વરાહપુરાણમ્

એષ તે વિધિરુદ્દિષ્ટઃ શ્રાવણે માસિ વૈ વિભો । એતસ્યાશ્ચ પ્રભાવં યત્ શ્રૃણુ પાપપ્રણાશનમ્ ।। ૪૭.

હે મહાન, શ્રાવણ મહિનામાં તારા માટે આ વિધિ નિર્ધારિત છે. એનું જે મહાત્મ્ય છે, જે પાપનો નાશ કરે છે, તે હવે સાંભળ.

પુરા કૃતયુગે રાજા નૃગો નામ મહાબલઃ । બભ્રામ સ વનં ઘોરં મૃગયાસક્તમાનસઃ ।। ૪૭.

અગાઉ કૃતયુગમાં નૃગ નામનો એક મહાબળવાન રાજા હતો. તે શિકારમાં મગ્ન મનથી એક ભયાનક જંગલમાં ભટકતો હતો.

સ કદાચિત્ તુરઙ્ગેણ હૃતો દૂરં મહદ્વનમ્ । વ્યાઘ્રસિંહગજાકીર્ણં દસ્યુસર્પનિષેવિતમ્ ।। ૪૭.

એક વખત તે ઘોડા પર બેઠો દૂર એક વિશાળ જંગલમાં ગયો, જ્યાં વાઘ, સિંહ, હાથી ભરેલા હતા અને જ્યાં ચોર અને સાપો રહેતા હતા.

એકાકી તત્ર રાજા તુ અશ્વં મુચ્ય તરોરધઃ । સ્વયં કુશમથાસ્તીર્ય સુપ્તો દુઃખસમન્વિતઃ ।। ૪૭.

ત્યાં રાજાએ એકલો જ, ઘોડાને ઝાડ નીચે બાંધી દીધો, પોતે કુશ ઘાસ પાથરીને દુઃખી મનથી ઊંઘી ગયો.

તાવત્ તત્રૈવ લુબ્ધાનાં સહસ્ત્રાણિ ચતુર્દશ । આગતાનિ મૃગાન્ હન્તું રાત્રૌ રાજ્ઞઃ સમન્તતઃ ।। ૪૭.

એજ સમયે, રાતે ત્યાં ચૌદ હજાર શિકારીઓ આવ્યા, જે રાજાને ચારેય બાજુથી ઘેરીને પ્રાણીઓ મારવા આવ્યા હતા.

તત્રાપશ્યન્ત તે સુપ્તં હેમરત્નવિભૂષિતમ્ । નૃગં રાજાનમત્યુગ્રં શ્રિયા પરમયા યુતમ્ ।। ૪૭.

ત્યાં તેમણે સુતા રાજા નૃગને જોયા, જે સોના અને રત્નોથી શોભિત અને અતિ તેજસ્વી, મહાન ઔજસ ધરાવતો હતો.

તે ગત્વા ત્વરિતં વ્યાધાઃ સ્વભર્ત્રે સંન્યવેદયન્ । સોઽપિ રત્નસુવર્ણાર્થં રાજાનં હન્તુમુદ્યતઃ ।। ૪૭.

શિકારીઓ તરત જ પોતાના નેતા પાસે દોડી ગયા અને જાણ કરી. તે નેતા રત્નો અને સોનાની લાલચમાં રાજાને મારવા તૈયાર થયો.

તુરગસ્ય ચ હેતોસ્તુ નિસ્ત્રિંશા વનચારિણઃ । રાજાનં સુપ્તમાસાદ્ય નિગૃહીતું પ્રચક્રમુઃ ।। ૪૭.

ઘોડાને લીધે, જંગલમાં રહેતા એ લોકો તલવાર લઈને સુતા રાજાને પકડી લેવા આગળ વધ્યા.

તાવદ્ રાજ્ઞઃ શરીરાત્ તુ શ્વેતાભરણભૂષિતા । નારી કાચિત્ સમુત્તસ્થૌ સ્ત્રક્ચન્દનવિભૂષિતા । ઉત્થાય ચક્રમાદાય તે મ્લેચ્છા વિનિપાતિતાઃ ।। ૪૭.

એ સમયે, રાજાના શરીરમાંથી સફેદ આભૂષણો, ફૂલમાળા અને ચંદનથી શોભાયમાન એક સ્ત્રી ઉભી રહી; તેણે ચક્ર લઈને એ મ્લેચ્છોને માર્યા.

દસ્યૂન્ નિહત્ય સા દેવી તસ્ય રાજ્ઞસ્તનું પુનઃ । પ્રવિશન્ત્યાશુ રાજાઽપિ પ્રતિબુદ્ધોઽથ દૃષ્ટવાન્ । મ્લેચ્છાંસ્તુ નિહતાન્ દૃષ્ટ્વા સા સ્વમૂર્ત્તિલયં ગતા ।। ૪૭.

એ દેવીએ દસ્યુઓને મારીને ફરી ઝડપથી રાજાના શરીરમાં પ્રવેશ કરી. રાજા જાગ્યો અને મ્લેચ્છો મૃત પડેલા જોયા. પછી એ દેવી પોતાની સ્વરૂપમાં લીન થઈ ગઈ.

