વરાહપુરાણમ્

તૂષ્ણીંભૂતા મૃતકલ્પા ઇવાસન્ નૃપોઽપ્યસૌ તદ્વનં સંવિવેશ । તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે સર્વ એતે વિવિશુ- ર્ભયાદૈક્યં ગતવન્તઃ ક્ષણેન ।। ૫૧.

બધા શાંત, જાણે મરેલા જેવા થઈ ગયા; અને એ રાજા એ વનમાં પ્રવેશ્યો; તે પ્રવેશતાં જ બધા પણ અંદર ગયા અને ડરથી એક થઈ ગયા.

તૈઃ સર્પૈઃ સ નૃપો દુર્વિનીતૈઃ સંવેષ્ટિતો દસ્યુભિશ્ચિન્તયાનઃ । કથં ચૈતેન ભવિષ્યન્તિ યેન કથં ચૈતે સંસૃતાઃ સંભવેયુઃ ।। ૫૧.

એ દુશ્ટ સાપો અને દસ્યુઓએ રાજાને ઘેરી લીધો; રાજા વિચારે છે: 'આ બધું કેવી રીતે બન્યું? અને આ જીવ એકબીજામાં કેમ ફસાયા?'

એવં રાજ્ઞશ્ચિન્તયતસ્ત્રિવર્ણઃ પુરુષઃ પરઃ । શ્વેતં રક્તં તથા કૃષ્ણં ત્રિવર્ણં ધારયન્નરઃ ।। ૫૧.

એ રીતે રાજા વિચારતો હતો ત્યારે એક પરમ પુરુષ દેખાયા, જેમણે સફેદ, લાલ અને કાળો—એ ત્રણ રંગ ધારણ કર્યા હતા.

સ સંજ્ઞાં કૃતવાન્ મહ્યમપરોઽથ ક્વ યાસ્યસિ । એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય મહન્નામ વ્યજાયત ।। ૫૧.

તે વ્યક્તિએ મને સંકેત આપ્યો અને પછી પૂછ્યું: 'હવે તું ક્યાં જશે?' એ રીતે જ્યારે એ બોલતો હતો, ત્યારે એક મહાન નામ પ્રગટ થયું.

તેનાપિ રાજા સંવીતઃ સ બુધ્યસ્વેતિ ચાબ્રવીત્ । એવમુક્તે તતઃ સ્ત્રી તુ તં રાજાનં રુરોધ હ ।। ૫૧.

પછી એ વ્યક્તિએ રાજાને ઘેરી લીધો અને કહ્યું: 'હવે જાગો.' આવું કહેતાં જ, એ સ્ત્રીએ રાજાને રોકી લીધો.

માયાતતં તં મા ભૈષ્ટ તતોઽન્યઃ પુરુષો નૃપમ્ । સંવેષ્ટ્ય સ્થિતવાન્ વીરસ્તતઃ સર્વેશ્વરેશ્વરઃ ।। ૫૧.

માયામાં ફસાયેલા રાજાને બીજાએ કહ્યું: 'ડરશો નહીં.' ત્યારબાદ એક વીર પુરુષે રાજાને ઘેરીને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો—એ સર્વેશ્વરોના પણ સ્વામી હતા.

તતોઽન્યે પઞ્ચ પુરુષા આગત્ય નૃપસત્તમમ્ । સંવિષ્ટ્ય સંસ્થિતાઃ સર્વે તતો રાજા વિરોધિતઃ ।। ૫૧.

પછી પાંચ અન્ય પુરુષો પણ એ શ્રેષ્ઠ રાજા પાસે આવ્યા; એમણે રાજાને ઘેરીને ત્યાં ઊભા રહ્યા, અને એ રીતે રાજા અટકાવી દેવામાં આવ્યા.

રુદ્ધે રાજનિ તે સર્વે એકીભૂતાસ્તુ દસ્યવઃ । મથિતું શસ્ત્રમાદાય લીનાઽન્યોઽન્યં તતો ભયાત્ ।। ૫૧.

રાજા અટકાવાયા પછી, બધા દસ્યુઓ એક થઈ ગયા; હથિયાર લઈને હુમલો કરવા તૈયાર થયા, પણ ડરથી એકબીજાથી છુપાઈ ગયા.

તૈર્લીનૈર્નૃપર્તેર્વેશ્મ બભૌ પરમશોભનમ્ । અન્યેષામપિ પાપાનાં કોટિઃ સાગ્રાભવન્નૃપ ।। ૫૧.

જ્યારે એ લોકો છુપાઈ ગયા, ત્યારે રાજાના મહેલે અતિ સુંદર તેજ પામ્યું; અને, રાજા, ત્યાં બીજા પણ કરોડો દુરાચારી લોકો હતા.

