વરાહપુરાણમ્

તં દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં સ રાજા સંશિતવ્રતઃ । વિશાલસ્ય કથં કૌબ્જ્યમિતિ ચિન્તાપરોભવત્ ।। ૫૫.

આ મહાન અદ્ભુત ઘટના જોઈને, સંકલ્પમાં દૃઢ રાજા વિચારમાં પડી ગયા—આ વિશાળ આંબો કેવી રીતે કુબડિયો થયો હશે?

તસ્ય ચિન્તયતો બુદ્ધિર્બભૌ તં બ્રાહ્મણં પ્રતિ । અનેનાગતમાત્રેણ કૃતમેતન્ન સંશયઃ ।। ૫૫.

એ રાજા વિચારતા હતા ત્યારે તેમના મનમાં એ બ્રાહ્મણ વિશે સમજ આવી—આ બધું એના આવવાથી થયું છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

તસ્માદેષૈવ ભવિતા ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ । એવમુક્ત્વા નમશ્ચક્રે તસ્ય વિપ્રસ્ય સ નૃપઃ ।। ૫૫.

આથી, આ જ ભગવાન પુરુષોત્તમ છે; એમ કહીને એ રાજાએ એ બ્રાહ્મણને નમસ્કાર કર્યો.

અનુગ્રહાય ભગવન્ નૂનં ત્વં પુરુષોત્તમઃ । આગતોઽસિ સ્વરૂપં મે દર્શયસ્વાધુના હરે ।। ૫૫.

હે ભગવન, ખરેખર તું કૃપા કરવા માટે આવેલો પુરુષોત્તમ છે; હે હરિ, હવે મને તું તારો સાચો સ્વરૂપ દેખાડ.

એવમુક્તસ્તદા દેવઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ । બભૌ તત્પુરતઃ સૌમ્યો વાક્યં ચેદમુવાચ હ ।। ૫૫.

એ રીતે કહેતાં, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન, સૌમ્ય રૂપે તેમના સામે પ્રગટ થયા અને એમ કહ્યું:

વરં વૃણીષ્વ રાજેન્દ્ર યત્તે મનસિ વર્તતે । મયિ પ્રસન્ને ત્રૈલોક્ય તિલમાત્રમિદં નૃપ ।। ૫૫.

હે રાજાધિરાજ, તારા મનમાં જે ઈચ્છા છે, એ વર માગ; હું પ્રસન્ન છું તો ત્રણે લોકમાં તલમાત્ર પણ તારા માટે અઘરું નથી.

એવમુક્તસ્તતો રાજા હર્ષોત્ફુલ્લિતલોચનઃ । મોક્ષં પ્રયચ્છ દેવેશેત્યુક્ત્વા નોવાચ કિંચન ।। ૫૫.

એ રીતે સાંભળીને, રાજાના નેત્ર આનંદથી ખીલી ઉઠ્યા; તેણે કહ્યું, 'હે દેવેશ, મને મોક્ષ આપ,' અને બીજું કશું કહ્યું નહીં.

એવમુક્તઃ સ ભગવાન્ પુનર્વાક્યમુવાચ હ । મય્યાગતે વિશાલોઽયમામ્રઃ કુબ્જત્વમાગતઃ । યસ્માત્ તસ્માત્ તીર્થમિદં કુબ્જકામ્રં ભવિષ્યતિ ।। ૫૫.

એ રીતે કહેતાં, ભગવાન ફરી બોલ્યા: 'જ્યારે હું અહીં આવ્યો, ત્યારે આ આંબો કુબડિયો થયો; તેથી આ સ્થળનું નામ કુબજઆંબા તીર્થ પડશે.'

તિર્યગ્યોન્યાદયોઽપ્યસ્મિન્ બ્રાહ્મણાન્તા યદિ સ્વકમ્ । કલેવરં ત્યજિષ્યન્તિ તેષાં પઞ્ચશતાનિ ચ । વિમાનાનિ ભવિષ્યન્તિ યોગિનાં મુક્તિરેવ ચ ।। ૫૫.

અહીં જો પશુયોનિ ધરાવનારા કે બ્રાહ્મણો પોતાનું શરીર છોડશે, તો તેમને પાંચસો વિમાનો મળશે અને યોગીઓને મુક્તિ મળશે.

એવમુક્ત્વા નૃપં દેવઃ શઙ્ખાગ્રેણ જનાર્દનઃ । પસ્પર્શ સ્પૃષ્ટમાત્રોઽસૌ પરં નિર્વાણમાપ્તવાન્ ।। ૫૫.

