વરાહપુરાણમ્

અશ્વમારુહ્ય સ પુનર્વામદેવાશ્રમં યયૌ । તત્રાપૃચ્છદ્ ઋષિં ભક્ત્યા કા સ્ત્રી કે તે નિપાતિતાઃ । એતત્ કાર્યમૃષે મહ્યં કથયસ્વ પ્રસીદ મે ।। ૪૭.

પછી રાજા ઘોડા પર ચડી વામદેવ ઋષિના આશ્રમમાં ગયો. ત્યાં તેણે ભક્તિપૂર્વક ઋષિને પૂછ્યું: 'એ સ્ત્રી કોણ હતી? એ મરેલા કોણ હતા? હે ઋષિ, કૃપા કરીને આ ઘટનાનું રહસ્ય મને કહો.'

વામદેવ ઉવાચ । ત્વમાસીચ્છૂદ્રજાતીય અન્યજન્મનિ પાર્થિવ । તત્ર ત્વયા બ્રાહ્મણસ્ય પ્રેષણં કુર્વતા શ્રુતા । શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશી ।। ૪૭.

વામદેવ બોલ્યા: 'પહેલા જન્મમાં તું શૂદ્ર જાતિનો હતો, ત્યાં તું એક બ્રાહ્મણની સેવા કરતા શ્રાવણ મહિનાની શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી વિશે સાંભળ્યું હતું.'

સવિધાનાત્ ત્વયા રાજન્ ભક્ત્યા વૈ સમુપોષિતા । ઉપોષિતાયાં તસ્યાં તુ રાજ્યં લબ્ધં ત્વયાઽનઘ ।। ૪૭.

'હે રાજા, તું એ દિવસને નિયમ અને ભક્તિથી ઉપવાસ કરીને પૂર્ણ કર્યો, તેથી તને રાજપદ મળ્યું.'

સર્વાપત્સુ ચ સા દેવી ભવન્તં પરિરક્ષતિ । યયા વિનિહતાઃ ક્રૂરા મ્લેચ્છાઃ પાપસમન્વિતાઃ । ભવાંશ્ચ રક્ષિતો રાજન્ શ્રાવણદ્વાદશી તુ સા ।। ૪૭.

'બધી મુશ્કેલીઓમાં એ દેવી તારી રક્ષા કરે છે; એના દ્વારા જ ક્રૂર અને પાપી મ્લેચ્છો મારાયા અને તું બચી ગયો. એ દેવી એટલે શ્રાવણ દ્વાદશી છે.'

એકૈવ પાતિ ચાપત્સુ રાજ્યમેકૈવ યચ્છતિ । કિં પુનર્દ્વાદશૈતાસ્તુ યેનૈન્દ્રં ન દદુઃ પદમ્ ।। ૪૭.

'એ એક જ દુઃખમાં રક્ષા કરે છે, એ એક જ રાજપદ આપે છે; તો પછી આ બાર દ્વાદશીઓનું મહાત્મ્ય કેટલું હશે, જેના દ્વારા ઇન્દ્ર પણ પોતાનું સ્થાન મેળવી શક્યો નહીં?'

દુર્વાસા ઉવાચ । તદ્વદ્ ભાદ્રપદે માસિ શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશીમ્ । સંકલ્પ્ય વિધિના દેવમર્ચ્ચયેત્ પરમેશ્વરમ્ ।। ૪૮.

દુર્વાસાએ કહ્યું: ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની બારસને, યોગ્ય રીતે સંકલ્પ કરીને, પરમેશ્વર ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

નમોઽસ્તુ કલ્કિને પાદૌ હૃષીકેશાય વૈ કટિમ્ । મ્લેચ્છવિધ્વંસનાયેતિ જગન્મૂર્ત્તે તથોદરમ્ ।। ૪૮.

કલ્કિ ભગવાનને પાદUKમણે નમન, હૃષીકેશને કમર પર નમન, મલેચ્છોનો નાશ કરનારને પેટ પર નમન, હે જગતરૂપ, એમ.

શિતિકણ્ઠાય કણ્ઠં તુ ખડ્ગપાણેતિ વૈ ભુજૌ । ચતુર્ભુજાયેતિ હસ્તૌ વિશ્વમૂર્ત્તે તથા શિરઃ ।। ૪૮.

શિતિકંઠને ગળા પર નમન, ખડગધારીને બાહુઓ પર નમન, ચતુર્ભુજને હાથે નમન, વિશ્વરૂપને માથા પર નમન.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી પ્રાગ્વત્ તસ્યાગ્રતો ઘટમ્ । વિન્યસેત્ કલ્કિનં દેવં સૌવર્ણં તત્ર કારયેત્ ।। ૪૮.

આ રીતે પૂજા કર્યા પછી, બુદ્ધિશાળી માણસે પહેલાં જેમ કર્યું તેમ, ભગવાન કલ્કિની સોનાની પ્રતિમા બનાવડાવી, પોતાના આગળ ઘડો મૂકે.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં ગન્ધપુષ્પોપશોભિતમ્ । કૃત્વા પ્રભાતે વિપ્રાય પ્રદેયં શાસ્ત્રવિત્તમે । એવં કૃતે ભવેદ્ યસ્તુ તન્નિબોધ મહામુને ।। ૪૮.

