વરાહપુરાણમ્

પશ્ચાચ્ચતુર આદાય ઇક્ષુદણ્ડાન્ સુશોભનાન્ । ચતુર્દિક્ષુ ન્યસેત્ તસ્ય દેવસ્ય પ્રણતો નૃપ ।। ૫૪.

પછી ચાર સુંદર ઈખના દાંડા લઈને, ભગવાનની ચારેય બાજુમાં તેને ગોઠવવા, અને નમન કરવું, હે રાજા.

એવં કૃત્વા પ્રભાતે તુ પ્રદદ્યાદ્ બ્રાહ્મણાય વૈ । વેદવેદાઙ્ગયુક્તાય સંપૂર્ણાઙ્ગાય ધીમતે ।। ૫૪.

આ રીતે વિધિ પૂર્ણ કર્યા પછી, સવારે એ બધું વેદ-વેદાંગમાં પારંગત, પૂર્ણાંગ અને બુદ્ધિશાળી બ્રાહ્મણને દાનમાં આપવું.

બ્રાહ્મણાંશ્ચ તથા પૂજ્ય વ્રતમેતત્ સમાપયેત્ । એવં કૃતે તથા વિષ્ણુર્ભર્ત્તા વો ભવિતા ધ્રુવમ્ ।। ૫૪.

બ્રાહ્મણોની પણ પૂજા કરીને આ વ્રત પૂર્ણ કરવું. આવું કરવાથી નિશ્ચિતપણે વિષ્ણુ ભગવાન તમારો પતિ બનશે.

અકૃત્વા મત્પ્રણામં તુ પૃષ્ટો ગર્વેણ શોભનાઃ । અવમાનસ્ય તસ્યાયં વિપાકો વો ભવિષ્યતિ ।। ૫૪.

મારા પ્રણામ કર્યા વિના, ગર્વથી તમે પ્રશ્ન કર્યો, હે સુંદરીઓ, તેથી આ અવમાનનનું ફળ તમને ભોગવવું પડશે.

એતસ્મિન્નેવ સરસિ અષ્ટાવક્રો મહામુનિઃ । તસ્યોપહાસં કૃત્વા તુ શાપં લપ્સ્યથ શોભનાઃ ।। ૫૪.

આ જ સરોવરમાં, મહાન ઋષિ અષ્ટાવક્રને તમે ઉપહાસ કર્યો હતો, તેથી એ તમારા પર શાપ આપશે, હે સુંદરીઓ.

વ્રતેનાનેન દેવેશં પતિં લબ્ધ્વાઽભિમાનતઃ । અવમાનેઽપહરણં ગોપાલૈર્વો ભવિષ્યતિ । પુરા હર્ત્તા ચ કન્યાનાં દેવો ભર્ત્તા ભવિષ્યતિ ।। ૫૪.

આ વ્રતથી દેવોના સ્વામી પતિ રૂપે પ્રાપ્ત થયા પછી, ગર્વથી ગોપાળો દ્વારા અવમાનના અને અપહરણ થશે. પહેલાં જે દેવ કન્યાઓને ચોરી લેતા હતા, એ હવે તેમનાં પતિ બનશે.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । એવમુક્ત્વા સ દેવર્ષિઃ પ્રયયૌ નારદઃ ક્ષણાત્ । તા અપ્યેતદ્ વ્રતં ચક્રુસ્તુષ્ટશ્ચાસાં સ્વયં હરિઃ ।। ૫૪.

અગસ્ત્યે કહ્યું: આમ કહીને દેવર્ષિ નારદ તરત જ ચાલ્યા ગયા. એ સ્ત્રીઓએ પણ એ વ્રત કર્યું અને સ્વયં હરિ તેમનાથી પ્રસન્ન થયા.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । શ્રૃણુ રાજન્ મહાભાગ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ । યેન સંપ્રાપ્યતે વિષ્ણુઃ શુભેનૈવ ન સંશયઃ ।। ૫૫.

અગસ્ત્યે કહ્યું: હે રાજન, સુખી થાવ, શ્રેષ્ઠ વ્રત સાંભળો, જેના દ્વારા નિશ્ચયથી શુભતાથી વિષ્ણુ પ્રાપ્ત થાય છે.

માર્ગશીર્ષેઽથ માસે તુ પ્રથમાહ્નાત્ સમારભેત્ । એકભક્તં સિતે પક્ષે યાવત્ સ્યાદ્ દશમી તિથિઃ ।। ૫૫.

માર્ગશીર્ષ મહિનામાં, પ્રથમ દિવસે શરૂ કરીને, શુક્લ પક્ષમાં દશમી સુધી રોજ એક જ વાર ભોજન કરવું.