આ રીતે રાજાને કહ્યું પછી, જનાર્દન ભગવાને પોતાના શંખના અગ્રથી રાજાને સ્પર્શ કર્યો; અને સ્પર્શ થતાં જ તેને પરમ મુક્તિ મળી ગઈ.

તસ્માત્ત્વમપિ રાજેન્દ્ર તં દેવં શરણં વ્રજ । યેન ભૂયઃ પુનઃ શોચ્યપદવીં નો પ્રયાસ્યસિ ।। ૫૫.

એથી, હે રાજાધિરાજ, તું પણ એ ભગવાનનો આશ્રય લે, જેના કારણે તારે ફરીથી દુઃખની માર્ગે જવું નહીં પડે.

ય ઇદં શ્રૃણુયાન્નિત્યં પ્રાતરુત્થાય માનવઃ । પઠેદ્ યશ્ચરિતં તાભ્યાં મોક્ષધર્માર્થદો ભવેત્ ।। ૫૫.

જે મનુષ્ય દરરોજ સવારમાં ઉઠીને આ બંનેના ચરિત્રને સાંભળે છે કે વાંચે છે, તેને મોક્ષ, ધર્મ અને સંપત્તિ—all ત્રણ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

શુભવ્રતમિદં પુણ્યં યશ્ચ કુર્યાજ્જનેશ્વર । સ સર્વસમ્પદં ચેહ ભુક્ત્વેતે તલ્લયં વ્રજેત્ ।। ૫૫.

હે લોકોના સ્વામી, જે આ શુભ અને પાવન વ્રત કરે છે, તે અહીં સર્વ સંપત્તિ ભોગવે છે અને પછી અંતે પરમ લયને પામે છે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ધન્યવ્રતમનુત્તમમ્ । યેન સદ્યો ભવેદ્ ધન્ય અધન્યોઽપિ હિ યો ભવેત્ ।। ૫૬.

અગસ્ત્ય બોલ્યા: હવે પછી હું ધન્યવ્રતનું શ્રેષ્ઠ વર્ણન કરું છું, જેના દ્વારા અધીન્ય પણ તરત જ ધન્ય બની જાય છે.

માર્ગશીર્ષે સિતે પક્ષે પ્રતિપદ્ યા તિથિર્ભવેત્ । તસ્યાં નક્તં પ્રકુર્વીત વિષ્ણુમગ્નિં પ્રપૂજયેત્ ।। ૫૬.

માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષની પ્રથમ તિથિએ, રાત્રે ઉપવાસ કરીને, વિષ્ણુ અને અગ્નિની પૂજા કરવી જોઈએ.

વૈશ્વાનરાય પાદૌ તુ અગ્નયેત્યુદરં તથા । હવિર્ભુંજાય ચ ઉરો દ્રવિણોદેતિ વૈ ભુજો ।। ૫૬.

વૈશ્વાનર માટે પગ, અગ્નિ માટે પેટ, હવિર્ભુજ માટે છાતી અને દ્રવિણોદ માટે હાથ અર્પણ કરવા.

સંવર્ત્તાયેતિ ચ શિરો જ્વલનાયેતિ સર્વતઃ । અભ્યર્ચ્યૈવં વિધાનેન દેવદેવં જનાર્દનમ્ ।। ૫૬.

સમ્વર્ત માટે માથું, જ્વલન માટે સર્વત્ર; આ રીતે વિધિ પ્રમાણે દેવોના દેવ જનાર્દનનું પૂજન કરવું.

તસ્યૈવ પુરતઃ કુણ્ડં કારયિત્વા વિઘાનતઃ । હોમં તત્ર પ્રકુર્વીત એભિર્મન્ત્રૈર્વિચક્ષણઃ ।। ૫૬.

તેમના આગળ કાળજીપૂર્વક અગ્નિકુંડ બનાવવું અને ત્યાં આ મંત્રોથી હોળી વિધિપૂર્વક કરવી.

તતઃ સંયાવકં ચાન્નં ભુઞ્જીયાદ્ ઘૃતસંયુતમ્ । કૃષ્ણપક્ષેઽપ્યેવમેવ ચાતુર્માસ્યં તુ યાવતઃ ।। ૫૬.

પછી ઘી મિશ્રિત સૈયવકનું અન્ન ભોજન કરવું; કૃષ્ણ પક્ષમાં પણ એમ જ કરવું અને ચાર માસ સુધી આ નિયમ રાખવો.

ચૈત્રાદિષુ ચ ભુઞ્જીત પાયસં સઘૃતં બુધઃ । શ્રાવણાદિષુ સક્તૂંશ્ચ તતશ્ચૈતત્ સમાપ્યતે ।। ૫૬.