અશ્વમારુહ્ય સ પુનર્વામદેવાશ્રમં યયૌ । તત્રાપૃચ્છદ્ ઋષિં ભક્ત્યા કા સ્ત્રી કે તે નિપાતિતાઃ । એતત્ કાર્યમૃષે મહ્યં કથયસ્વ પ્રસીદ મે ।। ૪૭.

પછી રાજા ઘોડા પર ચડી વામદેવ ઋષિના આશ્રમમાં ગયો. ત્યાં તેણે ભક્તિપૂર્વક ઋષિને પૂછ્યું: 'એ સ્ત્રી કોણ હતી? એ મરેલા કોણ હતા? હે ઋષિ, કૃપા કરીને આ ઘટનાનું રહસ્ય મને કહો.'

વામદેવ ઉવાચ । ત્વમાસીચ્છૂદ્રજાતીય અન્યજન્મનિ પાર્થિવ । તત્ર ત્વયા બ્રાહ્મણસ્ય પ્રેષણં કુર્વતા શ્રુતા । શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશી ।। ૪૭.

વામદેવ બોલ્યા: 'પહેલા જન્મમાં તું શૂદ્ર જાતિનો હતો, ત્યાં તું એક બ્રાહ્મણની સેવા કરતા શ્રાવણ મહિનાની શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી વિશે સાંભળ્યું હતું.'

સવિધાનાત્ ત્વયા રાજન્ ભક્ત્યા વૈ સમુપોષિતા । ઉપોષિતાયાં તસ્યાં તુ રાજ્યં લબ્ધં ત્વયાઽનઘ ।। ૪૭.

'હે રાજા, તું એ દિવસને નિયમ અને ભક્તિથી ઉપવાસ કરીને પૂર્ણ કર્યો, તેથી તને રાજપદ મળ્યું.'

સર્વાપત્સુ ચ સા દેવી ભવન્તં પરિરક્ષતિ । યયા વિનિહતાઃ ક્રૂરા મ્લેચ્છાઃ પાપસમન્વિતાઃ । ભવાંશ્ચ રક્ષિતો રાજન્ શ્રાવણદ્વાદશી તુ સા ।। ૪૭.

'બધી મુશ્કેલીઓમાં એ દેવી તારી રક્ષા કરે છે; એના દ્વારા જ ક્રૂર અને પાપી મ્લેચ્છો મારાયા અને તું બચી ગયો. એ દેવી એટલે શ્રાવણ દ્વાદશી છે.'

એકૈવ પાતિ ચાપત્સુ રાજ્યમેકૈવ યચ્છતિ । કિં પુનર્દ્વાદશૈતાસ્તુ યેનૈન્દ્રં ન દદુઃ પદમ્ ।। ૪૭.

'એ એક જ દુઃખમાં રક્ષા કરે છે, એ એક જ રાજપદ આપે છે; તો પછી આ બાર દ્વાદશીઓનું મહાત્મ્ય કેટલું હશે, જેના દ્વારા ઇન્દ્ર પણ પોતાનું સ્થાન મેળવી શક્યો નહીં?'

દુર્વાસા ઉવાચ । તદ્વદ્ ભાદ્રપદે માસિ શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશીમ્ । સંકલ્પ્ય વિધિના દેવમર્ચ્ચયેત્ પરમેશ્વરમ્ ।। ૪૮.

દુર્વાસાએ કહ્યું: ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની બારસને, યોગ્ય રીતે સંકલ્પ કરીને, પરમેશ્વર ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

નમોઽસ્તુ કલ્કિને પાદૌ હૃષીકેશાય વૈ કટિમ્ । મ્લેચ્છવિધ્વંસનાયેતિ જગન્મૂર્ત્તે તથોદરમ્ ।। ૪૮.

કલ્કિ ભગવાનને પાદUKમણે નમન, હૃષીકેશને કમર પર નમન, મલેચ્છોનો નાશ કરનારને પેટ પર નમન, હે જગતરૂપ, એમ.

શિતિકણ્ઠાય કણ્ઠં તુ ખડ્ગપાણેતિ વૈ ભુજૌ । ચતુર્ભુજાયેતિ હસ્તૌ વિશ્વમૂર્ત્તે તથા શિરઃ ।। ૪૮.

શિતિકંઠને ગળા પર નમન, ખડગધારીને બાહુઓ પર નમન, ચતુર્ભુજને હાથે નમન, વિશ્વરૂપને માથા પર નમન.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી પ્રાગ્વત્ તસ્યાગ્રતો ઘટમ્ । વિન્યસેત્ કલ્કિનં દેવં સૌવર્ણં તત્ર કારયેત્ ।। ૪૮.

