વરાહપુરાણમ્

પૂર્વં રાજા વિશાલોઽભૂત્ કાશ્યાં પુર્યાં મહાબલઃ । ગોત્રજૈર્હૃતરાજ્યોઽસૌ ગન્ધમાદનમાવિશત્ ।। ૪૮.

પહેલાં કાશી નગરીમાં વિશાળ નામનો એક શક્તિશાળી રાજા હતો. તેના જાતિજનોએ તેનું રાજ્ય છીનવી લીધું, તો તે ગંધમાદન પર્વતમાં ગયો.

તસ્ય દ્રોણ્યાં મહારાજ બદરીં પ્રાપ્ય શોભનામ્ । હૃતરાજ્યો વિશેષેણ ગતશ્રીકો નરોત્તમઃ ।। ૪૮.

હે મહારાજા, ત્યાં એક ખીણમાં તે સુંદર બદરીમાં પહોંચ્યો. રાજ્ય અને વૈભવ ગુમાવ્યા પછી, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્યાં રહ્યો.

કદાચિદાગતૌ તત્ર પુરાણાવૃષિસત્તમૌ । નરનારાયણૌ દેવૌ સર્વદેવનમસ્કૃતૌ ।। ૪૮.

ક્યારેક ત્યાં પ્રાચીન અને ઉત્તમ ઋષિ, નર અને નારાયણ, જે સર્વ દેવતાઓના વંદનીય છે, આવ્યા.

તૌ દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજાનં પૂર્વાગતમરિંદમૌ । ધ્યાયન્તં પરમં બ્રહ્મ વિષ્ણ્વાખ્યં પરમં પદમ્ ।। ૪૮.

એ બંને શત્રુવિનાશકોએ ત્યાં પહેલેથી આવેલા રાજાને જોયો, જે પરમ બ્રહ્મ, એટલે કે પરમ પદ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરી રહ્યો હતો.

તૌ પ્રીતાવૂચતુસ્તં તુ રાજાનં ક્ષીણકલ્મષમ્ । વરં વૃણીષ્વ રાજેન્દ્ર વરદૌ સ્વસ્તવાગતૌ ।। ૪૮.

પ્રસન્ન થઈને, એ બંનેએ પાપ ઓછા થયેલા રાજાને કહ્યું: 'હે રાજાધિરાજ, તું જે ઈચ્છે તે વર માંગ, અમે તને વર આપવા આવ્યા છીએ.'

રાજોવાચ । ભવન્તૌ કૌ ન જાનામિ કસ્ય ગૃહ્ણામ્યહં વરમ્ । આરાધયામિ યત્ તસ્માદ્ વરમિચ્છામિ શોભનમ્ ।। ૪૮.

રાજાએ કહ્યું: 'હું જાણતો નથી કે તમે કોણ છો, કે કોની પાસેથી વર લઉં. હું જેને આરાધું છું, એના સંબંધિત શ્રેષ્ઠ વર માંગું છું.'

એવમુક્તૌ તુ તૌ રાજ્ઞા કમારાધયસે પ્રભો । કં વા વરં વૃણુષ્વ ત્વં કથયસ્વ કુતૂહલાત્ ।। ૪૮.

રાજાએ આમ પૂછતાં, એ બંનેએ કહ્યું: 'તમે કયા ભગવાનની આરાધના કરો છો? કયું વર માંગો છો? જિજ્ઞાસાથી અમને કહો.'

એવમુક્તસ્તતો રાજા વિષ્ણુમારાધયામ્યહમ્ । કથયિત્વા સ્થિતસ્તૂષ્ણીં તતસ્તાવૂચતુઃ પુનઃ ।। ૪૮.

એ રીતે પૂછતાં, રાજાએ કહ્યું: 'હું વિષ્ણુની આરાધના કરું છું.' એવું કહીને તે ચૂપ રહ્યો. પછી એ બંનેએ ફરી કહ્યું.

રાજન્ તસ્યૈવ દેવસ્ય પ્રસાદાદાવયોર્વરઃ । દાતવ્યસ્તે વરં બ્રૂહિ કસ્તે મનસિ વર્ત્તતે ।। ૪૮.

'હે રાજા, એ જ દેવની કૃપાથી અમને વર આપવાનો અધિકાર છે. તારા મનમાં જે વર છે, તે સ્પષ્ટ કહો.'

રાજોવાચ । યથા યજ્ઞેશ્વરં દેવં યજ્ઞૈર્વિવિધદક્ષિણૈઃ । યષ્ટું સમર્થતા મે સ્યાત્ તથા મે દદતં વરમ્ ।। ૪૮.

રાજાએ કહ્યું: 'મારે યજ્ઞેશ્વર ભગવાનની વિવિધ યજ્ઞો અને દક્ષિણાઓથી આરાધના કરવાની શક્તિ મળે, એવું વર આપો.'

