વરાહપુરાણમ્

ધરણ્યુવાચ । બહુકલ્પસહસ્ત્રાણિ વ્રતસ્યાસ્ય સનાતન । મયા કૃતસ્ય તપસસ્તન્મયા વિસ્મૃતં પ્રભો ।। ૫૧.

ધરાએ કહ્યું: પ્રભુ, હજારો મહાયુગોથી મેં આ પ્રાચીન વ્રત અને તપ કર્યું છે, પણ હું તેને ભૂલી ગઈ હતી.

ઇદાનીં ત્વત્પ્રસાદેન સ્મરણં પ્રાક્તનં મમ । જાતં જાતિસ્મરા ચાસ્મિ વિશોકા પરમેશ્વર ।। ૫૧.

હવે તમારી કૃપાથી મને પૂર્વજન્મોની યાદ આવી છે; હું સર્વે ભૂતકાળ યાદ રાખનારી અને દુઃખથી મુક્ત થઈ ગઈ છું, પરમેશ્વર.

યદિ નામ પરં દેવ કૌતુકં હૃદિ વર્તતે । અગસ્ત્યઃ પુનરાગત્ય ભદ્રાશ્વસ્ય નિવેશનમ્ । યચ્ચકાર સ રાજા ચ તન્મમાચક્ષ્વ ભૂધર ।। ૫૧.

દેવ, જો હજુ પણ તારા હૃદયમાં કૌતુક છે તો, ભુધર, મને કહો કે અગસ્ત્યે ભદ્રાશ્વના ઘર પાછા આવીને શું કર્યું અને તે રાજાએ શું કર્યું.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । પ્રત્યાગતમૃષિં દૃષ્ટ્વા ભદ્રાશ્વઃ શ્વેતવાહનઃ । વરાસનગતં દૃષ્ટ્વા કૃત્વા પૂજાં વિશેષતઃ । અપૃચ્છન્મોક્ષધર્માખ્યં પ્રશ્નં સકલધારિણિ ।। ૫૧.

શ્રીવરાહે કહ્યું: ઋષિ પાછા આવ્યા તે જોઈને શ્વેતધ્વજ ભદ્રાશ્વે તેમને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેઠેલા જોયા, વિશેષ પૂજા કરી અને પછી તેમને મોક્ષધર્મ વિશે પ્રશ્ન કર્યો, હે સર્વધારી.

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ । ભગવન્ કર્મણા કેન છિદ્યતે ભવસંસૃતિઃ । કિં વા કૃત્વા ન શોચન્તિ મૂર્ત્તામૂર્ત્તોપપત્તિષુ ।। ૫૧.

ભદ્રાશ્વે પૂછ્યું: ભગવાન, કયા કર્મથી જન્મમરણનો ચક્ર તૂટી જાય છે? અને એવું શું કરવું કે શરીરધારી કે અશરીરી અવસ્થામાં દુઃખ ન રહે?

અગસ્ત્ય ઉવાચ । શ્રૃણુ રાજન્ કથાં દિવ્યાં દૂરાસન્નવ્યવસ્થિતામ્ । દૃશ્યાદૃશ્યવિભાગોત્થાં સમાહિતમના નૃપ ।। ૫૧.

અગસ્ત્યે કહ્યું: રાજા, તું મન એકાગ્ર કરીને દૈવી કથા સાંભળ, જે દૂર અને નજીક બંને છે, દેખાતા અને અદેખાતા ભેદમાંથી ઉત્પન્ન થઈ છે.

નાહો ન રાત્રિર્ન દિશોઽદિશશ્ચ ન દ્યૌર્ન દેવા ન દિનં ન સૂર્યઃ । તસ્મિન્ કાલે પશુપાલેતિ રાજા સ પાલયામાસ પશૂનનેકાન્ ।। ૫૧.