સફેદ વસ્ત્રની જોડીથી ઢાંકી, સુગંધ અને ફૂલો વડે શોભિત કરીને, સવારે તે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને આપવી. હે મહામુનિ, આવું કરવાથી શું ફળ મળે છે, તે સાંભળો.

પૂર્વં રાજા વિશાલોઽભૂત્ કાશ્યાં પુર્યાં મહાબલઃ । ગોત્રજૈર્હૃતરાજ્યોઽસૌ ગન્ધમાદનમાવિશત્ ।। ૪૮.

પહેલાં કાશી નગરીમાં વિશાળ નામનો એક શક્તિશાળી રાજા હતો. તેના જાતિજનોએ તેનું રાજ્ય છીનવી લીધું, તો તે ગંધમાદન પર્વતમાં ગયો.

તસ્ય દ્રોણ્યાં મહારાજ બદરીં પ્રાપ્ય શોભનામ્ । હૃતરાજ્યો વિશેષેણ ગતશ્રીકો નરોત્તમઃ ।। ૪૮.

હે મહારાજા, ત્યાં એક ખીણમાં તે સુંદર બદરીમાં પહોંચ્યો. રાજ્ય અને વૈભવ ગુમાવ્યા પછી, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્યાં રહ્યો.

કદાચિદાગતૌ તત્ર પુરાણાવૃષિસત્તમૌ । નરનારાયણૌ દેવૌ સર્વદેવનમસ્કૃતૌ ।। ૪૮.

ક્યારેક ત્યાં પ્રાચીન અને ઉત્તમ ઋષિ, નર અને નારાયણ, જે સર્વ દેવતાઓના વંદનીય છે, આવ્યા.

તૌ દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજાનં પૂર્વાગતમરિંદમૌ । ધ્યાયન્તં પરમં બ્રહ્મ વિષ્ણ્વાખ્યં પરમં પદમ્ ।। ૪૮.

એ બંને શત્રુવિનાશકોએ ત્યાં પહેલેથી આવેલા રાજાને જોયો, જે પરમ બ્રહ્મ, એટલે કે પરમ પદ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરી રહ્યો હતો.

તૌ પ્રીતાવૂચતુસ્તં તુ રાજાનં ક્ષીણકલ્મષમ્ । વરં વૃણીષ્વ રાજેન્દ્ર વરદૌ સ્વસ્તવાગતૌ ।। ૪૮.

પ્રસન્ન થઈને, એ બંનેએ પાપ ઓછા થયેલા રાજાને કહ્યું: 'હે રાજાધિરાજ, તું જે ઈચ્છે તે વર માંગ, અમે તને વર આપવા આવ્યા છીએ.'

રાજોવાચ । ભવન્તૌ કૌ ન જાનામિ કસ્ય ગૃહ્ણામ્યહં વરમ્ । આરાધયામિ યત્ તસ્માદ્ વરમિચ્છામિ શોભનમ્ ।। ૪૮.

રાજાએ કહ્યું: 'હું જાણતો નથી કે તમે કોણ છો, કે કોની પાસેથી વર લઉં. હું જેને આરાધું છું, એના સંબંધિત શ્રેષ્ઠ વર માંગું છું.'

એવમુક્તૌ તુ તૌ રાજ્ઞા કમારાધયસે પ્રભો । કં વા વરં વૃણુષ્વ ત્વં કથયસ્વ કુતૂહલાત્ ।। ૪૮.

રાજાએ આમ પૂછતાં, એ બંનેએ કહ્યું: 'તમે કયા ભગવાનની આરાધના કરો છો? કયું વર માંગો છો? જિજ્ઞાસાથી અમને કહો.'

એવમુક્તસ્તતો રાજા વિષ્ણુમારાધયામ્યહમ્ । કથયિત્વા સ્થિતસ્તૂષ્ણીં તતસ્તાવૂચતુઃ પુનઃ ।। ૪૮.

એ રીતે પૂછતાં, રાજાએ કહ્યું: 'હું વિષ્ણુની આરાધના કરું છું.' એવું કહીને તે ચૂપ રહ્યો. પછી એ બંનેએ ફરી કહ્યું.

રાજન્ તસ્યૈવ દેવસ્ય પ્રસાદાદાવયોર્વરઃ । દાતવ્યસ્તે વરં બ્રૂહિ કસ્તે મનસિ વર્ત્તતે ।। ૪૮.

'હે રાજા, એ જ દેવની કૃપાથી અમને વર આપવાનો અધિકાર છે. તારા મનમાં જે વર છે, તે સ્પષ્ટ કહો.'

રાજોવાચ । યથા યજ્ઞેશ્વરં દેવં યજ્ઞૈર્વિવિધદક્ષિણૈઃ । યષ્ટું સમર્થતા મે સ્યાત્ તથા મે દદતં વરમ્ ।। ૪૮.

