વરાહપુરાણમ્

ઇદાનીં મૃગચર્માણિ પરિધાય યતવ્રતાઃ । ચરઘ્વં પઞ્ચવર્ષાણિ તતઃ શુદ્ધા ભવિષ્યથ ।। ૪૧.

હવે તમે મૃગચર્મ પહેરીને અને સંયમનું વ્રત રાખીને પાંચ વર્ષ સુધી વનમાં રહો; પછી તમે શુદ્ધ થઇ જશો.'

એવમુક્તાસ્તુ તે પુત્રા મૃગચર્મોપવીતિનઃ । વનં વિવિશુરવ્યગ્રા જપન્તો બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ।। ૪૧.

પિતાએ એમ કહ્યું પછી, એ પુત્રોએ મૃગચર્મ ધારણ કર્યું અને નિર્ભય થઈ વનમાં પ્રવેશી ગયા, અને સતત બ્રહ્મનો જપ કરતા રહ્યા.

તથા વર્ષે વ્યતિક્રાન્તે વીરધન્વા મહીપતિઃ । તત્રાજગામ યસ્મિંસ્તે ચરન્તિ મૃગરૂપિણઃ ।। ૪૧.

આ રીતે એક વર્ષ વીતી ગયું ત્યારે વીરધન્વા રાજા એ સ્થળે આવ્યો જ્યાં એ બધા મૃગરૂપે રહી રહ્યા હતા.

તે ચાપ્યેકતરોર્મૂલે મૃગચર્મ્મોપવીતિનઃ । જપન્તઃ સંસ્થિતાસ્તે હિ રાજ્ઞા દૃષ્ટ્વા મૃગા ઇતિ । મત્વા વિદ્ધાસ્તુ યુગપન્મૃતાસ્તે બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૪૧.

એ બધા મૃગચર્મ પહેરી, એક ઝાડ નીચે ઊભા રહી બ્રહ્મનો જપ કરતા હતા; રાજાએ તેમને મૃગ સમજ્યા અને એકસાથે બાણ ચલાવીને તેમને મારી નાખ્યા.

તાન્ દૃષ્ટ્વા તુ મૃતાન્ રાજા બ્રાહ્મણાન્ સંશિતવ્રતાન્ । ભયેન વેપમાનસ્તુ દેવરાતાશ્રમં યયૌ । તત્રાપૃચ્છદ્ બ્રહ્મવધ્યા મમાયાતા મહામુને ।। ૪૧.

બ્રાહ્મણો, જે કઠોર વ્રત ધરાવતા હતા, એમને મૃત જોયા પછી રાજા ભયથી કાંપતો દેવરાતના આશ્રમમાં ગયો અને કહ્યું: 'હે મહામુનિ, મારા પર બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ આવ્યો છે.'

આમૂલ્ય તદ્ વધં વૃત્તં કથયિત્વા નરાધિપઃ । ભૃશં શોકપરીતાત્મા રુરોદ ભૃશદુઃખિતઃ ।। ૪૧.

પછી રાજાએ સમગ્ર ઘટના કહી, દુઃખથી ભરાયેલા હૃદયથી જોર જોરથી રડવા લાગ્યો.

સ ઋષિર્દેવરાતસ્તુ રુદન્તં નૃપસત્તમમ્ । ઉવાચ મા ભૈર્નૃપતે અપનેષ્યામિ પાતકમ્ ।। ૪૧.

ત્યારે ઋષિ દેવરાતએ રડતા શ્રેષ્ઠ રાજાને કહ્યું: 'રાજા, ડરશો નહીં; હું તારો પાપ દૂર કરી દઈશ.'

પાતાલે સુતલાખ્યે ચ યથા ધાત્રી નિમજ્જતી । ઉદ્ધૃતા દેવદેવેન વિષ્ણુના ક્રોડમૂર્ત્તિના ।। ૪૧.

