વરાહપુરાણમ્

તસ્ય વ્રતાન્તે ભગવાન્ નારસિંહસ્તુતોષ હ । ચક્રં પ્રાદાચ્ચ શત્રૂણાં વિધ્વંસનકરં પરમ્ ।। ૪૨.

વ્રત પૂરુ થતાં ભગવાન નરસિંહદેવે પ્રસન્ન થઈને તેમને શત્રુઓને નાશ કરનાર ચક્ર આપ્યું.

તેનાસ્ત્રેણ સ્વકં રાજ્યં જિતવાન્ સ નૃપોત્તમઃ । રાજ્યે સ્થિત્વાઽશ્વમેધાનાં સહસ્ત્રમકરોદ્ વિભુઃ । અન્તે ચ વિષ્ણુલોકાખ્યં પદમાપ ચ સત્તમ ।। ૪૨.

એ અસ્ત્રથી રાજાએ પોતાનું રાજ્ય પરત મેળવ્યું. રાજ્યમાં રહીને તેમણે હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા અને અંતે વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત કર્યા.

એષા ધન્યા પાપહરા દ્વાદશી ભવતો મુને । કથિતા યા પ્રયત્નેન શ્રુત્વા કુરુ યથેપ્સિતમ્ ।। ૪૨.

મુને, આ શુભ અને પાપ નાશક દ્વાદશીનું વ્રત તને કહ્યુ છે. હવે ધ્યાનથી સાંભળી, તારે જે કરવું હોય તે કર.

દુર્વાસા ઉવાચ । એવમેવ મુને માસિ ચૈત્રે સંકલ્પ્ય દ્વાદશીમ્ । ઉપોષ્યારાધયેત્ પશ્ચાત્ દેવદેવં જનાર્દનમ્ ।। ૪૩.

દુર્વાસાએ કહ્યું: 'મુને, એ જ રીતે ચૈત્ર માસમાં દ્વાદશીનું સંકલ્પ કરીને ઉપવાસ કરવો અને પછી દેવદેવ જનાર્દનનું પૂજન કરવું.'

વામનાયેતિ પાદૌ તુ વિષ્ણવે કટિમર્ચયેત્ । વાસુદેવેતિ જઠરમુરઃ સંપૂર્ણકાય ચ ।। ૪૩.

પગનું પૂજન વામન તરીકે, કટિનું પૂજન વિષ્ણુ તરીકે, અને પેટ, છાતી તથા આખા શરીરનું પૂજન વાસુદેવ તરીકે કરવું.

કણ્ઠં વિશ્વકૃતે પૂજ્ય શિરો વૈ વ્યોમરૂપિણે । બાહૂ વિશ્વજિતે પૂજ્ય સ્વનામ્ના શંખચક્રકૌ ।। ૪૩.

ગળાનું પૂજન વિશ્વકૃત તરીકે, માથાનું આકાશરૂપ તરીકે, બાંયનું વિશ્વજિત તરીકે અને શંખ-ચક્રનું તેમના પોતાના નામથી પૂજન કરવું.

અનેન વિધિનાભ્યર્ચ્ય દેવદેવં સનાતનમ્ । પ્રાગ્વદેવોત્તરં કુમ્ભં સયુગ્મં પુરતો ન્યસેત્ ।। ૪૩.

આ રીતે સનાતન દેવદેવનું પૂજન કર્યા પછી પૂર્વ અને ઉત્તર તરફ બે કળશ મૂકી દેવા.

પ્રાગુક્તપાત્રે સંસ્થાપ્ય વામનં કાઞ્ચનં બુધઃ । યથાશક્ત્યા કૃતં હ્રસ્વં સિતયજ્ઞોપવીતિનમ્ ।। ૪૩.

પહેલાં જે પાત્ર કહેવામાં આવ્યું તેમાં પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નાનકડું, સફેદ યજ્ઞોપવીત ધરાવતું સોનાનું વામન મૂકે.

કુણ્ડિકાં સ્થાપયેત્ પાર્શ્વે છત્રિકાં પાદુકે તથા । અક્ષમાલાં ચ સંસ્થાપ્ય વૃસિકાં ચ વિશેષતઃ ।। ૪૩.

પાર्श્વે એક પાણીની કુંડી, છત્રી, પાદુકા, અક્ષમાળા અને ખાસ કરીને દંડ પણ મૂકે.

એતૈરુપસ્કરૈર્યુક્તં પ્રભાતે સ દ્વિજાતયે । દાપયેત્ પ્રીયતાં વિષ્ણુર્હ્રસ્વરૂપીત્યુદીરયેત્ ।। ૪૩.

