વરાહપુરાણમ્

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં શ્રીઃ કાન્તિસ્તુષ્ટિરેવ ચ । દરિદ્રો વિત્તવાન્ સદ્યઃ અપુત્રો લભતે સુતમ્ । અલક્ષ્મીર્નશ્યતે સદ્યો લક્ષ્મીઃ સંવિશતે ક્ષણાત્ ।। ૪૧.

આ જન્મમાં જ મનુષ્યને સૌભાગ્ય, સંપત્તિ, સૌંદર્ય અને સંતોષ મળે છે; ગરીબને તરત ધન મળે છે, નિસંતાનને સંતાન મળે છે, દુર્ભાગ્ય તુરંત દૂર થાય છે અને લક્ષ્મી ક્ષણેક ક્ષણે પ્રવેશી જાય છે.

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં પરલોકે નિશામય । અસ્મિન્નર્થે પુરાવૃત્તમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।। ૪૧.

આ જીવનમાં સૌભાગ્ય મળે છે; હવે પરલોકમાં શું થાય છે, તે પણ સાંભળ. આ વિષયમાં હું તને એક પ્રાચીન કથા કહું છું.

ઇહ લોકેઽભવદ્ રાજા વીરધન્વેતિ વિશ્રુતઃ । સ કદાચિદ્ વનં પ્રાયાન્ મૃગહેતોઃ પરંતપઃ ।। ૪૧.

આ દુનિયામાં એક પ્રસિદ્ધ રાજા હતો, તેનું નામ વીરધન્વા હતું; એક વખત તે શિકાર માટે વનમાં ગયો હતો.

વ્યાપાદયન્ મૃગગણાન્ તત્રર્ષિવનમધ્યગઃ । જઘાન મૃગરૂપાન્ સોઽજ્ઞાનતો બ્રાહ્મણાન્ નૃપઃ ।। ૪૧.

શિકાર કરતાં કરતાં તે ઋષિઓના વનમાં પહોંચ્યો અને ત્યાં અજાણતાં જ મૃગરૂપ ધારણ કરેલા બ્રાહ્મણોને મારી નાખ્યા.

ભ્રાતરસ્તત્ર પઞ્ચાશન્મૃગરૂપેણ સંસ્થિતાઃ । સંવર્તસ્ય સુતા બ્રહ્મન્ વેદાધ્યયનતત્પરાઃ ।। ૪૧.

ત્યાં સંવર્તના પચાસ પુત્રો, જે વેદના અભ્યાસમાં તત્પર હતા, મૃગરૂપે સ્થિત હતા.

સત્યતપા ઉવાચ । કારણં કિં સમાશ્રિત્ય તે ચક્રુર્મૃગરૂપતામ્ । એતન્મે કૌતુકં બ્રહ્મન્ પ્રણતસ્ય પ્રસીદ મે ।। ૪૧.

સત્યતપાએ પૂછ્યું: 'એમણે મૃગરૂપ કેમ ધારણ કર્યું હતું? હે બ્રાહ્મણ, હું જાણવાની ઉત્સુક છું, કૃપા કરીને મને કહો.'

દુર્વાસા ઉવાચ । તે કદાચિદ્ વનં યાતા દૃષ્ટ્વા હરિણપોતકાન્ । જાતમાત્રાન્ સ્વમાત્રા તુ વિહીનાન્ દૃશ્ય સત્તમ । એકૈકં જગૃહુસ્તે હિ તે મૃતાઃ સ્કન્ધસંસ્થિતાઃ ।। ૪૧.

દુર્વાસાએ કહ્યું: 'એક વખત તેઓ વનમાં ગયા અને ત્યાં નવા જન્મેલા, માતા વિહોણા હરણના બચ્ચાં જોયા. દરેકે એક બચ્ચું ઉઠાવ્યું અને ખભા પર રાખતાં જ તેમનું મૃત્યુ થયું.'

