વરાહપુરાણમ્

તામપ્યેવમુષિત્વા ચ યવાન્ વિપ્રાય દાપયેત્ । કૃષ્ણાયેતિ હરિર્વાચ્યો દાને હોમે તથાર્ચ્ચને ।। ૫૫.

આ રીતે વ્રત પાળ્યા પછી, યવ બ્રાહ્મણને દાનમાં આપવું. દાન, હોમ કે પૂજામાં 'કૃષ્ણ માટે' એમ કહીને આપવું.

ચાતુર્માસ્યમથૈવં તુ ક્ષપિત્વા રાજસત્તમ । ચૈત્રાદિષુ પુનસ્તદ્વદુપોષ્ય પ્રયતઃ સુધીઃ । સક્તુપાત્રાણિ વિપ્રાણાં સહિરણ્યાનિ દાપયેત્ ।। ૫૫.

આ રીતે ચાતુર્માસ પૂરા કર્યા પછી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, ચૈત્રથી ફરી એ જ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત પાળવું અને બ્રાહ્મણોને સત્તુના વાસણો અને સોનુ આપવું.

શ્રાવણાદિષુ માસેષુ તદ્વચ્છાલિં પ્રદાપયેત્ । ત્રિષુ માસેષુ યાવચ્ચ કાર્ત્તિકસ્યાદિરાગતઃ ।। ૫૫.

શ્રાવણથી શરૂ થતા મહિનાઓમાં પણ એ જ રીતે ત્રણ મહિના સુધી, કાર્તિકના આરંભ સુધી, ચોખા દાનમાં આપવા.

તમપ્યેવં ક્ષપિત્વા તુ દશમ્યાં પ્રયતઃ શુચિઃ । અર્ચયિત્વા હરિં ભક્ત્યા માસનામ્ના વિચક્ષણઃ ।। ૫૫.

આ રીતે વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી, દશમીના દિવસે પવિત્રતા અને શ્રદ્ધાથી હરિની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીને, મહિના નું નામ લેવું.

સંકલ્પં પૂર્વવદ્ ભક્ત્યા દ્વાદશ્યાં સંયતેન્દ્રિયઃ । એકાદશ્યાં યથાશક્ત્યા કારયેત્ પૃથિવીં નૃપ ।। ૫૫.

પહેલાં જેવું સંકલ્પ ભક્તિપૂર્વક દ્વાદશીના દિવસે કરવું, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને. એકાદશીને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પૃથ્વી તૈયાર કરવી, હે રાજન.

કાઞ્ચનાઙ્ગાં ચ પાતાલકુલપર્વતસંયુતામ્ । ભૂમિન્યાસવિધાનેન સ્થાપયેત્ તાં હરેઃ પુરઃ ।। ૫૫.

સોનાની અંગવાળી, પાતાળ અને પર્વતોથી શોભાયમાન પૃથ્વીની પ્રતિમા વિધિપૂર્વક હરિના સમક્ષ સ્થાપિત કરવી.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નાં સર્વબીજસમન્વિતામ્ । સંપૂજ્ય પ્રિયદત્તેતિ પઞ્ચરત્નૈર્વિચક્ષણઃ ।। ૫૫.

સફેદ કપડાંની જોડીથી ઢાંકી, બધા બીજોથી ભરેલી એ પ્રતિમાને 'પ્રિયદત્તા' કહીને, પાંચ રત્નોથી પૂજા કરવી.

જાગરં તત્ર કુર્વીત પ્રભાતે તુ પુનર્દ્વિજાન્ । આમન્ત્ર્યં સંખ્યયા રાજંશ્ચતુર્વિંશતિ યાવતઃ ।। ૫૫.

ત્યાં જાગરણ કરવું અને સવારે ફરીથી, સંખ્યા પ્રમાણે, ચોવીસ બ્રાહ્મણોને બોલાવવા, હે રાજા.

તેષાં એકૈકશો ગાં ચ અનડ્વાહં ચ દાપયેત્ । એકૈકં વસ્ત્રયુગ્મં ચ અઙ્ગુલીયકમેવ ચ ।। ૫૫.

પ્રત્યેક બ્રાહ્મણને એક ગાય, એક વાછરડો, કપડાંની જોડી અને એક અંગૂઠી આપવી.

કટકાનિ ચ સૌવર્ણકર્ણાભરણકાનિ ચ । એકૈકં ગ્રામમેતેષાં રાજા રાજન્ પ્રદાપયેત્ ।। ૫૫.

કંકણ અને સોનાના કાનના વળય પણ આપવા. દરેકને એક ગામ પણ આપવો, હે રાજા.

તન્મધ્યમં સયુગ્મં તુ સર્વમાદ્યં પ્રદાપયેત્ । સ્વશક્ત્યાભરણં ચૈવ દરિદ્રસ્ય સ્વશક્તિતઃ ।। ૫૫.

મધ્યમ બ્રાહ્મણને જોડી સાથે બધા મુખ્ય દાન આપવું. ગરીબને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આભૂષણ આપવું.

