વરાહપુરાણમ્

ચક્રપાણયેતિ ભુજૌ કણ્ઠં ભૂપતયે તથા । સ્વનામ્ના શઙ્ખચક્રૌ તુ પુરુષાયેતિ વૈ શિરઃ ।। ૪૬.

ચક્રધારીને હાથ, ભૂપતિને ગળું, પોતાના નામથી શંખ અને ચક્ર, અને પુરુષને માથું અર્પણ કરવું.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી પ્રાગ્વત્તસ્યાગ્રતો ઘટમ્ । વિન્યસ્ય વસ્ત્રસંયુક્તં તસ્યોપરિ તતો ન્યસેત્ । કાઞ્ચનં વાસુદેવં તુ ચતુર્વ્યૂહં સનાતનમ્ ।। ૪૬.

આ રીતે પૂજા કરીને, બુદ્ધિશાળી મનુષ્યે પહેલાંની જેમ તેના આગળ વસ્ત્રથી ઢંકાયેલું ઘડું મૂકી, તેના ઉપર સોનાનું વાસુદેવનું ચિરંજીવી ચતુર્વ્યુહ સ્વરૂપ સ્થાપવું.

તમભ્યર્ચ્ય વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ । પ્રાગ્વત્ તં બ્રાહ્મણે દદ્યાદ્ વેદવાદિનિ સુવ્રતે । એવં નિયમયુક્તસ્ય યત્પુણ્યં તચ્છૃણુષ્વ મે ।। ૪૬.

પછી નિયમ મુજબ સુગંધ, ફૂલ વગેરેથી પૂજા કરીને, પહેલાંની જેમ તે બ્રાહ્મણને આપવું, જે વેદમાં નિષ્ણાત અને સદ્ગુણવંત હોય; હવે આ નિયમ પાળનારને જે પુણ્ય મળે છે, તે મારા પાસેથી સાંભળ.

વસુદેવોઽભવદ્ રાજા યદુવંશવિવર્દ્ધનઃ । દેવકી તસ્ય ભાર્યા તુ સમાનવ્રતધારિણી ।। ૪૬.

વાસુદેવ યદુ વંશને વધારનાર રાજા બન્યો; તેની પત્ની દેવકી, એ પણ સમાન વ્રત ધારણ કરતી હતી.

સા ત્વપુત્રાઽભવત્ સાધ્વી પતિધર્મપરાયણા । તસ્ય કાલેન મહતા નારદોઽભ્યગમદ્ ગૃહમ્ ।। ૪૬.

એ સાધ્વી, પતિના ધર્મમાં તલીન, સંતાન વિહોણી હતી; લાંબા સમય પછી નારદ તેમના ઘરે આવ્યા.

વસુદેવેનાસૌ ભક્ત્યા પૂજિતો વાક્યમબ્રવીત્ । વસુદેવ શ્રુણુષ્વ ત્વં દેવકાર્યં મમાનઘ । શ્રુત્વૈતાં ચ કથાં શીઘ્રમાગતોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્ ।। ૪૬.

વાસુદેવે ભક્તિપૂર્વક તેમની પૂજા કરી, ત્યારે નારદે કહ્યું: 'વાસુદેવ, હે પાપરહિત, મારો દેવકાર્ય સાંભળ; આ કથા સાંભળીને હું તરત જ તારા પાસે આવ્યો છું.'

પૃથિવી દેવસમિતૌ મયા દૃષ્ટા યદૂત્તમ । ગત્વા ચ જલ્પતી ભારં ન શક્તા ઊહિતું સુરાઃ ।। ૪૬.

હે યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, મેં દેવસભામાં પૃથ્વીને જોયી; ત્યાં જઈને દેવો તેનો ભાર સહન કરી શકતા નથી.

સૌભકંસજરાસન્ધાઃ પુનર્નરક એવ ચ । કુરુપાઞ્ચાલભોજાશ્ચ બલિનો દાનવાઃ સુરાઃ । પીડયન્તિ સમેતા માં તાન્ હનધ્વં સુરોત્તમાઃ ।। ૪૬.

સૌભ, કંસ, જરાસંધ, ફરી નરક, અને શક્તિશાળી કુરુ, પંચાલ, ભોજ તથા દાનવો—આ બધા મળીને મને દુઃખ આપે છે; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તેમને સંહાર કરો.

એવમુક્તાઃ પૃથિવ્યા તે દેવા નારાયણં ગતાઃ । મનસા સ ચ દેવેશઃ પ્રત્યક્ષસ્તત્ ક્ષણાત્ બભૌ ।। ૪૬.

પૃથ્વીના આ રીતે કહેતાં, તે દેવો નારાયણ પાસે ગયા; અને દેવોના સ્વામી મનથી તરત જ તેમની સામે પ્રગટ થયા.