તતસ્તે દુઃખિતાઃ સર્વે યયુઃ પિતરમન્તિકમ્ । ઊચુશ્ચ વચનં ચેદં મૃગહિંસામૃતે મુને ।। ૪૧.

પછી બધા દુઃખી થઈને પોતાના પિતાજી પાસે ગયા અને મૃગહિંસા વિષે એમને કહ્યું.

ઋષિપુત્રકા ઊચુઃ । જાતમાત્રા મૃગાઃ પઞ્ચ અસ્માભિર્નિહતા મુને । અકામતસ્તતોઽસ્માકં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતામ્ ।। ૪૧.

ઋષિપુત્રોએ કહ્યું: 'હે મુનિ, અમે પાંચ નવા જન્મેલા મૃગો અજાણતાં મારી નાખ્યા છે; હવે અમારી માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નક્કી કરો.'

સંવર્ત્ત ઉવાચ । મત્પિતા હિંસકસ્ત્વાસીદહં તસ્માદ્ વિશેષતઃ । ભવન્તઃ પાપકર્માણઃ સંજાતા મમ પુત્રકાઃ ।। ૪૧.

સંવર્તએ કહ્યું: 'મારા પિતા હિંસક હતા અને હું પણ એમના કારણે વધુ હિંસક થયો છું; તેથી તમે મારા પુત્રો પાપી કર્મોથી જન્મ્યા છો.'

ઇદાનીં મૃગચર્માણિ પરિધાય યતવ્રતાઃ । ચરઘ્વં પઞ્ચવર્ષાણિ તતઃ શુદ્ધા ભવિષ્યથ ।। ૪૧.

હવે તમે મૃગચર્મ પહેરીને અને સંયમનું વ્રત રાખીને પાંચ વર્ષ સુધી વનમાં રહો; પછી તમે શુદ્ધ થઇ જશો.'

એવમુક્તાસ્તુ તે પુત્રા મૃગચર્મોપવીતિનઃ । વનં વિવિશુરવ્યગ્રા જપન્તો બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ।। ૪૧.

પિતાએ એમ કહ્યું પછી, એ પુત્રોએ મૃગચર્મ ધારણ કર્યું અને નિર્ભય થઈ વનમાં પ્રવેશી ગયા, અને સતત બ્રહ્મનો જપ કરતા રહ્યા.

તથા વર્ષે વ્યતિક્રાન્તે વીરધન્વા મહીપતિઃ । તત્રાજગામ યસ્મિંસ્તે ચરન્તિ મૃગરૂપિણઃ ।। ૪૧.

આ રીતે એક વર્ષ વીતી ગયું ત્યારે વીરધન્વા રાજા એ સ્થળે આવ્યો જ્યાં એ બધા મૃગરૂપે રહી રહ્યા હતા.

તે ચાપ્યેકતરોર્મૂલે મૃગચર્મ્મોપવીતિનઃ । જપન્તઃ સંસ્થિતાસ્તે હિ રાજ્ઞા દૃષ્ટ્વા મૃગા ઇતિ । મત્વા વિદ્ધાસ્તુ યુગપન્મૃતાસ્તે બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૪૧.

એ બધા મૃગચર્મ પહેરી, એક ઝાડ નીચે ઊભા રહી બ્રહ્મનો જપ કરતા હતા; રાજાએ તેમને મૃગ સમજ્યા અને એકસાથે બાણ ચલાવીને તેમને મારી નાખ્યા.

તાન્ દૃષ્ટ્વા તુ મૃતાન્ રાજા બ્રાહ્મણાન્ સંશિતવ્રતાન્ । ભયેન વેપમાનસ્તુ દેવરાતાશ્રમં યયૌ । તત્રાપૃચ્છદ્ બ્રહ્મવધ્યા મમાયાતા મહામુને ।। ૪૧.