આ રીતે પૂજા કર્યા પછી, બુદ્ધિશાળી માણસે પહેલાં જેમ કર્યું તેમ, ભગવાન કલ્કિની સોનાની પ્રતિમા બનાવડાવી, પોતાના આગળ ઘડો મૂકે.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં ગન્ધપુષ્પોપશોભિતમ્ । કૃત્વા પ્રભાતે વિપ્રાય પ્રદેયં શાસ્ત્રવિત્તમે । એવં કૃતે ભવેદ્ યસ્તુ તન્નિબોધ મહામુને ।। ૪૮.

સફેદ વસ્ત્રની જોડીથી ઢાંકી, સુગંધ અને ફૂલો વડે શોભિત કરીને, સવારે તે વિદ્વાન બ્રાહ્મણને આપવી. હે મહામુનિ, આવું કરવાથી શું ફળ મળે છે, તે સાંભળો.

પૂર્વં રાજા વિશાલોઽભૂત્ કાશ્યાં પુર્યાં મહાબલઃ । ગોત્રજૈર્હૃતરાજ્યોઽસૌ ગન્ધમાદનમાવિશત્ ।। ૪૮.

પહેલાં કાશી નગરીમાં વિશાળ નામનો એક શક્તિશાળી રાજા હતો. તેના જાતિજનોએ તેનું રાજ્ય છીનવી લીધું, તો તે ગંધમાદન પર્વતમાં ગયો.

તસ્ય દ્રોણ્યાં મહારાજ બદરીં પ્રાપ્ય શોભનામ્ । હૃતરાજ્યો વિશેષેણ ગતશ્રીકો નરોત્તમઃ ।। ૪૮.

હે મહારાજા, ત્યાં એક ખીણમાં તે સુંદર બદરીમાં પહોંચ્યો. રાજ્ય અને વૈભવ ગુમાવ્યા પછી, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્યાં રહ્યો.

કદાચિદાગતૌ તત્ર પુરાણાવૃષિસત્તમૌ । નરનારાયણૌ દેવૌ સર્વદેવનમસ્કૃતૌ ।। ૪૮.

ક્યારેક ત્યાં પ્રાચીન અને ઉત્તમ ઋષિ, નર અને નારાયણ, જે સર્વ દેવતાઓના વંદનીય છે, આવ્યા.

તૌ દૃષ્ટ્વા તત્ર રાજાનં પૂર્વાગતમરિંદમૌ । ધ્યાયન્તં પરમં બ્રહ્મ વિષ્ણ્વાખ્યં પરમં પદમ્ ।। ૪૮.

એ બંને શત્રુવિનાશકોએ ત્યાં પહેલેથી આવેલા રાજાને જોયો, જે પરમ બ્રહ્મ, એટલે કે પરમ પદ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરી રહ્યો હતો.

તૌ પ્રીતાવૂચતુસ્તં તુ રાજાનં ક્ષીણકલ્મષમ્ । વરં વૃણીષ્વ રાજેન્દ્ર વરદૌ સ્વસ્તવાગતૌ ।। ૪૮.

પ્રસન્ન થઈને, એ બંનેએ પાપ ઓછા થયેલા રાજાને કહ્યું: 'હે રાજાધિરાજ, તું જે ઈચ્છે તે વર માંગ, અમે તને વર આપવા આવ્યા છીએ.'

રાજોવાચ । ભવન્તૌ કૌ ન જાનામિ કસ્ય ગૃહ્ણામ્યહં વરમ્ । આરાધયામિ યત્ તસ્માદ્ વરમિચ્છામિ શોભનમ્ ।। ૪૮.

રાજાએ કહ્યું: 'હું જાણતો નથી કે તમે કોણ છો, કે કોની પાસેથી વર લઉં. હું જેને આરાધું છું, એના સંબંધિત શ્રેષ્ઠ વર માંગું છું.'

એવમુક્તૌ તુ તૌ રાજ્ઞા કમારાધયસે પ્રભો । કં વા વરં વૃણુષ્વ ત્વં કથયસ્વ કુતૂહલાત્ ।। ૪૮.

રાજાએ આમ પૂછતાં, એ બંનેએ કહ્યું: 'તમે કયા ભગવાનની આરાધના કરો છો? કયું વર માંગો છો? જિજ્ઞાસાથી અમને કહો.'

એવમુક્તસ્તતો રાજા વિષ્ણુમારાધયામ્યહમ્ । કથયિત્વા સ્થિતસ્તૂષ્ણીં તતસ્તાવૂચતુઃ પુનઃ ।। ૪૮.

એ રીતે પૂછતાં, રાજાએ કહ્યું: 'હું વિષ્ણુની આરાધના કરું છું.' એવું કહીને તે ચૂપ રહ્યો. પછી એ બંનેએ ફરી કહ્યું.

રાજન્ તસ્યૈવ દેવસ્ય પ્રસાદાદાવયોર્વરઃ । દાતવ્યસ્તે વરં બ્રૂહિ કસ્તે મનસિ વર્ત્તતે ।। ૪૮.

'હે રાજા, એ જ દેવની કૃપાથી અમને વર આપવાનો અધિકાર છે. તારા મનમાં જે વર છે, તે સ્પષ્ટ કહો.'