ગૃહે ભૂસલિલં વહ્નિઃ સુખશીતશ્ચ મારુતઃ । સાવકાશાનિ શુભ્રાણિ પઞ્ચૈકોનગુણાનિ ચ ।। ૫૧.

એ ઘરમાં જમીન, પાણી, અગ્નિ અને સુખદ ઠંડો પવન હતો; જગ્યા પણ શુદ્ધ હતી અને પાંચ ગુણો, દરેકમાં એક-એક વિશેષતા હતી.

એકૈવ તેષાં સુચિરં સંવેષ્ટ્યાસજ્યસંસ્થિતા । એવં સ પશુપાલોઽસૌ કૃતવાનઞ્જસા નૃપ ।। ૫૧.

એમાં એક જ વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી બધાને ઘેરીને અને જોડાઈને રહી ગઈ; એ રીતે એ ગવાળીએ સરળતાથી બધું કર્યું, રાજા.

તસ્ય તલ્લાઘવં દૃષ્ટ્વા રૂપં ચ નૃપતેર્મૃધે । ત્રિવર્ણઃ પુરુષો રાજન્નબ્રવીદ્ રાજસત્તમમ્ ।। ૫૧.

યુદ્ધમાં રાજાની ચપળતા અને રૂપ જોઈને, ત્રણ રંગવાળો પુરુષ એ શ્રેષ્ઠ રાજાને બોલ્યો.

ત્વત્પુત્રોઽસ્મિ મહારાજ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે । અસ્માભિર્બન્ધુમિચ્છદ્ભિર્ભવન્તં નિશ્ચયઃ કૃતઃ ।। ૫૧.

'હું તમારો પુત્ર છું, મહારાજ. કહો, હું તમારા માટે શું કરું? અમારે તમારો સંબંધ સ્થાપિત કરવાનો મન છે, એ માટે અમે નક્કી કર્યું છે.'

યદિ નામ કૃતાઃ સર્વે વયં દેવ પરાજિતાઃ । એવમેવ શરીરેષુ લીનાસ્તિષ્ઠામ પાર્થિવ ।। ૫૧.

'દેવ, ભલે અમે બધા હારી ગયા હોઈએ, તો પણ, રાજા, અમે આ શરીરમાં જ એકરૂપ રહીએ છીએ.'

મર્ય્યેકે તવ પુત્રત્વં ગતે સર્વેષુ સંભવઃ । એવમુક્તસ્તતો રાજા તં નરં પુનરબ્રવીત્ ।। ૫૧.

'તમારા પુત્રોમાં એક જ બચ્યો છે; જ્યારે બધા ચાલ્યા જાય છે, ત્યારે પણ અસ્તિત્વ રહે છે.' આવું સાંભળીને રાજાએ ફરી એ પુરુષને કહ્યું.

પુત્રો ભવતિ મે કર્ત્તા અન્યેષામપિ સત્તમ । યુષ્મત્સુખૈર્નરૈર્ભાવૈર્નાહં લિપ્યે કદાચન ।। ૫૧.

'તમે મારા પુત્ર બનો, શ્રેષ્ઠ આત્માઓમાંના એક, અને બીજાઓના પણ. તમારાં સુખ કે સ્વભાવથી હું ક્યારેય અસ્પૃશ્ય થતો નથી.'

એવમુક્ત્વા સ નૃપતિસ્તમાત્મજમથાકરોત્ । તૈર્વિમુક્તઃ સ્વયં તેષાં મધ્યે સ વિરરામ હ ।। ૫૧.

આવી રીતે કહીને રાજાએ એને પોતાનો પુત્ર બનાવી લીધો; તેઓએ મુક્ત કર્યા પછી, એ બધાની વચ્ચે આરામથી રહ્યો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । સ ત્રિવર્ણો નૃપોત્સૃષ્ટઃ સ્વતન્ત્રત્વાચ્ચ પાર્થિવ । અહં નામાનમસૃજત્ પુત્રં પુત્રસ્ત્રિવર્ણકમ્ ।। ૫૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: એ ત્રણ રંગવાળો, રાજાએ મુક્ત કર્યો અને સ્વતંત્ર બન્યો, એણે 'અહં' નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો, જે પણ ત્રણ રંગવાળો હતો.

તસ્યાપિ ચાભવત્ કન્યા અવબોધસ્વરૂપિણી । સા તુ વિજ્ઞાનદં પુત્રં મનોહ્વં વિસસર્જ ।। ૫૨.

એને પણ એક દીકરી થઈ, જે જ્ઞાનરૂપ હતી; એ દીકરીએ 'મનોહ્વ' નામનો પુત્ર આપ્યો, જે જ્ઞાન આપનાર હતો.

તસ્યાપિ સર્વરૂપાઃ સ્યુસ્તનયાઃ પઞ્ચભોગિનઃ । યથાસંખ્યેન પુત્રાસ્તુ તેષામક્ષાભિધાનકાઃ ।। ૫૨.