ઉવાચ ચ સુરશ્રેષ્ઠઃ સ્વયં કાર્યમિદં સુરાઃ । સાધયામિ ન સન્દેહો મર્ત્યં ગત્વા મનુષ્યવત્ ।। ૪૬.

પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ સ્વયં બોલ્યા: 'હે દેવો, આ કાર્ય હું પૂર્ણ કરીશ, એમાં કોઈ સંશય નથી; મનુષ્યોમાં જઈને હું માનવરૂપ ધારણ કરીશ.'

કિંત્વાષાઢે શુક્લપક્ષે યા નારી સહ ભર્ત્તૃણા । ઉપોષ્યતિ મનુષ્યેષુ તસ્યા ગર્ભે ભવામ્યહમ્ ।। ૪૬.

પણ આષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં જે સ્ત્રી પતિ સાથે ઉપવાસ કરશે, એ મનુષ્યોમાં, એના ગર્ભમાં હું જન્મીશ.

એવમુક્ત્વા ગતો દેવઃ સ્વયં ચાહમિહાગતઃ । ઉપદિષ્ટં તુ ભવતો અપુત્રસ્ય વિશેષતઃ । ઉપોષ્ય લભતે પુત્રં સહભાર્યો ન સંશયઃ ।। ૪૬.

આ રીતે કહીને દેવ ગયા, અને હું સ્વયં અહીં આવ્યો છું; જે તને ખાસપણે, સંતાન વિનાના માટે જણાવાયું છે—ઉપવાસ કરીને પતિ-પત્ની નિશ્ચયે પુત્ર પામે છે.

એતાં ચ દ્વાદશીં કૃત્વા વસુદેવસ્તથાપ્તવાન્ । મહતીં ચ શ્રિયં પ્રાપ્તઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ ।। ૪૬.

વાસુદેવે પણ આ દ્વાદશીનું પાલન કરીને પુત્ર-પૌત્ર સહિત મહાન ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું.

ભુક્ત્વા રાજ્યશ્રિયં સોઽથ ગતઃ પરમિકાં ગતિમ્ । એષ તે વિધિરુદ્દિષ્ટ આષાઢે માસિ વૈ મુને ।। ૪૬.

રાજ્યના સૌખ્યનો આનંદ માણીને, પછી તે પરમ ગતિને પામ્યા; આ આષાઢ મહિનામાં તારા માટે નિર્ધારિત વિધિ છે, હે મુનિ.

દુર્વાસા ઉવાચ । શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશી । અર્ચયેત્ પરમં દેવં ગન્ધપુષ્પૈર્જનાર્નમ્ ।। ૪૭.

દુર્વાસાએ કહ્યું: શ્રાવણ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં, પરમ દેવ જનાર્દનને સુગંધ અને ફૂલો વડે પૂજવું.

દામોદરાય પાદૌ તુ હૃષીકેશાય વૈ કટિમ્ । સનાતનેતિ જઠરમુરઃ શ્રીવત્સધારિણે ।। ૪૭.

દામોદરને પગ, હૃષીકેશને કટિ, સનાતનને પેટ અને શ્રીવત્સધારીને છાતી અર્પણ કરવી.

ચક્રપાણયેતિ ભુજૌ કણ્ઠં ચ હરયે તથા । મુઞ્જકેશાય ચ શિરો ભદ્રાયેતિ શિખાં તથા ।। ૪૭.

ચક્રપાણિને હાથ, હરિને ગળું, મુંજકેશને માથું અને ભદ્રને શિખા અર્પણ કરવી.

એવં સંપૂજ્ય સંસ્થાપ્ય કુમ્ભં પૂર્વવદેવ તુ । વિન્યસ્ય વસ્ત્રયુગ્મં તુ તસ્યોપરિ તતો ન્યસેત્ ।। ૪૭.

આ રીતે, પહેલાં જે રીતે કુંભની પૂજા કરી સ્થાપિત કરવામાં આવે છે, એ જ રીતે બે વસ્ત્રો લઈને કુંભ પર ગોઠવવા જોઈએ અને પછી એનાં ઉપર રાખવા જોઈએ.

કાઞ્ચનં દેવદેવં તુ દામોદરસનામકમ્ । તમભ્યર્ચ્ય વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।। ૪૭.

પછી દેવોના દેવ દામોદરનું સોનાનું પ્રતિમાનું નિયમ પ્રમાણે, સુગંધ, ફૂલ વગેરેથી શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રાગ્વત્ તં બ્રાહ્મણે દદ્યાદ્ વેદવેદાઙ્ગપારગે । એવં નિયમયુક્તસ્ય પ્રભાવં તચ્છૃણુષ્વ મે ।। ૪૭.