ત્યાં ન તો દિવસ હતો, ન રાત, ન દિશાઓ કે મધ્યદિશાઓ; ન આકાશ, ન દેવો, ન સૂર્ય કે દિવસ. એ સમયે પશુપાલ નામનો રાજા અનેક પશુઓ ચરાવતો હતો.

તાન્ પાલયન્ સ કદાચિદ્ દિદૃક્ષુઃ પૂર્વં સમુદ્રં ચ જગામ તૂર્ણમ્ । અનન્તપારસ્ય મહોદધેસ્તુ તીરે વનં તત્ર વસન્તિ સર્પાઃ ।। ૫૧.

પશુઓ ચરાવતાં એક દિવસ રાજાએ પૂર્વના સમુદ્રને જોવા ઈચ્છા કરી અને ઝડપથી ત્યાં ગયો; અનંત મહાસાગરનાં કિનારે એક વન હતું, જ્યાં સાપો રહેતા.

અષ્ટૌ દ્રુમાઃ કામવહા નદી ચ તુર્યક્ ચોદ્ર્ધ્વં બભ્રમુસ્તત્ર ચાન્યે । પઞ્ચ પ્રધાનાઃ પુરુષાસ્તથૈકાં સ્ત્રિયં બિભ્રતે તેજસા દીપ્યમાનામ્ ।। ૫૧.

ત્યાં આઠ કામના આપનારા વૃક્ષો અને એક નદી હતી; ઉપર પક્ષીઓ ઉડતાં અને બીજા પણ હતા; ત્યાં પાંચ મુખ્ય પુરુષો હતા, અને તેઓ એક તેજસ્વી સ્ત્રીને લઈ જતા હતા.

સાઽપિ સ્ત્રી સ્વે વક્ષસિ ધારયન્તી સહસ્ત્રસૂર્યપ્રતિમં વિશાલમ્ । તસ્યાધરસ્ત્રિર્વિકારસ્ત્રિવર્ણ- સ્તં રાજાનં પશ્ય પરિભ્રમન્તમ્ ।। ૫૧.

એ સ્ત્રી પણ પોતાના વક્ષ પર હજાર સૂર્ય જેવું વિશાળ રૂપ ધારણ કરતી હતી; તેના નીચે ત્રણ પ્રકારના રૂપ અને ત્રણ રંગો હતા—એ રાજાને તું ફરતો જોઈશ.

તૂષ્ણીંભૂતા મૃતકલ્પા ઇવાસન્ નૃપોઽપ્યસૌ તદ્વનં સંવિવેશ । તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે સર્વ એતે વિવિશુ- ર્ભયાદૈક્યં ગતવન્તઃ ક્ષણેન ।। ૫૧.

બધા શાંત, જાણે મરેલા જેવા થઈ ગયા; અને એ રાજા એ વનમાં પ્રવેશ્યો; તે પ્રવેશતાં જ બધા પણ અંદર ગયા અને ડરથી એક થઈ ગયા.

તૈઃ સર્પૈઃ સ નૃપો દુર્વિનીતૈઃ સંવેષ્ટિતો દસ્યુભિશ્ચિન્તયાનઃ । કથં ચૈતેન ભવિષ્યન્તિ યેન કથં ચૈતે સંસૃતાઃ સંભવેયુઃ ।। ૫૧.

એ દુશ્ટ સાપો અને દસ્યુઓએ રાજાને ઘેરી લીધો; રાજા વિચારે છે: 'આ બધું કેવી રીતે બન્યું? અને આ જીવ એકબીજામાં કેમ ફસાયા?'

એવં રાજ્ઞશ્ચિન્તયતસ્ત્રિવર્ણઃ પુરુષઃ પરઃ । શ્વેતં રક્તં તથા કૃષ્ણં ત્રિવર્ણં ધારયન્નરઃ ।। ૫૧.

એ રીતે રાજા વિચારતો હતો ત્યારે એક પરમ પુરુષ દેખાયા, જેમણે સફેદ, લાલ અને કાળો—એ ત્રણ રંગ ધારણ કર્યા હતા.