જેમ પાતાળમાં સુતલ નામની ધરતી ડૂબી ગઈ હતી અને ભગવાન વિષ્ણુએ વારાહ રૂપે તેને બહાર કાઢી હતી,

તદ્વદ્ ભવન્તં રાજેન્દ્ર બ્રહ્મવધ્યાપરિપ્લુતમ્ । ઉદ્ધરિષ્યતિ દેવોઽસૌ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ ।। ૪૧.

એ જ રીતે, રાજા, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી તું વ્યાકુળ થયો છે, પણ ભગવાન જનાર્દન તને પોતે જ ઉગારશે.

એવમુક્તસ્તતો રાજા હર્ષિતો વાક્યમબ્રવીત્ । કતરેણ પ્રકારેણ સ મે દેવઃ પ્રસીદતિ । પ્રસન્ને ચાશુભં સર્વં યેન નશ્યતિ સત્તમ ।। ૪૧.

આ રીતે સાંભળીને રાજા આનંદથી બોલ્યો: 'કયા ઉપાયથી એ ભગવાન મારે પર પ્રસન્ન થાય છે? અને જ્યારે તેઓ પ્રસન્ન થાય ત્યારે બધું અશુભ કેમ દૂર થાય છે, મહાનુભાવ?'

દુર્વાસા ઉવાચ । એવમુક્તો મુનિસ્તેન દેવરાત ઇમં વ્રતમ્ । આચખ્યૌ સોઽપિ તં કૃત્વા ભુક્ત્વા ભોગાન્સુપુષ્કલાન્ ।। ૪૧.

દુર્વાસાએ કહ્યું: રાજાએ પૂછ્યું ત્યારે દેવરાતે એ વ્રત સમજાવ્યું; તેણે એ વ્રત કર્યું અને ઘણાં સુખ ભોગવ્યાં.

મુત્યુકાલે મુનિશ્રેષ્ઠ સૌવર્ણેન વિરાજતા । વિમાનેનાગમત્ સ્વર્ગમિન્દ્રલોકં સ પાર્થિવઃ ।। ૪૧.

મૃત્યુ સમયે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એ રાજા સુવર્ણના તેજસ્વી વિમાનમાં બેસી સ્વર્ગ, એટલે કે ઇન્દ્રલોકમાં ગયો.

તસ્યેન્દ્રસ્ત્વર્ઘ્યમાદાય પ્રત્યુત્થાનેન નિર્યયૌ । આયાન્તમિન્દ્રં દૃષ્ટ્વા તુ તમૂચુર્વિષ્ણુકિંકરાઃ । ન દ્રષ્ટવ્યો દેવરાજસ્ત્વદ્ધીનસ્તપસા ઇતિ ।। ૪૧.

ત્યારે ઇન્દ્રે અર્જ્ય લઈને આવકારવા આવ્યો; ઇન્દ્રને આવતો જોઈને વિષ્ણુના સેવકોએ કહ્યું: 'તપસ્યામાં ઓછા હોય એવા વ્યક્તિએ દેવરાજને જોવું નહીં.'

એવં સર્વે લોકપાલા નિર્યયુસ્તસ્ય તેજસા । પ્રત્યાખ્યાતાશ્ચ તૈર્વિષ્ણુકિંકરૈર્હીનકર્મણઃ । એવં સ સત્યલોકાન્તં ગતો રાજા મહામુને ।। ૪૧.

એ રીતે બધા લોકપાલો એ રાજાના તેજથી ખેંચાઈને બહાર આવ્યા; પણ વિષ્ણુના સેવકોએ ઓછા પુણ્યવાળા એમને પરત મોકલ્યા. એ રીતે એ રાજા સત્યલોક સુધી પહોંચ્યો, હે મહામુનિ.

અપુનર્મારકે લોકે દાહપ્રલયવર્જ્જિતે । અદ્યાપિ તિષ્ઠતે દેવૈઃ સ્તૂયમાનો મહાનૃપઃ । પ્રસન્ને યજ્ઞપુરુષે કિં ચિત્રં યેન તદ્ભવેત્ ।। ૪૧.