પછી એ પ્રતિમાને, જેમ પહેલાં કહ્યું તેમ, વેદ અને વેદાંગમાં પારંગત એવા બ્રાહ્મણને આપવી જોઈએ. હવે આ નિયમનું મહાત્મ્ય હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.

એષ તે વિધિરુદ્દિષ્ટઃ શ્રાવણે માસિ વૈ વિભો । એતસ્યાશ્ચ પ્રભાવં યત્ શ્રૃણુ પાપપ્રણાશનમ્ ।। ૪૭.

હે મહાન, શ્રાવણ મહિનામાં તારા માટે આ વિધિ નિર્ધારિત છે. એનું જે મહાત્મ્ય છે, જે પાપનો નાશ કરે છે, તે હવે સાંભળ.

પુરા કૃતયુગે રાજા નૃગો નામ મહાબલઃ । બભ્રામ સ વનં ઘોરં મૃગયાસક્તમાનસઃ ।। ૪૭.

અગાઉ કૃતયુગમાં નૃગ નામનો એક મહાબળવાન રાજા હતો. તે શિકારમાં મગ્ન મનથી એક ભયાનક જંગલમાં ભટકતો હતો.

સ કદાચિત્ તુરઙ્ગેણ હૃતો દૂરં મહદ્વનમ્ । વ્યાઘ્રસિંહગજાકીર્ણં દસ્યુસર્પનિષેવિતમ્ ।। ૪૭.

એક વખત તે ઘોડા પર બેઠો દૂર એક વિશાળ જંગલમાં ગયો, જ્યાં વાઘ, સિંહ, હાથી ભરેલા હતા અને જ્યાં ચોર અને સાપો રહેતા હતા.

એકાકી તત્ર રાજા તુ અશ્વં મુચ્ય તરોરધઃ । સ્વયં કુશમથાસ્તીર્ય સુપ્તો દુઃખસમન્વિતઃ ।। ૪૭.

ત્યાં રાજાએ એકલો જ, ઘોડાને ઝાડ નીચે બાંધી દીધો, પોતે કુશ ઘાસ પાથરીને દુઃખી મનથી ઊંઘી ગયો.

તાવત્ તત્રૈવ લુબ્ધાનાં સહસ્ત્રાણિ ચતુર્દશ । આગતાનિ મૃગાન્ હન્તું રાત્રૌ રાજ્ઞઃ સમન્તતઃ ।। ૪૭.

એજ સમયે, રાતે ત્યાં ચૌદ હજાર શિકારીઓ આવ્યા, જે રાજાને ચારેય બાજુથી ઘેરીને પ્રાણીઓ મારવા આવ્યા હતા.

તત્રાપશ્યન્ત તે સુપ્તં હેમરત્નવિભૂષિતમ્ । નૃગં રાજાનમત્યુગ્રં શ્રિયા પરમયા યુતમ્ ।। ૪૭.

ત્યાં તેમણે સુતા રાજા નૃગને જોયા, જે સોના અને રત્નોથી શોભિત અને અતિ તેજસ્વી, મહાન ઔજસ ધરાવતો હતો.

તે ગત્વા ત્વરિતં વ્યાધાઃ સ્વભર્ત્રે સંન્યવેદયન્ । સોઽપિ રત્નસુવર્ણાર્થં રાજાનં હન્તુમુદ્યતઃ ।। ૪૭.

શિકારીઓ તરત જ પોતાના નેતા પાસે દોડી ગયા અને જાણ કરી. તે નેતા રત્નો અને સોનાની લાલચમાં રાજાને મારવા તૈયાર થયો.

તુરગસ્ય ચ હેતોસ્તુ નિસ્ત્રિંશા વનચારિણઃ । રાજાનં સુપ્તમાસાદ્ય નિગૃહીતું પ્રચક્રમુઃ ।। ૪૭.

ઘોડાને લીધે, જંગલમાં રહેતા એ લોકો તલવાર લઈને સુતા રાજાને પકડી લેવા આગળ વધ્યા.

તાવદ્ રાજ્ઞઃ શરીરાત્ તુ શ્વેતાભરણભૂષિતા । નારી કાચિત્ સમુત્તસ્થૌ સ્ત્રક્ચન્દનવિભૂષિતા । ઉત્થાય ચક્રમાદાય તે મ્લેચ્છા વિનિપાતિતાઃ ।। ૪૭.

એ સમયે, રાજાના શરીરમાંથી સફેદ આભૂષણો, ફૂલમાળા અને ચંદનથી શોભાયમાન એક સ્ત્રી ઉભી રહી; તેણે ચક્ર લઈને એ મ્લેચ્છોને માર્યા.