એના પણ બધા રૂપવાળા, પાંચ આનંદ માણનારા પુત્રો થયા; અને તેમના પુત્રોને તેમનાં સંખ્યાનુસાર 'અક્ષ' નામ મળ્યું.

એતે પૂર્વં દસ્યવઃ સ્યુસ્તતો રાજ્ઞા વશીકૃતાઃ । અમૂર્ત્તા ઇવ તે સર્વે ચક્રુરાયતનં શુભમ્ ।। ૫૨.

આ બધા પહેલાં દસ્યુઓ હતા, પછી રાજાએ તેમને વશમાં લીધા; તેઓ બધા જાણે નિર્મૂર્ત બનીને સુંદર આવાસ બનાવ્યો.

નવદ્બારં પુરં તસ્ય ત્વેકસ્તમ્ભં ચતુષ્પથમ્ । નદીસહસ્ત્રસંકીર્ણ જલકૃત્ય સમાસ્થિતમ્ ।। ૫૨.

તે શહેરમાં નવ દરવાજા હતા, એક જ મજબૂત થાંભલો હતો, ચાર રસ્તા મળતા હતા, આસપાસ હજારો નદીઓ વહેતી અને બધે પાણીની વ્યવસ્થા હતી.

તત્પુરં તે પ્રવિવિશુરેકીભૂતાસ્તતો નવ । પુરુષો મૂર્ત્તિમાન્ રાજા પશુપાલોઽભવત્ ક્ષણાત્ ।। ૫૨.

તે નવેય એક થઈને એ શહેરમાં પ્રવેશ્યા; ત્યારે તરત જ એક પુરુષ રાજા અને ગોપાળક રૂપે દેખાયો.

તતસ્તત્પુરસંસ્થસ્તુ પશુપાલો મહાનૃપઃ । સંસૂચ્ય વાચકાઞ્છબ્દાન્ વેદાન્ સસ્માર તત્પુરે ।। ૫૨.

પછી એ મહારાજા ગોપાળક એ શહેરમાં રહીને વેદોના પાઠકોએ ઉચ્ચારેલા શબ્દોને યાદ કરીને વેદોનું સ્મરણ કરતું.

આત્મસ્વરૂપિણો નિત્યાસ્તદુક્તાનિ વ્રતાનિ ચ । નિયમાન્ ક્રતવશ્ચૈવ સર્વાન્ રાજા ચકાર હ ।। ૫૨.

રાજાએ આત્માની સાચી સ્વરૂપતા અને શાશ્વત કહેવાતા બધા વ્રતો, નિયમો અને યજ્ઞો ભક્તિપૂર્વક કર્યા.

સ કદાચિન્નૃપઃ ખિન્નઃ કર્મકાણ્ડં પ્રરોચયન્ । સર્વજ્ઞો યોગનિદ્રાયાં સ્થિત્વા પુત્રં સસર્જ હ ।। ૫૨.

ક્યારેક એ રાજા કર્મકાંડમાં વ્યસ્ત રહીને થાકી ગયો; સર્વજ્ઞ બની યોગની નિદ્રામાં જઈને તેણે એક પુત્રને ઉત્પન્ન કર્યો.

ચતુર્વક્ત્રં ચતુર્બાહું ચતુર્વેદં ચતુષ્પથમ્ । તસ્માદારભ્ય નૃપતેર્વશે પશ્વાદયઃ સ્થિતાઃ ।। ૫૨.

એ પુત્રને ચાર મુખ, ચાર હાથ, ચાર વેદો અને ચાર રસ્તા હતા; એ રાજાથી ગાય-ગોળ સહિત બધા પ્રાણીઓ તેના વશમાં રહ્યા.

તસ્મિન્ સમુદ્રે સ નૃપો વને તસ્મિંસ્તથૈવ ચ । તૃણાદિષુ નૃપસ્સૈવ હસ્ત્યાદિષુ તથૈવ ચ । સમોભવત્ કર્મકાણ્ડાદનુજ્ઞાય મહામતે ।। ૫૨.

એ મહારાજા એ સમુદ્રમાં, એ જંગલમાં અને ઘાસ-ફૂસમાં પણ હાજર રહ્યો; હાથી વગેરેમાં પણ એ સમાન રહ્યો, અને કર્મકાંડની મંજૂરી આપી.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । મત્પ્રશ્નવિષયે બ્રહ્મન્ કથેયં કથિતા ત્વયા । તસ્યા વિભૂતિરભવત્ કસ્ય કેન કૃતેન હ ।। ૫૩.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, તમે મારા પ્રશ્નની જે વાર્તા કહી, એ કઈ મહિમા હતી? એ કોણે અને કેમ કરી હતી?