વરાહપુરાણમ્

માસનામ્ના તુ સંયુક્તં પ્રાદુર્ભાવવિધાનકમ્ । પ્રીયતામિતિ સર્વત્ર વિધિરેષ પ્રકીર્તિતઃ ।। ૪૩.

માસના નામ અને પ્રાદુર્ભાવવિધિ સાથે, સર્વત્ર આ જ વિધિ કહેવાય છે—'પ્રસન્ન થાઓ' એમ કહીને.

શ્રૂયતે ચ પુરા રાજા હર્યશ્વઃ પૃથિવીપતિઃ । અપુત્રઃ સ તપસ્તેપે પુત્રમિચ્છંસ્તપોધનમ્ ।। ૪૩.

પહેલા એક રાજા હતા, જેમનું નામ હર્યશ્વ હતું. તેઓ પૃથ્વીપતિ હતા, પણ સંતાન વિહોણા હોવાથી પુત્રની ઇચ્છાથી તપસ્યા કરતા હતા.

તસ્યૈવ કુર્વતો વ્યુષ્ટિં પુત્રાર્થે મુનિસત્તમ । આજગામ હરિઃ પૂર્વં દ્વિજરૂપં સમાશ્રિતઃ ।। ૪૩.

પુત્રપ્રાપ્તિ માટે રાત્રીજાગરણ કરતા હતા ત્યારે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ભગવાન હરિ દ્વિજરૂપ ધારણ કરીને સૌપ્રથમ આવ્યા.

ઉવાચ તપસા રાજન્ કિં તે વ્યવસિતં પ્રભો । પુત્રાર્થમિતિ પ્રોવાચ તં વિપ્રઃ પ્રત્યુવાચ હ ।। ૪૩.

તે સમયે રાજાએ પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, તમે આ તપશ્ચર્યાથી શું ઇચ્છ્યું છે?' ત્યારે વિદ્વાન ઋષિએ જવાબ આપ્યો: 'મારે પુત્રની કામના છે.'

ઇદમેવ વિધાનં તુ કુરુ રાજન્નુવાચ હ । એવમુક્ત્વા તુ રાજાનં ક્ષણાદન્તર્હિતઃ પ્રભુઃ ।। ૪૩.

પછી તેણે કહ્યું: 'હે રાજા, આ રીત પ્રમાણે કર.' આમ કહીને પ્રભુ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઇ ગયા.

રાજાઽપિ તં ચકારાશુ મન્ત્રવન્તં દ્વિજાતયે । દરિદ્રાય તથા પ્રાદાત્ જ્યોતિર્ગાર્ગાય ધીમતે ।। ૪૩.

રાજાએ તરત જ મંત્રોચ્ચાર સાથે વિધિ પૂર્ણ કરી, ગરીબોને અને વિદ્વાન જ્યોતિર્ગર્ગને પણ દાન આપ્યું.

યથાદિતેરપુત્રાયાઃ સ્વયં પુત્રત્વમાગતઃ । ભગવંસ્તેન સત્યેન મમાપ્યસ્તુ સુતો વરઃ ।। ૪૩.

જેમ બીજાના પુત્રે પોતે પુત્રપદ મેળવ્યું, એ જ સત્યના બળે, હે ભગવાન, મને પણ શ્રેષ્ઠ પુત્ર પ્રાપ્ત થાય.

અનેન વિધિના દત્તે તસ્ય પુત્રોઽભવન્મુને । કુવલાશ્વ ઇતિ ખ્યાતશ્ચક્રવર્તી મહાબલઃ ।। ૪૩.

આ વિધિથી દાન આપ્યા પછી, તેને પુત્ર થયો; તે કુવલાશ્વ નામે પ્રસિદ્ધ અને મહાન શક્તિશાળી ચક્રવર્તી બન્યો.

અપુત્રો લભતે પુત્રમધનો લભતે ધનમ્ । ભ્રષ્ટરાજ્યો લભેદ્ રાજ્યં મૃતો વિષ્ણુપુરં વ્રજેત્ ।। ૪૩.

પુત્રહીનને પુત્ર મળે છે, ગરીબને ધન મળે છે, રાજ્ય ગુમાવનારને રાજ્ય પાછું મળે છે અને મૃત્યુ પામેલા વિષ્ણુના ધામે પહોંચે છે.

કીર્ત્તિત્વા સુચિરં તત્ર ઇહ મર્ત્યમુપાગતઃ । ચક્રવર્તી ભવેદ્ ધીમાન્ યયાતિરિવ નાહુષઃ ।। ૪૩.

ત્યાં લાંબા સમય સુધી તેની પ્રશંસા થઈ, પછી તે માનવ લોકમાં આવ્યો અને યયાતિ જેવો બુદ્ધિશાળી ચક્રવર્તી બન્યો.