મૃત્યુ અને વિનાશથી રહિત એવા લોકમાં, આજે પણ એ મહારાજા દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામે છે. જ્યારે યજ્ઞપતિ પ્રસન્ન થાય ત્યારે શું આશ્ચર્ય છે?

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યમાયુરારોગ્યસમ્પદઃ । એકૈકા વિધિનોપાસ્તા દદાત્યમૃતમુત્તમમ્ ।। ૪૧.

આ જન્મમાં સૌભાગ્ય, આયુષ્ય, આરોગ્ય અને સંપત્તિ—દરેક વસ્તુ નિયમ મુજબ પૂજા કરવાથી મળે છે અને ઉત્તમ અમૃત પામાય છે.

કિં પુનર્વર્ષસંપૂર્ણે સ દદાતિ સ્વકં પદમ્ । નારાયણશ્ચતુર્મૂર્ત્તિઃ પરાર્ધ્યં ચ ન સંશયઃ ।। ૪૧.

તો પછી, જ્યારે આખું વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે? એ સમયે નારાયણ, ચતુર્મૂર્તિવાળા, પોતાનું સર્વોચ્ચ સ્થાન આપે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી.

યથૈવોદ્ધૃતવાન્ વેદાન્ મત્સ્યરૂપેણ કેશવઃ । ક્ષીરામ્બુધૌ મથ્યમાને મન્દરં ધૃતવાન્ પ્રભુઃ । તદ્વચ્ચ કૂર્મરૂપાખ્યા દ્વિતીયા પશ્ય વૈષ્ણવી ।। ૪૧.

જેમ કેશવે માછલીરૂપે વેદોને ઉગાર્યા, અને ક્ષીરસાગરનું મથન કરતી વખતે ભગવાને મન્દર પર્વતને ધારણ કર્યો, એ જ રીતે, તું બીજી વૈષ્ણવ કૂર્મ રૂપને પણ જો.

યથા રસાતલાત્ ક્ષ્માં ચ ધૃતવાન્ પુરુષોત્તમઃ । વરાહરૂપી તદ્વચ્ચ તૃતીયા પશ્ય વૈષ્ણવી ।। ૪૧.

જેમ પુરુષોત્તમ ભગવાને વારાહ રૂપે પૃથ્વીને પાતાળમાંથી ઉપાડી, એ જ રીતે ત્રીજી વૈષ્ણવ મુર્તિને પણ તું જો.

દુર્વાસા ઉવાચ । તદ્વત્ ફાલ્ગુનમાસે તુ શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશીમ્ । ઉપોષ્ય પ્રોક્તવિધિના હરિમારાધયેત્ સુધીઃ ।। ૪૨.

દુર્વાસાએ કહ્યું: એ જ રીતે, ફાગણ મહિનામાં, શુક્લપક્ષની દ્વાદશી દિવસે, વિધિપૂર્વક ઉપવાસ કરીને, વિવેકી મનુષ્યે હરિની પૂજા કરવી.

નરસિંહાય પાદૌ તુ ગોવિન્દાયેત્યુરૂ તથા । કટિં વિશ્વભુજે પૂજ્ય અનિરુદ્ધેત્યુરસ્તથા ।। ૪૨.

નરસિંહ ભગવાન માટે પગની, ગોવિંદ માટે જાંઘની, વિશ્વભુજ માટે કટિની અને અનિરુદ્ધ માટે બાહુની પૂજા કરવી.

કણ્ઠં તુ શિતિકણ્ઠાય પિઙ્ગકેશાય વૈ શિરઃ । અસુરધ્વંસનાયેતિ ચક્રં તોયાત્મને તથા । શઙ્ખમિત્યેવ સંપૂજ્ય ગન્ધપુષ્પફલૈસ્તથા ।। ૪૨.