તતો દશમ્યાં મધ્યાહ્ને સ્નાત્વા વિષ્ણું સમર્ચ્ય ચ । ભક્ત્યા સંકલ્પયેત્ પ્રાગ્વદ્ દ્વાદશીં પક્ષતો નૃપ ।। ૫૫.

પછી દશમીના દિવસે મધ્યાહ્ને સ્નાન કરીને, વિષ્ણુની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી, પહેલાં જેવું સંકલ્પ કરીને, પક્ષની દ્વાદશી માટે નિર્ધાર કરવો, હે રાજન.

તામપ્યેવમુષિત્વા ચ યવાન્ વિપ્રાય દાપયેત્ । કૃષ્ણાયેતિ હરિર્વાચ્યો દાને હોમે તથાર્ચ્ચને ।। ૫૫.

આ રીતે વ્રત પાળ્યા પછી, યવ બ્રાહ્મણને દાનમાં આપવું. દાન, હોમ કે પૂજામાં 'કૃષ્ણ માટે' એમ કહીને આપવું.

ચાતુર્માસ્યમથૈવં તુ ક્ષપિત્વા રાજસત્તમ । ચૈત્રાદિષુ પુનસ્તદ્વદુપોષ્ય પ્રયતઃ સુધીઃ । સક્તુપાત્રાણિ વિપ્રાણાં સહિરણ્યાનિ દાપયેત્ ।। ૫૫.

આ રીતે ચાતુર્માસ પૂરા કર્યા પછી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, ચૈત્રથી ફરી એ જ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત પાળવું અને બ્રાહ્મણોને સત્તુના વાસણો અને સોનુ આપવું.

શ્રાવણાદિષુ માસેષુ તદ્વચ્છાલિં પ્રદાપયેત્ । ત્રિષુ માસેષુ યાવચ્ચ કાર્ત્તિકસ્યાદિરાગતઃ ।। ૫૫.

શ્રાવણથી શરૂ થતા મહિનાઓમાં પણ એ જ રીતે ત્રણ મહિના સુધી, કાર્તિકના આરંભ સુધી, ચોખા દાનમાં આપવા.

તમપ્યેવં ક્ષપિત્વા તુ દશમ્યાં પ્રયતઃ શુચિઃ । અર્ચયિત્વા હરિં ભક્ત્યા માસનામ્ના વિચક્ષણઃ ।। ૫૫.

આ રીતે વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી, દશમીના દિવસે પવિત્રતા અને શ્રદ્ધાથી હરિની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીને, મહિના નું નામ લેવું.

સંકલ્પં પૂર્વવદ્ ભક્ત્યા દ્વાદશ્યાં સંયતેન્દ્રિયઃ । એકાદશ્યાં યથાશક્ત્યા કારયેત્ પૃથિવીં નૃપ ।। ૫૫.

પહેલાં જેવું સંકલ્પ ભક્તિપૂર્વક દ્વાદશીના દિવસે કરવું, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને. એકાદશીને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પૃથ્વી તૈયાર કરવી, હે રાજન.

કાઞ્ચનાઙ્ગાં ચ પાતાલકુલપર્વતસંયુતામ્ । ભૂમિન્યાસવિધાનેન સ્થાપયેત્ તાં હરેઃ પુરઃ ।। ૫૫.

સોનાની અંગવાળી, પાતાળ અને પર્વતોથી શોભાયમાન પૃથ્વીની પ્રતિમા વિધિપૂર્વક હરિના સમક્ષ સ્થાપિત કરવી.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નાં સર્વબીજસમન્વિતામ્ । સંપૂજ્ય પ્રિયદત્તેતિ પઞ્ચરત્નૈર્વિચક્ષણઃ ।। ૫૫.

સફેદ કપડાંની જોડીથી ઢાંકી, બધા બીજોથી ભરેલી એ પ્રતિમાને 'પ્રિયદત્તા' કહીને, પાંચ રત્નોથી પૂજા કરવી.

જાગરં તત્ર કુર્વીત પ્રભાતે તુ પુનર્દ્વિજાન્ । આમન્ત્ર્યં સંખ્યયા રાજંશ્ચતુર્વિંશતિ યાવતઃ ।। ૫૫.

ત્યાં જાગરણ કરવું અને સવારે ફરીથી, સંખ્યા પ્રમાણે, ચોવીસ બ્રાહ્મણોને બોલાવવા, હે રાજા.

તેષાં એકૈકશો ગાં ચ અનડ્વાહં ચ દાપયેત્ । એકૈકં વસ્ત્રયુગ્મં ચ અઙ્ગુલીયકમેવ ચ ।। ૫૫.

પ્રત્યેક બ્રાહ્મણને એક ગાય, એક વાછરડો, કપડાંની જોડી અને એક અંગૂઠી આપવી.

કટકાનિ ચ સૌવર્ણકર્ણાભરણકાનિ ચ । એકૈકં ગ્રામમેતેષાં રાજા રાજન્ પ્રદાપયેત્ ।। ૫૫.