આ બધાં ઉપકરણોથી સજ્જ કરીને સવારે કોઈ દ્વિજને આપવું અને કહેવું: 'વિષ્ણુ, વામન રૂપે પ્રસન્ન થાઓ.'

માસનામ્ના તુ સંયુક્તં પ્રાદુર્ભાવવિધાનકમ્ । પ્રીયતામિતિ સર્વત્ર વિધિરેષ પ્રકીર્તિતઃ ।। ૪૩.

માસના નામ અને પ્રાદુર્ભાવવિધિ સાથે, સર્વત્ર આ જ વિધિ કહેવાય છે—'પ્રસન્ન થાઓ' એમ કહીને.

શ્રૂયતે ચ પુરા રાજા હર્યશ્વઃ પૃથિવીપતિઃ । અપુત્રઃ સ તપસ્તેપે પુત્રમિચ્છંસ્તપોધનમ્ ।। ૪૩.

પહેલા એક રાજા હતા, જેમનું નામ હર્યશ્વ હતું. તેઓ પૃથ્વીપતિ હતા, પણ સંતાન વિહોણા હોવાથી પુત્રની ઇચ્છાથી તપસ્યા કરતા હતા.

તસ્યૈવ કુર્વતો વ્યુષ્ટિં પુત્રાર્થે મુનિસત્તમ । આજગામ હરિઃ પૂર્વં દ્વિજરૂપં સમાશ્રિતઃ ।। ૪૩.

પુત્રપ્રાપ્તિ માટે રાત્રીજાગરણ કરતા હતા ત્યારે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ભગવાન હરિ દ્વિજરૂપ ધારણ કરીને સૌપ્રથમ આવ્યા.

ઉવાચ તપસા રાજન્ કિં તે વ્યવસિતં પ્રભો । પુત્રાર્થમિતિ પ્રોવાચ તં વિપ્રઃ પ્રત્યુવાચ હ ।। ૪૩.

તે સમયે રાજાએ પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, તમે આ તપશ્ચર્યાથી શું ઇચ્છ્યું છે?' ત્યારે વિદ્વાન ઋષિએ જવાબ આપ્યો: 'મારે પુત્રની કામના છે.'

ઇદમેવ વિધાનં તુ કુરુ રાજન્નુવાચ હ । એવમુક્ત્વા તુ રાજાનં ક્ષણાદન્તર્હિતઃ પ્રભુઃ ।। ૪૩.

પછી તેણે કહ્યું: 'હે રાજા, આ રીત પ્રમાણે કર.' આમ કહીને પ્રભુ ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઇ ગયા.

રાજાઽપિ તં ચકારાશુ મન્ત્રવન્તં દ્વિજાતયે । દરિદ્રાય તથા પ્રાદાત્ જ્યોતિર્ગાર્ગાય ધીમતે ।। ૪૩.

રાજાએ તરત જ મંત્રોચ્ચાર સાથે વિધિ પૂર્ણ કરી, ગરીબોને અને વિદ્વાન જ્યોતિર્ગર્ગને પણ દાન આપ્યું.

યથાદિતેરપુત્રાયાઃ સ્વયં પુત્રત્વમાગતઃ । ભગવંસ્તેન સત્યેન મમાપ્યસ્તુ સુતો વરઃ ।। ૪૩.

જેમ બીજાના પુત્રે પોતે પુત્રપદ મેળવ્યું, એ જ સત્યના બળે, હે ભગવાન, મને પણ શ્રેષ્ઠ પુત્ર પ્રાપ્ત થાય.

અનેન વિધિના દત્તે તસ્ય પુત્રોઽભવન્મુને । કુવલાશ્વ ઇતિ ખ્યાતશ્ચક્રવર્તી મહાબલઃ ।। ૪૩.

આ વિધિથી દાન આપ્યા પછી, તેને પુત્ર થયો; તે કુવલાશ્વ નામે પ્રસિદ્ધ અને મહાન શક્તિશાળી ચક્રવર્તી બન્યો.

અપુત્રો લભતે પુત્રમધનો લભતે ધનમ્ । ભ્રષ્ટરાજ્યો લભેદ્ રાજ્યં મૃતો વિષ્ણુપુરં વ્રજેત્ ।। ૪૩.

પુત્રહીનને પુત્ર મળે છે, ગરીબને ધન મળે છે, રાજ્ય ગુમાવનારને રાજ્ય પાછું મળે છે અને મૃત્યુ પામેલા વિષ્ણુના ધામે પહોંચે છે.

કીર્ત્તિત્વા સુચિરં તત્ર ઇહ મર્ત્યમુપાગતઃ । ચક્રવર્તી ભવેદ્ ધીમાન્ યયાતિરિવ નાહુષઃ ।। ૪૩.