બ્રાહ્મણો, જે કઠોર વ્રત ધરાવતા હતા, એમને મૃત જોયા પછી રાજા ભયથી કાંપતો દેવરાતના આશ્રમમાં ગયો અને કહ્યું: 'હે મહામુનિ, મારા પર બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ આવ્યો છે.'

આમૂલ્ય તદ્ વધં વૃત્તં કથયિત્વા નરાધિપઃ । ભૃશં શોકપરીતાત્મા રુરોદ ભૃશદુઃખિતઃ ।। ૪૧.

પછી રાજાએ સમગ્ર ઘટના કહી, દુઃખથી ભરાયેલા હૃદયથી જોર જોરથી રડવા લાગ્યો.

સ ઋષિર્દેવરાતસ્તુ રુદન્તં નૃપસત્તમમ્ । ઉવાચ મા ભૈર્નૃપતે અપનેષ્યામિ પાતકમ્ ।। ૪૧.

ત્યારે ઋષિ દેવરાતએ રડતા શ્રેષ્ઠ રાજાને કહ્યું: 'રાજા, ડરશો નહીં; હું તારો પાપ દૂર કરી દઈશ.'

પાતાલે સુતલાખ્યે ચ યથા ધાત્રી નિમજ્જતી । ઉદ્ધૃતા દેવદેવેન વિષ્ણુના ક્રોડમૂર્ત્તિના ।। ૪૧.

જેમ પાતાળમાં સુતલ નામની ધરતી ડૂબી ગઈ હતી અને ભગવાન વિષ્ણુએ વારાહ રૂપે તેને બહાર કાઢી હતી,

તદ્વદ્ ભવન્તં રાજેન્દ્ર બ્રહ્મવધ્યાપરિપ્લુતમ્ । ઉદ્ધરિષ્યતિ દેવોઽસૌ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ ।। ૪૧.

એ જ રીતે, રાજા, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી તું વ્યાકુળ થયો છે, પણ ભગવાન જનાર્દન તને પોતે જ ઉગારશે.

એવમુક્તસ્તતો રાજા હર્ષિતો વાક્યમબ્રવીત્ । કતરેણ પ્રકારેણ સ મે દેવઃ પ્રસીદતિ । પ્રસન્ને ચાશુભં સર્વં યેન નશ્યતિ સત્તમ ।। ૪૧.

આ રીતે સાંભળીને રાજા આનંદથી બોલ્યો: 'કયા ઉપાયથી એ ભગવાન મારે પર પ્રસન્ન થાય છે? અને જ્યારે તેઓ પ્રસન્ન થાય ત્યારે બધું અશુભ કેમ દૂર થાય છે, મહાનુભાવ?'

દુર્વાસા ઉવાચ । એવમુક્તો મુનિસ્તેન દેવરાત ઇમં વ્રતમ્ । આચખ્યૌ સોઽપિ તં કૃત્વા ભુક્ત્વા ભોગાન્સુપુષ્કલાન્ ।। ૪૧.

દુર્વાસાએ કહ્યું: રાજાએ પૂછ્યું ત્યારે દેવરાતે એ વ્રત સમજાવ્યું; તેણે એ વ્રત કર્યું અને ઘણાં સુખ ભોગવ્યાં.

મુત્યુકાલે મુનિશ્રેષ્ઠ સૌવર્ણેન વિરાજતા । વિમાનેનાગમત્ સ્વર્ગમિન્દ્રલોકં સ પાર્થિવઃ ।। ૪૧.

મૃત્યુ સમયે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એ રાજા સુવર્ણના તેજસ્વી વિમાનમાં બેસી સ્વર્ગ, એટલે કે ઇન્દ્રલોકમાં ગયો.

તસ્યેન્દ્રસ્ત્વર્ઘ્યમાદાય પ્રત્યુત્થાનેન નિર્યયૌ । આયાન્તમિન્દ્રં દૃષ્ટ્વા તુ તમૂચુર્વિષ્ણુકિંકરાઃ । ન દ્રષ્ટવ્યો દેવરાજસ્ત્વદ્ધીનસ્તપસા ઇતિ ।। ૪૧.