કંકણ અને સોનાના કાનના વળય પણ આપવા. દરેકને એક ગામ પણ આપવો, હે રાજા.

તન્મધ્યમં સયુગ્મં તુ સર્વમાદ્યં પ્રદાપયેત્ । સ્વશક્ત્યાભરણં ચૈવ દરિદ્રસ્ય સ્વશક્તિતઃ ।। ૫૫.

મધ્યમ બ્રાહ્મણને જોડી સાથે બધા મુખ્ય દાન આપવું. ગરીબને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આભૂષણ આપવું.

યથાશક્ત્યા મહીં કૃત્વા કાઞ્ચનીં ગોયુગં તથા । વસ્ત્રયુગ્મં ચ દાતવ્યં યથાવિભવશક્તિતઃ ।। ૫૫.

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સોનાની પૃથ્વી, ગાયોની જોડી અને કપડાંની જોડી આપવી, જેવું પોતાનું સામર્થ્ય હોય તેમ.

ગાં યુગ્માભરણાત્ સર્વં સહિરણ્યં ચ કારયેત્ । એવં કૃતે તથા કૃષ્ણશુક્લદ્વાદશ્યમેવ ચ ।। ૫૫.

ગાય, જોડી આભૂષણ અને બધું સોનાસહિત આપવું. આમ કરીને કૃષ્ણપક્ષ અને શુક્લપક્ષની દ્વાદશી બંનેનું વ્રત કરવું.

રૌપ્યાં વા પૃથિવીં કૃત્વા યથાવિભવશક્તિતઃ । દાપયેદ્ બ્રાહ્મણાનાં તુ તથા તેષાં ચ ભોજનમ્ । ઉપાનહૌ યથાશક્ત્યા પાદુકે છત્રિકાં તથા ।। ૫૫.

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ચાંદીમાં પૃથ્વીનું દાન કરીને, તે બ્રાહ્મણોને આપવું અને સાથે તેમને ભોજન પણ કરાવવું. એ જ રીતે, પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે ચંપલ, પાદુકા અને છત્રી પણ આપવી.

એતાન્ દત્ત્વા વદેદેવં કૃષ્ણો દામોદરો મમ । પ્રીયતાં સર્વદા દેવો વિશ્વરૂપો હરિર્મમ ।। ૫૫.

આ બધું આપી, પછી કહેવું: 'કૃષ્ણ, દામોદર, હંમેશા મારા પર પ્રસન્ન રહો; સર્વરૂપ ધરાવનારા હરિ, મારા પર સદા કૃપા રાખો.'

દાને ચ ભોજને ચૈવ કૃત્વા યત્ ફલમાપ્યતે । તન્ન શક્યં સહસ્ત્રેણ વર્ષાણામપિ કીર્તિતુમ્ ।। ૫૫.

આ રીતે દાન અને ભોજન કરાવવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તેનું વર્ણન હજાર વર્ષમાં પણ શક્ય નથી.

તથાપ્યુદ્દેશતઃ કિઞ્ચિત્ ફલં વક્ષ્યામિ તેઽનઘ । વ્રતસ્યાસ્ય પુરા વૃત્તં શુભાન્યસ્ય શ્રૃણુષ્વ તત્ ।। ૫૫.

છતાં પણ, હે નિર્દોષ, હું તને સંક્ષેપમાં થોડું ફળ કહું છું; આ વ્રતથી પ્રાચીન સમયમાં થયેલા શુભ કાર્યો સાંભળ.

આસીદાદિયુગે રાજા બ્રહ્મવાદી દૃઢવ્રતઃ । સ પુત્રકામઃ પપ્રચ્છ બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્ । તસ્યેદં વ્રતમાચખ્યૌ બ્રહ્મા સ કૃતવાંસ્તથા ।। ૫૫.

આદિકાળમાં એક રાજા હતો, જે બ્રહ્મજ્ઞાની અને દૃઢવ્રતી હતો. તેને પુત્રની ઇચ્છા થતાં, તેણે પરમેશ્વર બ્રહ્માને પૂછ્યું. બ્રહ્માએ તેને આ વ્રત જણાવ્યું અને પોતે પણ એ પ્રમાણે કર્યું.

તસ્ય વ્રતાન્તે વિશ્વાત્મા સ્વયં પ્રત્યક્ષતાં યયૌ । તુષ્ટશ્ચોવાચ ભો રાજન્ વરો મે વ્રિયતાં વરઃ ।। ૫૫.

વ્રતના અંતે, વિશ્વાત્મા સ્વયં સામે પ્રગટ થયો અને પ્રસન્ન થઈને કહ્યું: 'હે રાજા, મારી પાસે મનગમતો વર માગ.'