ત્યાં લાંબા સમય સુધી તેની પ્રશંસા થઈ, પછી તે માનવ લોકમાં આવ્યો અને યયાતિ જેવો બુદ્ધિશાળી ચક્રવર્તી બન્યો.

દુર્વાસ ઉવાચ । વૈશાખેઽપ્યેવમેવં તુ સંકલ્પ્ય વિધિના નરઃ । તદ્વત્ સ્નાનાદિકં કૃત્વા તતો દેવાલયં વ્રજેત્ ।। ૪૪.

દુર્વાસાએ કહ્યું: વૈશાખ મહિનામાં પણ આ રીતે સંકલ્પ કરીને, સ્નાન વગેરે કરીને પછી મંદિરે જવું.

તત્રારાધ્ય હરિં ભક્ત્યા એભિર્મન્ત્રૈર્વિચક્ષણઃ । જામદગ્ન્યાય પાદૌ તુ ઉદરં સર્વધારિણે । મધુસૂદનાયેતિ કટિમુરઃ શ્રીવત્સધારિણે ।। ૪૪.

ત્યાં ભક્તિપૂર્વક હરિનું પૂજન કરીને, વિદ્વાન પુરુષે આ મંત્રો બોલવા: 'જામદગ્નિને પગ, સર્વધારીને પેટ, મધુસૂદનને કમર અને છાતી, શ્રીવત્સધારીને પણ.'

ક્ષત્રાન્તકાય ચ ભુજૌ મણિકણ્ઠાય કણ્ઠકમ્ । સ્વનામ્ના શઙ્ખચક્રૌ તુ શિરો બ્રહ્માણ્ડધારિણે ।। ૪૪.

'ક્ષત્રિય વિનાશકને હાથ, મણિધારીને ગળું, પોતાના નામે શંખ અને ચક્ર, બ્રહ્માંડધારીને માથું.'

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી પ્રાગ્વત્ તસ્યાગ્રતો ઘટમ્ । વિન્યસ્ય સ્થગિતં તદ્વદ્ વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટિતમ્ ।। ૪૪.

આ રીતે પૂજા કરીને, વિદ્વાન પુરુષે અગાઉની જેમ તેના આગળ ઘડો મૂકે, તેને કપડાંથી ઢાંકી અને બાંધે.

વૈણવેન તુ પાત્રેણ તસ્મિન્ સંસ્થાપયેદ્ધરિમ્ । જામદગ્ન્યેતિ વિખ્યાતં નામ્ના ક્લેશવિનાશનમ્ ।। ૪૪.

બાંસના પાત્રમાં હરિને સ્થાપિત કરવો, જે જામદગ્નિ નામે પ્રસિદ્ધ અને દુઃખનો નાશક છે.

દક્ષિણે પરશું હસ્તે તસ્ય દેવસ્ય કારયેત્ । સર્વગન્ધૈશ્ચ સંપૂજ્ય પુષ્પૈર્નાનાવિધૈઃ શુભૈઃ ।। ૪૪.

તે દેવતાના જમણા હાથમાં પરશુ (કુહાડી) રાખવી, અને સર્વ સુગંધ અને વિવિધ શુભ ફૂલો વડે પૂજન કરવું.

તતસ્તસ્યાગ્રતઃ કુર્યાજ્જાગરં ભક્તિમાન્નરઃ । પ્રભાતે વિમલે સૂર્યે બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ । એવં નિયમયુક્તસ્ય યત્ફલં તન્નિબોધ મે ।। ૪૪.

પછી તેના આગળ ભક્તિપૂર્વક જાગરણ કરવું, સવારના શુદ્ધ સૂર્યે ઉગે ત્યારે બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવું. આવી નિયમિત વિધિનું ફળ હવે મારા પાસેથી સાંભળો.

આસીદ્ રાજા મહાભાગો વીરસેનો મહાબલઃ । અપુત્રઃ સ પુરા તીવ્રં તપસ્તેપે મહૌજસા ।। ૪૪.

એક વખત મહાભાગ્યશાળી અને મહાબલી રાજા વીરસેન હતો; તે પુત્રહીન હતો અને તેણે ઘોર તપશ્ચર્યાથી ઉપવાસ કર્યો હતો.

ચરતસ્તત્તપો ઘોરં યાજ્ઞવલ્ક્યો મહામુનિઃ । આજગામ મહાયોગી તં દૃષ્ટ્વા નાતિદૂરતઃ ।। ૪૪.

જ્યારે તે ઘોર તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે મહાન યોગી યાજ્ઞવલ્ક્ય ઋષિ ત્યાં નજીક આવ્યા અને તેને જોયો.