નર ઉવાચ । સ્વયં નારાયણો દેવો લોકમાર્ગપ્રદર્શકઃ । મયા સહ તપઃ કુર્યાદ્ બદર્યાં લોકભાવનઃ ।। ૪૮.

નરે કહ્યું: 'લોકોને માર્ગ બતાવનાર નારાયણ ભગવાન પોતે મારા સાથે બદરીમાં લોકહિત માટે તપ કરે.'

અયં મત્સ્યોઽભવત્ પૂર્વં પુનઃ કૂર્મ્મસ્વરૂપવાન્ । વરાહશ્ચાભવદ્ દેવો નરસિંહસ્તતોઽભવત્ ।। ૪૮.

આ ભગવાન પહેલાં માછલી બન્યા, પછી કાચબાની આકૃતિ ધારણ કરી, પછી વરાહ સ્વરૂપે આવ્યા, અને પછી નરસિંહ રૂપે પ્રગટ થયા.

વામનસ્તુ તતો જાતો જામદગ્ન્યો મહાબલઃ । પુનર્દાશરથિર્ભૂત્વા વાસુદેવઃ પુનર્બભૌ ।। ૪૮.

પછી વામન રૂપે જન્મ્યા, પછી મહાબળવાન જમદગ્નિપુત્ર થયા, પછી દશરથપુત્ર બન્યા, અને પછી વાસુદેવ રૂપે અવતાર લીધા.

બુદ્ધો ભૂત્વા જનં હ્યેષ મોહયામાસ પાર્થિવ । સપત્નાન્ દસ્યવો મ્લેચ્છાન્ પુનર્હત્વા મહીમિમામ્ । પ્રકૃતિસ્થાં ચકારાયં સ એષ ભગવાન્ હરિઃ ।। ૪૮.

બુદ્ધ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, હે રાજા, ભગવાને લોકોમાં મોહ પેદા કર્યો હતો. પછી દુશ્મન, ચોર અને વિદેશી દુશ્મનોને નાશ કરી, ભગવાને પૃથ્વીને ફરીથી સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં સ્થાપિત કરી. એ ભગવાન હરિ છે.

પૂજ્યતે મત્સ્યરૂપેણ સર્વજ્ઞત્વમભીપ્સુભિઃ । સ્વવંશોદ્ધરણાર્થાય કૂર્મરૂપી તુ પૂજ્યતે ।। ૪૮.

મચ્છ સ્વરૂપે, સર્વજ્ઞાન મેળવવાની ઇચ્છા ધરાવનારા લોકો ભગવાનની પૂજા કરે છે. પોતાના વંશના ઉદ્ધાર માટે કૂર્મ સ્વરૂપે પણ ભગવાનની પૂજા થાય છે.

ભવોદધિનિમગ્નેન વારાહઃ પૂજ્યતે હરિઃ । નારસિંહેણ રૂપેણ તદ્વત્ પાપભયાન્નરૈઃ ।। ૪૮.

ભવસાગરમાં ડૂબેલા વરાહ સ્વરૂપે હરિની પૂજા થાય છે. એ જ રીતે, પાપ અને ભયથી બચવા માટે મનુષ્યો નરસિંહ સ્વરૂપે ભગવાનની પૂજા કરે છે.

વામનં મોહનાશાય વિત્તાર્થે જગદગ્નિજમ્ । ક્રૂરશત્રુવિનાશાય યજેદ્ દાશરથિં બુધઃ ।। ૪૮.

મોહનો નાશ કરવા અને ધનની ઈચ્છા માટે, જગતની અગ્નિમાંથી જન્મેલા વામન ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ. ક્રૂર દુશ્મનોના વિનાશ માટે બુદ્ધિમાન લોકો દશરથપુત્ર ભગવાનની પૂજા કરે છે.

બલકૃષ્ણૌ યજેદ્ ધીમાન્ પુત્રકામો ન સંશયઃ । રૂપકામો યજેદ્ બુદ્ધં કલ્કિનં શત્રુઘાતને ।। ૪૮.

પુત્રની ઈચ્છા ધરાવનાર બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ નિઃસંદેહ બલરામ અને કૃષ્ણની પૂજા કરવી જોઈએ. રૂપની ઇચ્છા હોય તો બુદ્ધની અને દુશ્મનોના વિનાશ માટે કલ્કિ ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

એવમુક્ત્વા નરસ્તસ્ય ઇમામેવાબ્રવીન્મુનિઃ । દ્વાદશીં કૃતવાન્ સોઽપિ ચક્રવર્તી બભૂવ હ । તસ્યૈવ નામ્ના બદરી વિશાલાખ્યાઽભવન્મુને ।। ૪૮.

આ રીતે કહી, એ મનુષ્યે મુનિને આ વાત કહી. તેણે દ્વાદશીનું વ્રત કર્યું અને ચક્રવર્તી રાજા બન્યો. તેના નામે વિશાળ નામે પ્રસિદ્ધ બદરી સ્થાન થયું.