સ સંજ્ઞાં કૃતવાન્ મહ્યમપરોઽથ ક્વ યાસ્યસિ । એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય મહન્નામ વ્યજાયત ।। ૫૧.

તે વ્યક્તિએ મને સંકેત આપ્યો અને પછી પૂછ્યું: 'હવે તું ક્યાં જશે?' એ રીતે જ્યારે એ બોલતો હતો, ત્યારે એક મહાન નામ પ્રગટ થયું.

તેનાપિ રાજા સંવીતઃ સ બુધ્યસ્વેતિ ચાબ્રવીત્ । એવમુક્તે તતઃ સ્ત્રી તુ તં રાજાનં રુરોધ હ ।। ૫૧.

પછી એ વ્યક્તિએ રાજાને ઘેરી લીધો અને કહ્યું: 'હવે જાગો.' આવું કહેતાં જ, એ સ્ત્રીએ રાજાને રોકી લીધો.

માયાતતં તં મા ભૈષ્ટ તતોઽન્યઃ પુરુષો નૃપમ્ । સંવેષ્ટ્ય સ્થિતવાન્ વીરસ્તતઃ સર્વેશ્વરેશ્વરઃ ।। ૫૧.

માયામાં ફસાયેલા રાજાને બીજાએ કહ્યું: 'ડરશો નહીં.' ત્યારબાદ એક વીર પુરુષે રાજાને ઘેરીને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો—એ સર્વેશ્વરોના પણ સ્વામી હતા.

તતોઽન્યે પઞ્ચ પુરુષા આગત્ય નૃપસત્તમમ્ । સંવિષ્ટ્ય સંસ્થિતાઃ સર્વે તતો રાજા વિરોધિતઃ ।। ૫૧.

પછી પાંચ અન્ય પુરુષો પણ એ શ્રેષ્ઠ રાજા પાસે આવ્યા; એમણે રાજાને ઘેરીને ત્યાં ઊભા રહ્યા, અને એ રીતે રાજા અટકાવી દેવામાં આવ્યા.

રુદ્ધે રાજનિ તે સર્વે એકીભૂતાસ્તુ દસ્યવઃ । મથિતું શસ્ત્રમાદાય લીનાઽન્યોઽન્યં તતો ભયાત્ ।। ૫૧.

રાજા અટકાવાયા પછી, બધા દસ્યુઓ એક થઈ ગયા; હથિયાર લઈને હુમલો કરવા તૈયાર થયા, પણ ડરથી એકબીજાથી છુપાઈ ગયા.

તૈર્લીનૈર્નૃપર્તેર્વેશ્મ બભૌ પરમશોભનમ્ । અન્યેષામપિ પાપાનાં કોટિઃ સાગ્રાભવન્નૃપ ।। ૫૧.

જ્યારે એ લોકો છુપાઈ ગયા, ત્યારે રાજાના મહેલે અતિ સુંદર તેજ પામ્યું; અને, રાજા, ત્યાં બીજા પણ કરોડો દુરાચારી લોકો હતા.

ગૃહે ભૂસલિલં વહ્નિઃ સુખશીતશ્ચ મારુતઃ । સાવકાશાનિ શુભ્રાણિ પઞ્ચૈકોનગુણાનિ ચ ।। ૫૧.

એ ઘરમાં જમીન, પાણી, અગ્નિ અને સુખદ ઠંડો પવન હતો; જગ્યા પણ શુદ્ધ હતી અને પાંચ ગુણો, દરેકમાં એક-એક વિશેષતા હતી.

એકૈવ તેષાં સુચિરં સંવેષ્ટ્યાસજ્યસંસ્થિતા । એવં સ પશુપાલોઽસૌ કૃતવાનઞ્જસા નૃપ ।। ૫૧.

એમાં એક જ વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી બધાને ઘેરીને અને જોડાઈને રહી ગઈ; એ રીતે એ ગવાળીએ સરળતાથી બધું કર્યું, રાજા.