ત્યારે ઇન્દ્રે અર્જ્ય લઈને આવકારવા આવ્યો; ઇન્દ્રને આવતો જોઈને વિષ્ણુના સેવકોએ કહ્યું: 'તપસ્યામાં ઓછા હોય એવા વ્યક્તિએ દેવરાજને જોવું નહીં.'

એવં સર્વે લોકપાલા નિર્યયુસ્તસ્ય તેજસા । પ્રત્યાખ્યાતાશ્ચ તૈર્વિષ્ણુકિંકરૈર્હીનકર્મણઃ । એવં સ સત્યલોકાન્તં ગતો રાજા મહામુને ।। ૪૧.

એ રીતે બધા લોકપાલો એ રાજાના તેજથી ખેંચાઈને બહાર આવ્યા; પણ વિષ્ણુના સેવકોએ ઓછા પુણ્યવાળા એમને પરત મોકલ્યા. એ રીતે એ રાજા સત્યલોક સુધી પહોંચ્યો, હે મહામુનિ.

અપુનર્મારકે લોકે દાહપ્રલયવર્જ્જિતે । અદ્યાપિ તિષ્ઠતે દેવૈઃ સ્તૂયમાનો મહાનૃપઃ । પ્રસન્ને યજ્ઞપુરુષે કિં ચિત્રં યેન તદ્ભવેત્ ।। ૪૧.

મૃત્યુ અને વિનાશથી રહિત એવા લોકમાં, આજે પણ એ મહારાજા દેવતાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામે છે. જ્યારે યજ્ઞપતિ પ્રસન્ન થાય ત્યારે શું આશ્ચર્ય છે?

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યમાયુરારોગ્યસમ્પદઃ । એકૈકા વિધિનોપાસ્તા દદાત્યમૃતમુત્તમમ્ ।। ૪૧.

આ જન્મમાં સૌભાગ્ય, આયુષ્ય, આરોગ્ય અને સંપત્તિ—દરેક વસ્તુ નિયમ મુજબ પૂજા કરવાથી મળે છે અને ઉત્તમ અમૃત પામાય છે.

કિં પુનર્વર્ષસંપૂર્ણે સ દદાતિ સ્વકં પદમ્ । નારાયણશ્ચતુર્મૂર્ત્તિઃ પરાર્ધ્યં ચ ન સંશયઃ ।। ૪૧.

તો પછી, જ્યારે આખું વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે? એ સમયે નારાયણ, ચતુર્મૂર્તિવાળા, પોતાનું સર્વોચ્ચ સ્થાન આપે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી.

યથૈવોદ્ધૃતવાન્ વેદાન્ મત્સ્યરૂપેણ કેશવઃ । ક્ષીરામ્બુધૌ મથ્યમાને મન્દરં ધૃતવાન્ પ્રભુઃ । તદ્વચ્ચ કૂર્મરૂપાખ્યા દ્વિતીયા પશ્ય વૈષ્ણવી ।। ૪૧.

જેમ કેશવે માછલીરૂપે વેદોને ઉગાર્યા, અને ક્ષીરસાગરનું મથન કરતી વખતે ભગવાને મન્દર પર્વતને ધારણ કર્યો, એ જ રીતે, તું બીજી વૈષ્ણવ કૂર્મ રૂપને પણ જો.

યથા રસાતલાત્ ક્ષ્માં ચ ધૃતવાન્ પુરુષોત્તમઃ । વરાહરૂપી તદ્વચ્ચ તૃતીયા પશ્ય વૈષ્ણવી ।। ૪૧.

જેમ પુરુષોત્તમ ભગવાને વારાહ રૂપે પૃથ્વીને પાતાળમાંથી ઉપાડી, એ જ રીતે ત્રીજી વૈષ્ણવ મુર્તિને પણ તું જો.