ્વરૂપં સોમાખ્યં દ્વિકલં તદ્દિને હિ યત્ । તસ્યાર્ઘં દાપયેદ્ ધીમાન્ મન્ત્રેણ પરમેષ્ઠિનઃ ।। ૫૭.

તે દિવસે, સોમ નામના પરમ સ્વરૂપને, પરમેશ્વર માટે મંત્રથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ.

નમોઽસ્ત્વમૃતરૂપાય સર્વૌષધિનૃપાય ચ । યજ્ઞલોકાધિપતયે સોમાય પરમાત્મને ।। ૫૭.

“તમને વંદન છે, જે અમૃત સ્વરૂપ છો, સર્વ ઔષધિઓના સ્વામી છો, યજ્ઞલોકના અધિપતિ છો, સોમ સ્વરૂપ પરમાત્મા, તમને નમન.”

અનેનૈવ ચ માર્ગેણ દત્ત્વાર્ઘ્યં પરમેષ્ઠિનઃ । રાત્રૌ સવિપ્રો ભુઞ્જીત યવાન્નં સઘૃતં નરઃ ।। ૫૭.

આ જ રીતે પરમેશ્વરને અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યા પછી, રાત્રે, બ્રાહ્મણ સાથે, ઘી સાથે યવનું અન્ન ભોજન કરવું જોઈએ.

ફાલ્ગુનાદિચતુષ્કે તુ પાયસં ભોજયેચ્છુચિઃ । શાલિહોમં તુ કુર્વીત કાર્ત્તિકે તુ યવૈસ્તથા ।। ૫૭.

ફાગણથી શરૂ થતા ચાર મહિનામાં શુદ્ધ મનથી પાયસ (દૂધ-ચોખાનું મીઠું) ભોજન કરાવવું, અને કાર્તિકમાં યવથી શાલિ હોમ કરવું જોઈએ.

આષાઢાદિચતુષ્કે તુ તિલહોમં તુ કારયેત્ । તદ્વત્ તિલાન્નં ભુઞ્જીત એષ એવ વિધિક્રમઃ ।। ૫૭.

આષાઢથી શરૂ થતા ચાર મહિનામાં તિલથી હોમ કરવો, અને એ જ રીતે તિલનું અન્ન ભોજન કરવું—આ જ વિધિ છે.

તતઃ સંવત્સરે પૂર્ણે શશિનં કૃતરાજતમ્ । સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં સિતપુષ્પાનુલેપનમ્ । એવમેવ દ્વિજં પૂજ્ય તતસ્તં પ્રતિપાદયેત્ ।। ૫૭.

પછી એક વર્ષ પૂરુ થતાં, ચાંદીથી બનેલા ચંદ્રને, સફેદ વસ્ત્રના જોડીથી ઢાંકી, સફેદ ફૂલો વડે અંકિત કરીને, બ્રાહ્મણને પૂજા કરીને આપવું જોઈએ.

કાન્તિમાનપિ લોકેઽસ્મિન્ સર્વજ્ઞઃ પ્રિયદર્શનઃ । ત્વત્પ્રસાદાત્ સોમરૂપિન્ નારાયણ નમોઽસ્તુ તે ।। ૫૭.

આ દુનિયામાં તે વ્યક્તિ તેજસ્વી, સર્વજ્ઞ અને સૌમ્ય રૂપવાળો બને છે. હે સોમરૂપ નારાયણ, તમારી કૃપાથી તમને વંદન છે.

અનેન કિલ મન્ત્રેણ દત્ત્વા વિપ્રાય વાગ્યતઃ । દત્તમાત્રે તતસ્તસ્મિન્ કાન્તિમાન્ જાયતે નરઃ ।। ૫૭.

આ જ મંત્રથી, સંયમ રાખીને, બ્રાહ્મણને આપતાં જ, તે વ્યક્તિ તરત જ તેજસ્વી બની જાય છે.