શિતિકંઠ માટે ગળાની, પિંગકેશ માટે માથાની, અસુરવિનાશક માટે ચક્રની અને જળરૂપ માટે શંખની પૂજા કરવી; દરેકને ચંદન, ફૂલ અને ફળથી પૂજવું.

તદગ્રે ઘટમાદાય સિતવસ્ત્રયુગાન્વિતમ્ । તસ્યોપરિ નૃસિહં તુ સૌવર્ણં તામ્રભાજને । સૌવર્ણ શક્તિતઃ કૃત્વા દારુવંશમયેઽપિ વા ।। ૪૨.

પૂજાના આરંભે, સફેદ કપડાંથી સજ્જ ઘડો રાખવો; તેના ઉપર તાંબાના વાસણમાં સોનાની નરસિંહમૂર્તિ મૂકવી—સોનાની શક્ય ન હોય તો લાકડાં કે વાંસની મૂર્તિ પણ ચાલે.

રત્નગર્ભઘટે સ્થાપ્ય તં સંપૂજ્ય ચ માનવઃ । દ્વાદશ્યાં વેદવિદુષે બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।। ૪૨.

એ મૂર્તિને રત્નજડિત ઘડામાં સ્થાપી અને પૂજા કરીને, દ્વાદશી દિવસે વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવી.

એવં કૃતે ફલં પ્રાપ્તં યત્ પુરા પાર્થિવેન તુ । તસ્યાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ વત્સનામ્ના મહામુને ।। ૪૨.

આ રીતે કરવાથી જે ફળ પ્રાચીનકાળે રાજાએ મેળવ્યું હતું, એ હું હવે તને 'વત્સ' નામે કહું છું, હે મહામુનિ.

આસીત્ કિંપુરુષે વર્ષે રાજા પરમધાર્મિકઃ । ભારતેતિ ચ વિખ્યાતસ્તસ્ય વત્સઃ સુતોઽભવત્ ।। ૪૨.

કિંપુરુષ દેશમાં એક ખૂબ ધર્મી રાજા હતા, જેમનું નામ ભારત હતું અને તેઓ ખૂબ પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના પુત્રનું નામ વત્સ હતું.

સ શત્રુભિર્જિતઃ સંખ્યે હૃતકોશો દ્વિપાદવાન્ । વનં પ્રાયાત્ સપત્નીકો વસિષ્ઠસ્યાશ્રમેઽવસત્ ।। ૪૨.

યુદ્ધમાં શત્રુઓએ તેમને હરાવ્યા, તેમનો ખજાનો અને હાથીઓ લઈ લીધા. પછી તેઓ પોતાની પત્ની સાથે જંગલમાં ગયા અને વશિષ્ઠના આશ્રમમાં રહેવા લાગ્યા.

કાલેન ગચ્છતા સોઽથ વસિષ્ઠેન મહર્ષિણા । કિં કાર્યમિતિ સ પ્રોક્તો વસસ્યસ્મિન્ મહાશ્રમે ।। ૪૨.

સમય જતાં મહર્ષિ વશિષ્ઠે તેમને પૂછ્યું: 'આ મહા આશ્રમમાં તારો શું હેતુ છે?'

રાજોવાચ । ભગવન્ હૃતકોશોઽહં હૃતરાજ્યો વિશેષતઃ । શત્રુભિર્હતસંકલ્પો ભવન્તં શરણં ગતઃ । ઉપદેશપ્રદાનેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૪૨.

રાજાએ કહ્યું: 'ભગવાન, મારું રાજ્ય અને ખજાનો બંને શત્રુઓએ લઈ લીધા છે. હું હમણાં ખૂબ દુઃખી છું અને આપના આશ્રયે આવ્યો છું. કૃપા કરીને મને યોગ્ય માર્ગદર્શન આપો અને કૃપા કરો.'