ચૈત્રથી શરૂ થતા મહિનાઓમાં ઘી સાથે પાયસ ખાવું, શ્રાવણથી શરૂ થતા મહિનાઓમાં સક્તુ ખાવું; પછી આ વ્રત પૂર્ણ થાય છે.

સમાપ્તે તુ વ્રતે વહ્નિં કાઞ્ચનં કારયેદ્ બુધઃ । રક્તવસ્ત્રયુગચ્છન્નં રક્તપુષ્પાનુલેપનમ્ ।। ૫૬.

વ્રત પૂર્ણ થયા પછી, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ સોનાનો અગ્નિ બનાવવો, તેને લાલ કપડાંની જોડીથી ઢાંકી લાલ ફૂલો વડે શોભાવવું.

કુઙ્કુમેન તથા લિપ્ય બ્રાહ્મણં દેવદેવ ચ । સર્વાવયવસંપૂર્ણં બ્રાહ્મણં પ્રિયદર્શનમ્ ।। ૫૬.

કુંકુમથી તે અગ્નિને અને બ્રાહ્મણને તથા દેવોના દેવને પણ અંકિત કરવો; બ્રાહ્મણ સર્વ અંગોથી પૂર્ણ અને મનોહર હોવો જોઈએ.

પૂજયિત્વા વિધાનેન રક્તવસ્ત્રયુગેન ચ । પશ્ચાત્ તં દાપયેત્ તસ્ય મન્ત્રેણાનેન બુદ્ધિમાન્ ।। ૫૬.

વિધિ પ્રમાણે લાલ કપડાંની જોડીથી પૂજા કરીને, પછી બુદ્ધિમાન એ બ્રાહ્મણને આ મંત્ર સાથે અર્પણ કરવું.

ધન્યોઽસ્મિ ધન્યકર્માઽસ્મિ ધન્યચેષ્ટોઽસ્મિ ધન્યવાન્ । ધન્યેનાનેન ચીર્ણેન વ્રતેન સ્યાં સદા સુખી ।। ૫૬.

હું ધન્ય છું, મારા કર્મો ધન્ય છે, મારી ચળવળ ધન્ય છે, હું ધન્ય છું; આ વ્રત પાળવાથી હું સદા સુખી રહું.

એવમુચ્ચાર્ય તં વિપ્રે ન્યસ્ય કોશં મહાત્મનઃ । સદ્યો ધન્યત્વમાપ્નોતિ યોઽપિ સ્યાદ્ ભાગ્યવર્જિતઃ ।। ૫૬.

આ રીતે બોલીને, મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણ સામે ધન મૂકીને, જે ભાગ્યવિહિન હોય તે પણ તરત જ ધન્ય બની જાય છે.

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં ધનં ધાન્યં ચ પુષ્કલમ્ । અનેન કૃતમાત્રેણ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।। ૫૬.

આ વ્રત કરવાથી આ જન્મમાં જ પુષ્કળ સૌભાગ્ય, ધન અને ધાન્ય મળે છે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.

પ્રાગ્જન્મજનિતં પાપમગ્નિર્દહતિ તસ્ય હ । દગ્ધે પાપે વિમુક્તાત્મા ઇહ જન્મન્યસૌ ભવેત્ ।। ૫૬.

પહેલાંના જન્મનું પાપ અગ્નિ દહન કરે છે; પાપ દહન થતાં આત્મા મુક્ત થાય છે અને આ જન્મમાં જ એવુ બને છે.

યોઽપીદં શ્રૃણુયાન્નિત્યં યશ્ચ ભક્ત્યા પઠેદ્ દ્વિજઃ । ઉભૌ તાવિહ લોકે તુ ધન્યૌ સદ્યો ભવિષ્યતઃ ।। ૫૬.

જે કોઈ આને રોજ સાંભળે છે, અને જે દ્વિજ ભક્તિપૂર્વક પઢે છે—એ બંનેને આ જ દુનિયામાં તરત જ ધન્યતા પ્રાપ્ત થાય છે.

શ્રૂયતે ચ વ્રતં ચૈતચ્ચીર્ણમાસીન્મહાત્મના । ધનદેન પુરા કલ્પે શૂદ્રયોનૌ સ્થિતેન તુ ।। ૫૬.

આ વ્રત પ્રાચીન સમયમાં મહાન આત્મા ધનદેવે, જે એ સમયે શૂદ્ર યોનિમાં હતા, પાળેલું હતું એવું સાંભળવામાં આવે છે.