વરાહપુરાણમ્

કિંત્વાષાઢે શુક્લપક્ષે યા નારી સહ ભર્ત્તૃણા । ઉપોષ્યતિ મનુષ્યેષુ તસ્યા ગર્ભે ભવામ્યહમ્ ।। ૪૬.

પણ આષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં જે સ્ત્રી પતિ સાથે ઉપવાસ કરશે, એ મનુષ્યોમાં, એના ગર્ભમાં હું જન્મીશ.

એવમુક્ત્વા ગતો દેવઃ સ્વયં ચાહમિહાગતઃ । ઉપદિષ્ટં તુ ભવતો અપુત્રસ્ય વિશેષતઃ । ઉપોષ્ય લભતે પુત્રં સહભાર્યો ન સંશયઃ ।। ૪૬.

આ રીતે કહીને દેવ ગયા, અને હું સ્વયં અહીં આવ્યો છું; જે તને ખાસપણે, સંતાન વિનાના માટે જણાવાયું છે—ઉપવાસ કરીને પતિ-પત્ની નિશ્ચયે પુત્ર પામે છે.

એતાં ચ દ્વાદશીં કૃત્વા વસુદેવસ્તથાપ્તવાન્ । મહતીં ચ શ્રિયં પ્રાપ્તઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ ।। ૪૬.

વાસુદેવે પણ આ દ્વાદશીનું પાલન કરીને પુત્ર-પૌત્ર સહિત મહાન ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું.

ભુક્ત્વા રાજ્યશ્રિયં સોઽથ ગતઃ પરમિકાં ગતિમ્ । એષ તે વિધિરુદ્દિષ્ટ આષાઢે માસિ વૈ મુને ।। ૪૬.

રાજ્યના સૌખ્યનો આનંદ માણીને, પછી તે પરમ ગતિને પામ્યા; આ આષાઢ મહિનામાં તારા માટે નિર્ધારિત વિધિ છે, હે મુનિ.

દુર્વાસા ઉવાચ । શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશી । અર્ચયેત્ પરમં દેવં ગન્ધપુષ્પૈર્જનાર્નમ્ ।। ૪૭.

દુર્વાસાએ કહ્યું: શ્રાવણ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં, પરમ દેવ જનાર્દનને સુગંધ અને ફૂલો વડે પૂજવું.

દામોદરાય પાદૌ તુ હૃષીકેશાય વૈ કટિમ્ । સનાતનેતિ જઠરમુરઃ શ્રીવત્સધારિણે ।। ૪૭.

દામોદરને પગ, હૃષીકેશને કટિ, સનાતનને પેટ અને શ્રીવત્સધારીને છાતી અર્પણ કરવી.

ચક્રપાણયેતિ ભુજૌ કણ્ઠં ચ હરયે તથા । મુઞ્જકેશાય ચ શિરો ભદ્રાયેતિ શિખાં તથા ।। ૪૭.

ચક્રપાણિને હાથ, હરિને ગળું, મુંજકેશને માથું અને ભદ્રને શિખા અર્પણ કરવી.

એવં સંપૂજ્ય સંસ્થાપ્ય કુમ્ભં પૂર્વવદેવ તુ । વિન્યસ્ય વસ્ત્રયુગ્મં તુ તસ્યોપરિ તતો ન્યસેત્ ।। ૪૭.

આ રીતે, પહેલાં જે રીતે કુંભની પૂજા કરી સ્થાપિત કરવામાં આવે છે, એ જ રીતે બે વસ્ત્રો લઈને કુંભ પર ગોઠવવા જોઈએ અને પછી એનાં ઉપર રાખવા જોઈએ.

કાઞ્ચનં દેવદેવં તુ દામોદરસનામકમ્ । તમભ્યર્ચ્ય વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।। ૪૭.

પછી દેવોના દેવ દામોદરનું સોનાનું પ્રતિમાનું નિયમ પ્રમાણે, સુગંધ, ફૂલ વગેરેથી શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રાગ્વત્ તં બ્રાહ્મણે દદ્યાદ્ વેદવેદાઙ્ગપારગે । એવં નિયમયુક્તસ્ય પ્રભાવં તચ્છૃણુષ્વ મે ।। ૪૭.

પછી એ પ્રતિમાને, જેમ પહેલાં કહ્યું તેમ, વેદ અને વેદાંગમાં પારંગત એવા બ્રાહ્મણને આપવી જોઈએ. હવે આ નિયમનું મહાત્મ્ય હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.

એષ તે વિધિરુદ્દિષ્ટઃ શ્રાવણે માસિ વૈ વિભો । એતસ્યાશ્ચ પ્રભાવં યત્ શ્રૃણુ પાપપ્રણાશનમ્ ।। ૪૭.