તસ્ય તલ્લાઘવં દૃષ્ટ્વા રૂપં ચ નૃપતેર્મૃધે । ત્રિવર્ણઃ પુરુષો રાજન્નબ્રવીદ્ રાજસત્તમમ્ ।। ૫૧.

યુદ્ધમાં રાજાની ચપળતા અને રૂપ જોઈને, ત્રણ રંગવાળો પુરુષ એ શ્રેષ્ઠ રાજાને બોલ્યો.

ત્વત્પુત્રોઽસ્મિ મહારાજ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે । અસ્માભિર્બન્ધુમિચ્છદ્ભિર્ભવન્તં નિશ્ચયઃ કૃતઃ ।। ૫૧.

'હું તમારો પુત્ર છું, મહારાજ. કહો, હું તમારા માટે શું કરું? અમારે તમારો સંબંધ સ્થાપિત કરવાનો મન છે, એ માટે અમે નક્કી કર્યું છે.'

યદિ નામ કૃતાઃ સર્વે વયં દેવ પરાજિતાઃ । એવમેવ શરીરેષુ લીનાસ્તિષ્ઠામ પાર્થિવ ।। ૫૧.

'દેવ, ભલે અમે બધા હારી ગયા હોઈએ, તો પણ, રાજા, અમે આ શરીરમાં જ એકરૂપ રહીએ છીએ.'

મર્ય્યેકે તવ પુત્રત્વં ગતે સર્વેષુ સંભવઃ । એવમુક્તસ્તતો રાજા તં નરં પુનરબ્રવીત્ ।। ૫૧.

'તમારા પુત્રોમાં એક જ બચ્યો છે; જ્યારે બધા ચાલ્યા જાય છે, ત્યારે પણ અસ્તિત્વ રહે છે.' આવું સાંભળીને રાજાએ ફરી એ પુરુષને કહ્યું.

પુત્રો ભવતિ મે કર્ત્તા અન્યેષામપિ સત્તમ । યુષ્મત્સુખૈર્નરૈર્ભાવૈર્નાહં લિપ્યે કદાચન ।। ૫૧.

'તમે મારા પુત્ર બનો, શ્રેષ્ઠ આત્માઓમાંના એક, અને બીજાઓના પણ. તમારાં સુખ કે સ્વભાવથી હું ક્યારેય અસ્પૃશ્ય થતો નથી.'

એવમુક્ત્વા સ નૃપતિસ્તમાત્મજમથાકરોત્ । તૈર્વિમુક્તઃ સ્વયં તેષાં મધ્યે સ વિરરામ હ ।। ૫૧.

આવી રીતે કહીને રાજાએ એને પોતાનો પુત્ર બનાવી લીધો; તેઓએ મુક્ત કર્યા પછી, એ બધાની વચ્ચે આરામથી રહ્યો.

અગસ્ત્ય ઉવાચ । સ ત્રિવર્ણો નૃપોત્સૃષ્ટઃ સ્વતન્ત્રત્વાચ્ચ પાર્થિવ । અહં નામાનમસૃજત્ પુત્રં પુત્રસ્ત્રિવર્ણકમ્ ।। ૫૨.

અગસ્ત્યે કહ્યું: એ ત્રણ રંગવાળો, રાજાએ મુક્ત કર્યો અને સ્વતંત્ર બન્યો, એણે 'અહં' નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો, જે પણ ત્રણ રંગવાળો હતો.

તસ્યાપિ ચાભવત્ કન્યા અવબોધસ્વરૂપિણી । સા તુ વિજ્ઞાનદં પુત્રં મનોહ્વં વિસસર્જ ।। ૫૨.

એને પણ એક દીકરી થઈ, જે જ્ઞાનરૂપ હતી; એ દીકરીએ 'મનોહ્વ' નામનો પુત્ર આપ્યો, જે જ્ઞાન આપનાર હતો.