યથાશક્ત્યા મહીં કૃત્વા કાઞ્ચનીં ગોયુગં તથા । વસ્ત્રયુગ્મં ચ દાતવ્યં યથાવિભવશક્તિતઃ ।। ૫૫.

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સોનાની પૃથ્વી, ગાયોની જોડી અને કપડાંની જોડી આપવી, જેવું પોતાનું સામર્થ્ય હોય તેમ.

ગાં યુગ્માભરણાત્ સર્વં સહિરણ્યં ચ કારયેત્ । એવં કૃતે તથા કૃષ્ણશુક્લદ્વાદશ્યમેવ ચ ।। ૫૫.

ગાય, જોડી આભૂષણ અને બધું સોનાસહિત આપવું. આમ કરીને કૃષ્ણપક્ષ અને શુક્લપક્ષની દ્વાદશી બંનેનું વ્રત કરવું.

રૌપ્યાં વા પૃથિવીં કૃત્વા યથાવિભવશક્તિતઃ । દાપયેદ્ બ્રાહ્મણાનાં તુ તથા તેષાં ચ ભોજનમ્ । ઉપાનહૌ યથાશક્ત્યા પાદુકે છત્રિકાં તથા ।। ૫૫.

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ચાંદીમાં પૃથ્વીનું દાન કરીને, તે બ્રાહ્મણોને આપવું અને સાથે તેમને ભોજન પણ કરાવવું. એ જ રીતે, પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે ચંપલ, પાદુકા અને છત્રી પણ આપવી.

એતાન્ દત્ત્વા વદેદેવં કૃષ્ણો દામોદરો મમ । પ્રીયતાં સર્વદા દેવો વિશ્વરૂપો હરિર્મમ ।। ૫૫.

આ બધું આપી, પછી કહેવું: 'કૃષ્ણ, દામોદર, હંમેશા મારા પર પ્રસન્ન રહો; સર્વરૂપ ધરાવનારા હરિ, મારા પર સદા કૃપા રાખો.'

દાને ચ ભોજને ચૈવ કૃત્વા યત્ ફલમાપ્યતે । તન્ન શક્યં સહસ્ત્રેણ વર્ષાણામપિ કીર્તિતુમ્ ।। ૫૫.

આ રીતે દાન અને ભોજન કરાવવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તેનું વર્ણન હજાર વર્ષમાં પણ શક્ય નથી.

તથાપ્યુદ્દેશતઃ કિઞ્ચિત્ ફલં વક્ષ્યામિ તેઽનઘ । વ્રતસ્યાસ્ય પુરા વૃત્તં શુભાન્યસ્ય શ્રૃણુષ્વ તત્ ।। ૫૫.

છતાં પણ, હે નિર્દોષ, હું તને સંક્ષેપમાં થોડું ફળ કહું છું; આ વ્રતથી પ્રાચીન સમયમાં થયેલા શુભ કાર્યો સાંભળ.

આસીદાદિયુગે રાજા બ્રહ્મવાદી દૃઢવ્રતઃ । સ પુત્રકામઃ પપ્રચ્છ બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્ । તસ્યેદં વ્રતમાચખ્યૌ બ્રહ્મા સ કૃતવાંસ્તથા ।। ૫૫.

આદિકાળમાં એક રાજા હતો, જે બ્રહ્મજ્ઞાની અને દૃઢવ્રતી હતો. તેને પુત્રની ઇચ્છા થતાં, તેણે પરમેશ્વર બ્રહ્માને પૂછ્યું. બ્રહ્માએ તેને આ વ્રત જણાવ્યું અને પોતે પણ એ પ્રમાણે કર્યું.

તસ્ય વ્રતાન્તે વિશ્વાત્મા સ્વયં પ્રત્યક્ષતાં યયૌ । તુષ્ટશ્ચોવાચ ભો રાજન્ વરો મે વ્રિયતાં વરઃ ।। ૫૫.

વ્રતના અંતે, વિશ્વાત્મા સ્વયં સામે પ્રગટ થયો અને પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'હે રાજા, મારી પાસે મનગમતો વર માગ.'

રાજોવાચ । પુત્રં મે દેહિ દેવેશ વેદમન્ત્રવિશારદમ્ । યાજકં યજનાસક્તં કીર્ત્યા યુક્તં ચિરાયુષમ્ । અસંખ્યાતગુણં ચૈવ બ્રહ્મભૂતમકલ્મષમ્ ।। ૫૫.

રાજાએ કહ્યું: 'હે દેવેશ, મને એવો પુત્ર આપો, જે વેદમંત્રોમાં નિપુણ, યજ્ઞમાં તત્પર, કીર્તિશાળી, દીર્ઘાયુ, અસંખ્ય ગુણો ધરાવતો, પવિત્ર અને બ્રહ્મસ્વરૂપ હોય.'