હે મહાન, શ્રાવણ મહિનામાં તારા માટે આ વિધિ નિર્ધારિત છે. એનું જે મહાત્મ્ય છે, જે પાપનો નાશ કરે છે, તે હવે સાંભળ.

પુરા કૃતયુગે રાજા નૃગો નામ મહાબલઃ । બભ્રામ સ વનં ઘોરં મૃગયાસક્તમાનસઃ ।। ૪૭.

અગાઉ કૃતયુગમાં નૃગ નામનો એક મહાબળવાન રાજા હતો. તે શિકારમાં મગ્ન મનથી એક ભયાનક જંગલમાં ભટકતો હતો.

સ કદાચિત્ તુરઙ્ગેણ હૃતો દૂરં મહદ્વનમ્ । વ્યાઘ્રસિંહગજાકીર્ણં દસ્યુસર્પનિષેવિતમ્ ।। ૪૭.

એક વખત તે ઘોડા પર બેઠો દૂર એક વિશાળ જંગલમાં ગયો, જ્યાં વાઘ, સિંહ, હાથી ભરેલા હતા અને જ્યાં ચોર અને સાપો રહેતા હતા.

એકાકી તત્ર રાજા તુ અશ્વં મુચ્ય તરોરધઃ । સ્વયં કુશમથાસ્તીર્ય સુપ્તો દુઃખસમન્વિતઃ ।। ૪૭.

ત્યાં રાજાએ એકલો જ, ઘોડાને ઝાડ નીચે બાંધી દીધો, પોતે કુશ ઘાસ પાથરીને દુઃખી મનથી ઊંઘી ગયો.

તાવત્ તત્રૈવ લુબ્ધાનાં સહસ્ત્રાણિ ચતુર્દશ । આગતાનિ મૃગાન્ હન્તું રાત્રૌ રાજ્ઞઃ સમન્તતઃ ।। ૪૭.

એજ સમયે, રાતે ત્યાં ચૌદ હજાર શિકારીઓ આવ્યા, જે રાજાને ચારેય બાજુથી ઘેરીને પ્રાણીઓ મારવા આવ્યા હતા.

તત્રાપશ્યન્ત તે સુપ્તં હેમરત્નવિભૂષિતમ્ । નૃગં રાજાનમત્યુગ્રં શ્રિયા પરમયા યુતમ્ ।। ૪૭.

ત્યાં તેમણે સુતા રાજા નૃગને જોયા, જે સોના અને રત્નોથી શોભિત અને અતિ તેજસ્વી, મહાન ઔજસ ધરાવતો હતો.

તે ગત્વા ત્વરિતં વ્યાધાઃ સ્વભર્ત્રે સંન્યવેદયન્ । સોઽપિ રત્નસુવર્ણાર્થં રાજાનં હન્તુમુદ્યતઃ ।। ૪૭.

શિકારીઓ તરત જ પોતાના નેતા પાસે દોડી ગયા અને જાણ કરી. તે નેતા રત્નો અને સોનાની લાલચમાં રાજાને મારવા તૈયાર થયો.

તુરગસ્ય ચ હેતોસ્તુ નિસ્ત્રિંશા વનચારિણઃ । રાજાનં સુપ્તમાસાદ્ય નિગૃહીતું પ્રચક્રમુઃ ।। ૪૭.

ઘોડાને લીધે, જંગલમાં રહેતા એ લોકો તલવાર લઈને સુતા રાજાને પકડી લેવા આગળ વધ્યા.

તાવદ્ રાજ્ઞઃ શરીરાત્ તુ શ્વેતાભરણભૂષિતા । નારી કાચિત્ સમુત્તસ્થૌ સ્ત્રક્ચન્દનવિભૂષિતા । ઉત્થાય ચક્રમાદાય તે મ્લેચ્છા વિનિપાતિતાઃ ।। ૪૭.

એ સમયે, રાજાના શરીરમાંથી સફેદ આભૂષણો, ફૂલમાળા અને ચંદનથી શોભાયમાન એક સ્ત્રી ઉભી રહી; તેણે ચક્ર લઈને એ મ્લેચ્છોને માર્યા.

દસ્યૂન્ નિહત્ય સા દેવી તસ્ય રાજ્ઞસ્તનું પુનઃ । પ્રવિશન્ત્યાશુ રાજાઽપિ પ્રતિબુદ્ધોઽથ દૃષ્ટવાન્ । મ્લેચ્છાંસ્તુ નિહતાન્ દૃષ્ટ્વા સા સ્વમૂર્ત્તિલયં ગતા ।। ૪૭.

એ દેવીએ દસ્યુઓને મારીને ફરી ઝડપથી રાજાના શરીરમાં પ્રવેશ કરી. રાજા જાગ્યો અને મ્લેચ્છો મૃત પડેલા જોયા. પછી એ દેવી પોતાની સ્વરૂપમાં લીન થઈ ગઈ.