રાજાએ કહ્યું: 'મારે યજ્ઞેશ્વર ભગવાનની વિવિધ યજ્ઞો અને દક્ષિણાઓથી આરાધના કરવાની શક્તિ મળે, એવું વર આપો.'

નર ઉવાચ । સ્વયં નારાયણો દેવો લોકમાર્ગપ્રદર્શકઃ । મયા સહ તપઃ કુર્યાદ્ બદર્યાં લોકભાવનઃ ।। ૪૮.

નરે કહ્યું: 'લોકોને માર્ગ બતાવનાર નારાયણ ભગવાન પોતે મારા સાથે બદરીમાં લોકહિત માટે તપ કરે.'

અયં મત્સ્યોઽભવત્ પૂર્વં પુનઃ કૂર્મ્મસ્વરૂપવાન્ । વરાહશ્ચાભવદ્ દેવો નરસિંહસ્તતોઽભવત્ ।। ૪૮.

આ ભગવાન પહેલાં માછલી બન્યા, પછી કાચબાની આકૃતિ ધારણ કરી, પછી વરાહ સ્વરૂપે આવ્યા, અને પછી નરસિંહ રૂપે પ્રગટ થયા.

વામનસ્તુ તતો જાતો જામદગ્ન્યો મહાબલઃ । પુનર્દાશરથિર્ભૂત્વા વાસુદેવઃ પુનર્બભૌ ।। ૪૮.

પછી વામન રૂપે જન્મ્યા, પછી મહાબળવાન જમદગ્નિપુત્ર થયા, પછી દશરથપુત્ર બન્યા, અને પછી વાસુદેવ રૂપે અવતાર લીધા.

બુદ્ધો ભૂત્વા જનં હ્યેષ મોહયામાસ પાર્થિવ । સપત્નાન્ દસ્યવો મ્લેચ્છાન્ પુનર્હત્વા મહીમિમામ્ । પ્રકૃતિસ્થાં ચકારાયં સ એષ ભગવાન્ હરિઃ ।। ૪૮.

બુદ્ધ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, હે રાજા, ભગવાને લોકોમાં મોહ પેદા કર્યો હતો. પછી દુશ્મન, ચોર અને વિદેશી દુશ્મનોને નાશ કરી, ભગવાને પૃથ્વીને ફરીથી સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં સ્થાપિત કરી. એ ભગવાન હરિ છે.

પૂજ્યતે મત્સ્યરૂપેણ સર્વજ્ઞત્વમભીપ્સુભિઃ । સ્વવંશોદ્ધરણાર્થાય કૂર્મરૂપી તુ પૂજ્યતે ।। ૪૮.

મચ્છ સ્વરૂપે, સર્વજ્ઞાન મેળવવાની ઇચ્છા ધરાવનારા લોકો ભગવાનની પૂજા કરે છે. પોતાના વંશના ઉદ્ધાર માટે કૂર્મ સ્વરૂપે પણ ભગવાનની પૂજા થાય છે.

ભવોદધિનિમગ્નેન વારાહઃ પૂજ્યતે હરિઃ । નારસિંહેણ રૂપેણ તદ્વત્ પાપભયાન્નરૈઃ ।। ૪૮.

ભવસાગરમાં ડૂબેલા વરાહ સ્વરૂપે હરિની પૂજા થાય છે. એ જ રીતે, પાપ અને ભયથી બચવા માટે મનુષ્યો નરસિંહ સ્વરૂપે ભગવાનની પૂજા કરે છે.

વામનં મોહનાશાય વિત્તાર્થે જગદગ્નિજમ્ । ક્રૂરશત્રુવિનાશાય યજેદ્ દાશરથિં બુધઃ ।। ૪૮.

મોહનો નાશ કરવા અને ધનની ઈચ્છા માટે, જગતની અગ્નિમાંથી જન્મેલા વામન ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ. ક્રૂર દુશ્મનોના વિનાશ માટે બુદ્ધિમાન લોકો દશરથપુત્ર ભગવાનની પૂજા કરે છે.

બલકૃષ્ણૌ યજેદ્ ધીમાન્ પુત્રકામો ન સંશયઃ । રૂપકામો યજેદ્ બુદ્ધં કલ્કિનં શત્રુઘાતને ।। ૪૮.

પુત્રની ઈચ્છા ધરાવનાર બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ નિઃસંદેહ બલરામ અને કૃષ્ણની પૂજા કરવી જોઈએ. રૂપની ઇચ્છા હોય તો બુદ્ધની અને દુશ્મનોના વિનાશ માટે કલ્કિ ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

એવમુક્ત્વા નરસ્તસ્ય ઇમામેવાબ્રવીન્મુનિઃ । દ્વાદશીં કૃતવાન્ સોઽપિ ચક્રવર્તી બભૂવ હ । તસ્યૈવ નામ્ના બદરી વિશાલાખ્યાઽભવન્મુને ।। ૪૮.

આ રીતે કહી, એ મનુષ્યે મુનિને આ વાત કહી. તેણે દ્વાદશીનું વ્રત કર્યું અને ચક્રવર્તી રાજા બન્યો. તેના નામે વિશાળ નામે પ્રસિદ્ધ બદરી સ્થાન થયું.