દુર્વાસ ઉવાચ । વૈશાખેઽપ્યેવમેવં તુ સંકલ્પ્ય વિધિના નરઃ । તદ્વત્ સ્નાનાદિકં કૃત્વા તતો દેવાલયં વ્રજેત્ ।। ૪૪.

દુર્વાસાએ કહ્યું: વૈશાખ મહિનામાં પણ આ રીતે સંકલ્પ કરીને, સ્નાન વગેરે કરીને પછી મંદિરે જવું.

તત્રારાધ્ય હરિં ભક્ત્યા એભિર્મન્ત્રૈર્વિચક્ષણઃ । જામદગ્ન્યાય પાદૌ તુ ઉદરં સર્વધારિણે । મધુસૂદનાયેતિ કટિમુરઃ શ્રીવત્સધારિણે ।। ૪૪.

ત્યાં ભક્તિપૂર્વક હરિનું પૂજન કરીને, વિદ્વાન પુરુષે આ મંત્રો બોલવા: 'જામદગ્નિને પગ, સર્વધારીને પેટ, મધુસૂદનને કમર અને છાતી, શ્રીવત્સધારીને પણ.'

ક્ષત્રાન્તકાય ચ ભુજૌ મણિકણ્ઠાય કણ્ઠકમ્ । સ્વનામ્ના શઙ્ખચક્રૌ તુ શિરો બ્રહ્માણ્ડધારિણે ।। ૪૪.

'ક્ષત્રિય વિનાશકને હાથ, મણિધારીને ગળું, પોતાના નામે શંખ અને ચક્ર, બ્રહ્માંડધારીને માથું.'

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી પ્રાગ્વત્ તસ્યાગ્રતો ઘટમ્ । વિન્યસ્ય સ્થગિતં તદ્વદ્ વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટિતમ્ ।। ૪૪.

આ રીતે પૂજા કરીને, વિદ્વાન પુરુષે અગાઉની જેમ તેના આગળ ઘડો મૂકે, તેને કપડાંથી ઢાંકી અને બાંધે.

વૈણવેન તુ પાત્રેણ તસ્મિન્ સંસ્થાપયેદ્ધરિમ્ । જામદગ્ન્યેતિ વિખ્યાતં નામ્ના ક્લેશવિનાશનમ્ ।। ૪૪.

બાંસના પાત્રમાં હરિને સ્થાપિત કરવો, જે જામદગ્નિ નામે પ્રસિદ્ધ અને દુઃખનો નાશક છે.

દક્ષિણે પરશું હસ્તે તસ્ય દેવસ્ય કારયેત્ । સર્વગન્ધૈશ્ચ સંપૂજ્ય પુષ્પૈર્નાનાવિધૈઃ શુભૈઃ ।। ૪૪.

તે દેવતાના જમણા હાથમાં પરશુ (કુહાડી) રાખવી, અને સર્વ સુગંધ અને વિવિધ શુભ ફૂલો વડે પૂજન કરવું.

તતસ્તસ્યાગ્રતઃ કુર્યાજ્જાગરં ભક્તિમાન્નરઃ । પ્રભાતે વિમલે સૂર્યે બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ । એવં નિયમયુક્તસ્ય યત્ફલં તન્નિબોધ મે ।। ૪૪.

પછી તેના આગળ ભક્તિપૂર્વક જાગરણ કરવું, સવારના શુદ્ધ સૂર્યે ઉગે ત્યારે બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવું. આવી નિયમિત વિધિનું ફળ હવે મારા પાસેથી સાંભળો.

આસીદ્ રાજા મહાભાગો વીરસેનો મહાબલઃ । અપુત્રઃ સ પુરા તીવ્રં તપસ્તેપે મહૌજસા ।। ૪૪.

એક વખત મહાભાગ્યશાળી અને મહાબલી રાજા વીરસેન હતો; તે પુત્રહીન હતો અને તેણે ઘોર તપશ્ચર્યાથી ઉપવાસ કર્યો હતો.

ચરતસ્તત્તપો ઘોરં યાજ્ઞવલ્ક્યો મહામુનિઃ । આજગામ મહાયોગી તં દૃષ્ટ્વા નાતિદૂરતઃ ।। ૪૪.

જ્યારે તે ઘોર તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે મહાન યોગી યાજ્ઞવલ્ક્ય ઋષિ ત્યાં નજીક આવ્યા અને તેને જોયો.

તમાયાન્તમથો દૃષ્ટ્વા ઋષિં પરમવર્ચસમ્ । કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા રાજાભ્યુત્થાનમાકરોત્ ।। ૪૪.

તે approaching ઋષિને જોઈ, જે તેજસ્વી અને મહાન શક્તિ ધરાવતા હતા, રાજાએ હાથ જોડીને વિનમ્રતાથી ઊભા રહીને તેમનું સ્વાગત કર્યું.