એવમુક્ત્વા તતો રાજા પુનર્વચનમબ્રવીત્ । મમાપ્યન્તે શુભં સ્થાનં પ્રયચ્છ પરમેશ્વર । યત્તન્મુનિપદં નામ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ ।। ૫૫.

આ રીતે કહીને, રાજાએ ફરી વિનંતી કરી: 'હે પરમેશ્વર, અંતે મને એ શુભ સ્થાન આપો, જેને મુનિપદ કહે છે, જ્યાં પહોંચી કોઈ દુઃખ રહેતું નથી.'

એવમસ્ત્વિતિ તં દેવઃ પ્રોક્ત્વા ચાદર્શનં ગતઃ । તસ્યાપિ રાજ્ઞઃ પુત્રોઽભૂદ્ વત્સપ્રીર્નામ નામતઃ ।। ૫૫.

દેવતાએ કહ્યું: 'એવું જ થાઓ,' અને અદૃશ્ય થયો. પછી એ રાજાને વત્સપ્રિય નામે પુત્ર થયો.

વેદવેદાઙ્ગસંપન્નો યજ્ઞયાજી બહુશ્રુતઃ । તસ્ય કીર્ત્તિર્મહારાજ વિસ્તૃતા ધરણીતલે ।। ૫૫.

એ પુત્ર વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત, યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ણાત અને અનેક શાસ્ત્રોમાં પંડિત હતો; તેની કીર્તિ, હે મહારાજા, સમગ્ર પૃથ્વી પર પ્રસરી ગઈ.

રાજાઽપિ તં સુતં લબ્ધ્વા વિષ્ણુદત્તં પ્રતાપિનમ્ । જગામ તપસે યુક્તઃ સર્વદ્વન્દ્વાન્ પ્રહાય સઃ ।। ૫૫.

રાજાએ એવો વિષ્ણુદત્ત નામનો તેજસ્વી પુત્ર પામી, બધા દ્વંદ્વ ત્યજી, તપ માટે મન લગાવ્યો.

આરાધયામાસ હરિં નિરાહારો જિતેન્દ્રિયઃ । હિમવત્પર્વતે રમ્યે સ્તુતિં કુર્વંસ્તદા નૃપઃ ।। ૫૫.

એ રાજા ઉપવાસ કરીને, ઇન્દ્રિયજય મેળવી, સુંદર હિમવંત પર્વત પર હરિની આરાધના કરતા સ્તુતિ કરતો હતો.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । કીદૃશી સા સ્તુતિર્બ્રહ્મન્ યાં ચકાર સ પાર્થિવઃ । કિં ચ તસ્યાભવદ્ દેવં સ્તુવતઃ પુરુષોત્તમમ્ ।। ૫૫.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, એ રાજાએ કેવી સ્તુતિ રચી? અને પુરુષોત્તમ દેવની સ્તુતિ કરતાં તેને શું ફળ મળ્યું?'

દુર્વાસા ઉવાચ । હિમવન્તં સમાશ્રિત્ય રાજા તદ્ગતમાનસઃ । સ્તુતિં ચકાર દેવાય વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે ।। ૫૫.

દુર્વાસાએ કહ્યું: 'હિમવંત પર્વતને આશ્રય કરીને, રાજાએ મન એકાગ્ર કરી, પ્રભાવી વિષ્ણુ દેવની સ્તુતિ રચી.'

રાજોવાચ । ક્ષરાક્ષરં ક્ષીરસમુદ્રશાયિનં ક્ષિતીધરં મૂર્તિમતાં પરં પદમ્ । અતીન્દ્રિયં વિશ્વભુજાં પુરઃ કૃતં નિરાકૃતં સ્તૌમિ જનાર્દનં પ્રભુમ્ ।। ૫૫.

રાજાએ કહ્યું: 'હું જનાર્દન પ્રભુની સ્તુતિ કરું છું, જે ક્ષર અને અક્ષર બંને છે, ક્ષીરસાગર પર શયન કરે છે, પૃથ્વીનું ધારણ કરે છે, મૂર્તિમાન જીવોમાં શ્રેષ્ઠ છે, ઇન્દ્રિયોથી પર છે, સમગ્ર વિશ્વને ભુજાઓથી આવરી લે છે, પ્રગટ અને અપ્રગટ છે.'

ત્વમાદિદેવઃ પરમાર્થરૂપી વિભુઃ પુરાણઃ પુરુષોત્તમશ્ચ । અતીન્દ્રિયો વેદવિદાં પ્રધાનઃ પ્રપાહિ માં શઙ્ખગદાસ્ત્રપાણે ।। ૫૫.

તમે આદિદેવ, પરમ તત્વરૂપ, સર્વવ્યાપી, પ્રાચીન અને સર્વોત્તમ પુરુષ છો; ઇન્દ્રિયોથી પર, વેદજ્ઞાનોમાં શ્રેષ્ઠ; હે શંખ, ગદા અને અસ્ત્ર ધારણ કરનાર, મને રક્ષા કરો.