અશ્વમારુહ્ય સ પુનર્વામદેવાશ્રમં યયૌ । તત્રાપૃચ્છદ્ ઋષિં ભક્ત્યા કા સ્ત્રી કે તે નિપાતિતાઃ । એતત્ કાર્યમૃષે મહ્યં કથયસ્વ પ્રસીદ મે ।। ૪૭.

પછી રાજા ઘોડા પર ચડી વામદેવ ઋષિના આશ્રમમાં ગયો. ત્યાં તેણે ભક્તિપૂર્વક ઋષિને પૂછ્યું: 'એ સ્ત્રી કોણ હતી? એ મરેલા કોણ હતા? હે ઋષિ, કૃપા કરીને આ ઘટનાનું રહસ્ય મને કહો.'

વામદેવ ઉવાચ । ત્વમાસીચ્છૂદ્રજાતીય અન્યજન્મનિ પાર્થિવ । તત્ર ત્વયા બ્રાહ્મણસ્ય પ્રેષણં કુર્વતા શ્રુતા । શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશી ।। ૪૭.

વામદેવ બોલ્યા: 'પહેલા જન્મમાં તું શૂદ્ર જાતિનો હતો, ત્યાં તું એક બ્રાહ્મણની સેવા કરતા શ્રાવણ મહિનાની શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી વિશે સાંભળ્યું હતું.'

સવિધાનાત્ ત્વયા રાજન્ ભક્ત્યા વૈ સમુપોષિતા । ઉપોષિતાયાં તસ્યાં તુ રાજ્યં લબ્ધં ત્વયાઽનઘ ।। ૪૭.

'હે રાજા, તું એ દિવસને નિયમ અને ભક્તિથી ઉપવાસ કરીને પૂર્ણ કર્યો, તેથી તને રાજપદ મળ્યું.'

સર્વાપત્સુ ચ સા દેવી ભવન્તં પરિરક્ષતિ । યયા વિનિહતાઃ ક્રૂરા મ્લેચ્છાઃ પાપસમન્વિતાઃ । ભવાંશ્ચ રક્ષિતો રાજન્ શ્રાવણદ્વાદશી તુ સા ।। ૪૭.

'બધી મુશ્કેલીઓમાં એ દેવી તારી રક્ષા કરે છે; એના દ્વારા જ ક્રૂર અને પાપી મ્લેચ્છો મારાયા અને તું બચી ગયો. એ દેવી એટલે શ્રાવણ દ્વાદશી છે.'

એકૈવ પાતિ ચાપત્સુ રાજ્યમેકૈવ યચ્છતિ । કિં પુનર્દ્વાદશૈતાસ્તુ યેનૈન્દ્રં ન દદુઃ પદમ્ ।। ૪૭.

'એ એક જ દુઃખમાં રક્ષા કરે છે, એ એક જ રાજપદ આપે છે; તો પછી આ બાર દ્વાદશીઓનું મહાત્મ્ય કેટલું હશે, જેના દ્વારા ઇન્દ્ર પણ પોતાનું સ્થાન મેળવી શક્યો નહીં?'

દુર્વાસા ઉવાચ । તદ્વદ્ ભાદ્રપદે માસિ શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશીમ્ । સંકલ્પ્ય વિધિના દેવમર્ચ્ચયેત્ પરમેશ્વરમ્ ।। ૪૮.

દુર્વાસાએ કહ્યું: ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની બારસને, યોગ્ય રીતે સંકલ્પ કરીને, પરમેશ્વર ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

નમોઽસ્તુ કલ્કિને પાદૌ હૃષીકેશાય વૈ કટિમ્ । મ્લેચ્છવિધ્વંસનાયેતિ જગન્મૂર્ત્તે તથોદરમ્ ।। ૪૮.

કલ્કિ ભગવાનને પાદUKમણે નમન, હૃષીકેશને કમર પર નમન, મલેચ્છોનો નાશ કરનારને પેટ પર નમન, હે જગતરૂપ, એમ.

શિતિકણ્ઠાય કણ્ઠં તુ ખડ્ગપાણેતિ વૈ ભુજૌ । ચતુર્ભુજાયેતિ હસ્તૌ વિશ્વમૂર્ત્તે તથા શિરઃ ।। ૪૮.

શિતિકંઠને ગળા પર નમન, ખડગધારીને બાહુઓ પર નમન, ચતુર્ભુજને હાથે નમન, વિશ્વરૂપને માથા પર નમન.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી પ્રાગ્વત્ તસ્યાગ્રતો ઘટમ્ । વિન્યસેત્ કલ્કિનં દેવં સૌવર્ણં તત્ર કારયેત્ ।। ૪૮.

આ રીતે પૂજા કર્યા પછી, બુદ્ધિશાળી માણસે પહેલાં જેમ કર્યું તેમ, ભગવાન કલ્કિની સોનાની પ્રતિમા બનાવડાવી, પોતાના આગળ ઘડો મૂકે.