સ પૂજિતો મુનિઃ પ્રાહ કિમર્થં તપ્યતે તપઃ । રાજન્ કથય ધર્મજ્ઞ કિં તે કાર્યં વિવક્ષિતમ્ ।। ૪૪.

મુનિએ પૂજિત થયા પછી પૂછ્યું: 'હે રાજા, તું કયા હેતુ માટે તપ કરી રહ્યો છે? ધર્મને જાણનારા, તારી ઇચ્છા શું છે તે મને કહો.'

રાજોવાચ । અપુત્રોઽહં મહાભાગ નાસ્તિ મે પુત્રસંતતિઃ । તેન મે તપ આંસ્થાય કૃષ્યતે સ્વતનુર્દ્વિજ ।। ૪૪.

રાજાએ કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, મારા કોઈ પુત્ર નથી, મારી વંશ પર પુત્રોની લાઈનેજ નથી. આ કારણે હું ખૂબ દુઃખી છું અને મારા શરીર પર પણ આ તપસ્યાનો ભાર પડી રહ્યો છે, હે દ્વિજ.

યાજ્ઞવલ્ક્ય ઉવાચ । અલં તે તપસાઽનેન મહાક્લેશેન પાર્થિવ । અલ્પાયાસેન તે પુત્રો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। ૪૪.

યાજ્ઞ્યવલ્ક્યે કહ્યું: હે રાજા, હવે તું આટલી કઠિન તપસ્યા કરવી જરૂરી નથી. બહુ ઓછી મહેનતથી તને પુત્ર મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

રાજોવાચ । કથં મે ભવિતા પુત્રો અલ્પાયાસેન વૈ દ્વિજ । એતન્મે કથય પ્રીતો ભગવન્ પ્રણતસ્ય હ ।। ૪૪.

રાજાએ કહ્યું: હે દ્વિજ, ઓછી મહેનતથી મને પુત્ર કેવી રીતે મળશે? હે ભગવન, હું તારી શરણમાં આવ્યો છું, કૃપા કરીને મને આ વાત સ્પષ્ટ કહી દે.

દુર્વાસા ઉવાચ । એવમુક્તો મુનિસ્તેન પાર્થિવેન યશસ્વિના । આચખ્યૌ દ્વાદશીં ચેમાં વૈશાખે સિતપક્ષજામ્ ।। ૪૪.

દુર્વાસાએ કહ્યું: એ પ્રસિદ્ધ રાજાએ જ્યારે એમ પૂછ્યું, ત્યારે મુનિએ વૈશાખ મહિનાની શુક્લ પક્ષની આ દ્વાદશીનું વર્તન કેવી રીતે કરવું તે સમજાવ્યું.

સ હિ રાજા વિધાનેન પુત્રકામો વિશેષતઃ । ઉપોષ્ય લબ્ધવાન્ પુત્રં નલં પરમધાર્મિકમ્ । યોઽદ્યાપિ કીર્ત્યતે લોકે પુણ્યશ્લોકો નરોત્તમઃ ।। ૪૪.

એ રાજાએ ખાસ પુત્રની ઇચ્છાથી નિયમ મુજબ વર્તન કર્યું અને તેને નલ નામે એક ઉત્તમ અને ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર મળ્યો. આજે પણ એ પુણ્યશ્લોક અને મહાન પુરુષ તરીકે જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે.

પ્રાસઙ્ગિકં ફલં હ્યેતદ્ ગતસ્યાસ્ય મહામુને । સુપુત્રો જાયતે વિત્તવિદ્યાવાન્ કાન્તિરુત્તમા ।। ૪૪.

હે મહામુનિ, જે આ વર્તન કરે છે તેને આવું ફળ મળે છે: તેને સારા ગુણોવાળો, ધનવાન, વિદ્વાન અને સુંદર પુત્ર થાય છે.

ઇહ જન્મનિ કિં ચિત્રં પરલોકે શ્રૃણુષ્વ મે । કલ્પમેકં બ્રહ્મલોકે વસિત્વાઽપ્સરસાં ગણૈઃ ।। ૪૪.

આ જન્મમાં તો આવું છે, પણ પરલોકમાં શું અદ્ભુત ફળ મળે છે તે પણ સાંભળ: એક કલ્પ સુધી બ્રહ્મલોકમાં અપ્સરાઓની સંગતમાં રહે છે.

ક્રીડત્યન્તે પુનઃ સૃષ્ટૌ ચક્રવર્તી ભવેદ્ ધ્રુવમ્ । ત્રિંશત્યબ્દસહસ્ત્રાણિ જીવતે નાત્ર સંશયઃ ।। ૪૪.

પછી જ્યારે ફરી સર્જન થાય ત્યારે તે ચોક્કસ ચક્રવર્તી રાજા બને છે અને ત્રીસ હજાર વર્ષ સુધી જીવે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.