આત્રેયેણાપિ સોમેન કૃતમેતત્ પુરા નૃપ । તસ્ય વ્રતાન્તે સંતુષ્ટઃ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ । યક્ષ્માણમપનીયાશુ અમૃતાખ્યાં કલાં દદૌ ।। ૫૭.

હે રાજા, આ વ્રત પ્રાચીન સમયમાં અત્રિના પુત્ર સોમે પણ કર્યું હતું. વ્રત પૂર્ણ થતાં જ જનાર્દને પ્રસન્ન થઈને યક્ષ્મા દૂર કરી, તેને અમૃત નામની કળા આપી.

તાં કલાં સોમરાજાઽસૌ તપસા લબ્ધવાનિતિ । સોમત્વં ચાગમત્ સોઽસ્ય ઓષધીનાં પતિર્બભૌ ।। ૫૭.

સોમરાજાએ તે કળા તપસ્યા દ્વારા મેળવી હતી; તેથી તે સોમપદે પહોંચ્યો અને ઔષધિઓનો સ્વામી બન્યો.

દ્વિતીયામશ્વિનૌ સોમભુજૌ કીર્ત્યેતે તદ્દિને નૃપ । તૌ શેષવિષ્ણૂ વિખ્યાતૌ મુખ્યપક્ષૌ ન સંશયઃ ।। ૫૭.

દ્વિતીયા તિથિને, સોમપાન કરનારા અશ્વિનીકુમારો પ્રસિદ્ધ છે, હે રાજા; એ બંને શેષ અને વિષ્ણુ તરીકે જાણીતા છે, મુખ્ય પાંખો છે, તેમાં શંકા નથી.

ન વિષ્ણોર્વ્યતિરિક્તં સ્યાદ્ દૈવતં નૃપસત્તમ । નામભેદેન સર્વત્ર સંસ્થિતઃ પરમેશ્વરઃ ।। ૫૭.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, વિષ્ણુ સિવાય બીજું કોઈ દૈવત નથી; પરમેશ્વર સર્વત્ર વિવિધ નામોથી સ્થિત છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અતઃ પરં મહારાજ સૌભાગ્યકરણં વ્રતમ્ । શ્રૃણુ યેનાશુ સૌભાગ્યં સ્ત્રીપુંસામુપજાયતે ।। ૫૮.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હે રાજા, હવે એ વ્રત વિશે સાંભળો, જે સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેને ઝડપથી સુખ-સમૃદ્ધિ આપે છે.

ફાલ્ગુનસ્ય તુ માસસ્ય તૃતીયા શુક્લપક્ષતઃ । ઉપાસિતવ્યા નક્તેન શુચિના સત્યવાદિના ।। ૫૮.

ફાગણ મહિનાની શુક્લ તૃતીયાના દિવસે, રાતે ઉપવાસ રાખીને, શુદ્ધ અને સત્યવંત બનીને આ વ્રત કરવું જોઈએ.

સશ્રીકં ચ હરિં પૂજ્ય રુદ્રં વા ચોમયા સહ । યા શ્રીઃ સા ગિરિજા પ્રોક્તા યો હરિઃ સ ત્રિલોચનઃ ।। ૫૮.

લક્ષ્મી સાથે હરિની અથવા ઉમા સાથે રુદ્રની પૂજા કરવી. જે લક્ષ્મી છે એ ગિરિજાનું નામ છે અને જે હરિ છે એ જ ત્રિનેત્રધારી છે.

એવં સર્વેષુ શાસ્ત્રેષુ પુરાણેષુ ચ પઠ્યતે । એતસ્માદન્યથા યસ્તુ બ્રૂતે શાસ્ત્રં પૃથક્તયા ।। ૫૮.

આ રીતે બધાં શાસ્ત્રો અને પુરાણોમાં લખાયું છે; જો કોઈ શાસ્ત્રને અલગ-અલગ સમજાવે છે, તો એ ખોટું બોલે છે.