ઇહ જન્મનિ રાજાઽસૌ રાજ્યં કૃત્વા ઇયાદ્ વનમ્ । યજ્ઞૈશ્ચ વિવિધૈરિષ્ટ્વા પરં નિર્વાણમાપ્તવાન્ ।। ૪૮.

આ જ જન્મમાં એ રાજાએ રાજ્ય કરીને પછી વનમાં ગયો. વિવિધ યજ્ઞો કરીને, તેણે પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કર્યો.

દુર્વાસા ઉવાચ । તદ્વદાશ્વયુજે માસિ દ્વાદશીં શુક્લપક્ષતઃ । સંકલ્પ્યાભ્યર્ચયેદ્ દેવં પદ્મનાભં સનાતનમ્ ।। ૪૯.

દુર્વાસાએ કહ્યું: હવે, આશ્વયુજ મહિનામાં, શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી તિથીએ સંકલ્પ કરીને, સનાતન પદ્મનાભ ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

પદ્મનાભાય પાદૌ તુ કટિં વૈ પદ્મયોનયે । ઉદરં સર્વદેવાય પુષ્કરાક્ષાય વૈ ઉરઃ । અવ્યયાય તથા પાણિં પ્રાગ્વદસ્ત્રાણિ પૂજયેત્ ।। ૪૯.

પદ્મનાભને પગ, પદ્મયોનિને કમર, સર્વદેવને પેટ, પુષ્કરાક્ષને છાતી અને અવ્યયને હાથ અર્પણ કરીને, પહેલા જે રીતે શસ્ત્રોની પૂજા કરી હતી એ રીતે ફરીથી કરવી.

પ્રભવાય શિરઃ પૂજ્ય પ્રાગ્વદગ્રે ઘટં ન્યસેત્ । તસ્મિન્ સૌવર્ણકં દેવં પદ્મનાભં તુ વિન્યસેત્ ।। ૪૯.

પ્રભવ માટે માથાની પૂજા કરવી. પહેલા જે રીતે કરાવ્યું હતું એ પ્રમાણે આગળ ઘડો મુકવો. તેમાં સોનાનું પદ્મનાભ ભગવાનનું મૂર્તિ સ્થાપિત કરવું.

તમેવ દેવં સંપૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ । પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ । એવં કૃતે તુ યત્ પુણ્યં તન્નિબોધ મહામુને ।। ૪૯.

એzelfde ભગવાનને સુગંધિત દ્રવ્યો, ફૂલો વગેરેથી ક્રમશઃ પૂજા કરવી. સવારે એ બધું બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવું. હે મહામુનિ, આવું કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, એ હવે સાંભળો.

આસીત્ કૃતયુગે રાજા ભદ્રાશ્વો નામ વીર્યવાન્ । યસ્ય નામ્નાઽભવદ્ વર્ષં ભદ્રાશ્વં નામ નામતઃ ।। ૪૯.

કૃતયુગમાં ભદ્રાશ્વ નામે એક પરાક્રમી રાજા હતો. જેના નામે ભદ્રાશ્વ નામનું પ્રદેશ પ્રસિદ્ધ થયું.

તસ્યાગસ્ત્યઃ કદાચિત્ તુ ગૃહમાગત્ય સત્તમ । ઉવાચ સપ્તરાત્રં તુ વસામિ ભવતો ગૃહે ।। ૪૯.

ક્યારેક અગસ્ત્ય મુનિ, જે શ્રેષ્ઠ છે, એ રાજાના ઘરમાં આવ્યા અને કહ્યું: 'હું તમારા ઘરે સાત રાત રોકાઈશ.'

તં રાજા શિરસા ભૂત્વા સ્થીયતામિત્યભાષત । તસ્ય કાન્તિમતી નામ ભાર્યા પરમશોભના ।। ૪૯.

રાજાએ માથું ઝુકાવીને કહ્યું: 'મહેરબાની કરીને અહીં રહો.' તેની પત્નીનું નામ કાંતિમતી હતું, જે અત્યંત સુંદર હતી.

તસ્યાસ્તેજઃ સમભવદ્ દ્વાદશાદિત્યસંનિભમ્ । શતાનિ પઞ્ચ તસ્યાસન્ સપત્નીનાં યતવ્રત ।। ૪૯.

કાંતિમતીનું તેજ બાર સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી હતું. તેની પાંચસો સહપત્નીઓ હતી, જે બધાં વ્રતવાળી હતી.

તા દાસ્ય ઇવ કર્માણિ કુર્વન્ત્યહરહઃ શુભાઃ । કાન્તિમત્યા મહાભાગ ભયાત્ ત્રસ્તા વિચેતસઃ ।। ૪૯.

એ શુભ સ્ત્રીઓ દરરોજ દાસીઓની જેમ કામ કરતી. કાંતિમતીના ભાગ્યથી ડરીને અને ગભરાઈને, એ બધાં મૂંઝવણમાં રહીને સેવા કરતી.