વરાહપુરાણમ્

સર્વજ્ઞાયેતિ કણ્ઠં તુ પ્રજાનાં પતયે શિરઃ । પ્રદ્યુમ્નાયેતિ ચ ભુજૌ દિવ્યાસ્ત્રાય સુદર્શનમ્ । અમૃતોદ્ભવાય શઙ્ખં તુ એષ દેવાર્ચને વિધિઃ ।। ૪૧.

ગળામાં 'સર્વજ્ઞાય', માથે 'પ્રજાનાં પતિ', હાથમાં 'પ્રદ્યુમ્નાય', ચક્રમાં 'દિવ્યાસ્ત્ર', અને શંખમાં 'અમૃતોદ્ભવાય' નામ લો—આ ભગવાનની પૂજાની રીત છે.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી તસ્મિન્ કુમ્ભે તુ વિન્યસેત્ । સૌવર્ણં રૌપ્યતામ્રં વા પાત્રં વિભવશક્તિતઃ ।। ૪૧.

આ રીતે પૂજા કર્યા પછી, એ કળશમાં તમારી શક્તિ પ્રમાણે સોનાનું, ચાંદીનું અથવા તાંબાનું વાસણ મૂકો.

સર્વબીજૈસ્તુ સંપૂર્ણં સ્થાપયિત્વા વિચક્ષણઃ । તત્ર શક્ત્યા તુ સૌવર્ણં વારાહં કારયેદ્ બુધઃ ।। ૪૧.

બધા પ્રકારના બીજથી એ વાસણ ભરી, પછી તમારી શક્તિ પ્રમાણે ત્યાં સોનાનું વરાહનું મૂર્તિ બનાવો.

દંષ્ટ્રાગ્રેણોદ્ધૃતાં પૃથ્વીં સપર્વતવનદ્રુમામ્ । માધવં મધુહન્તારં વારાહં રૂપમાસ્થિતમ્ ।। ૪૧.

દાંતના આડે પૃથ્વી, પર્વતો, વન અને વૃક્ષો ઉંચકીને, મધુનો સંહાર કરનાર માધવએ વરાહનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

સર્વબીજભૃતે પાત્રે રત્નગર્ભં ઘટોપરિ । સ્થાપયેત્ પરમં દેવં જાતરૂપમયં હરિમ્ ।। ૪૧.

બધા બીજથી ભરેલા વાસણ પર, મૂલ્યવાન મૂર્તિને કળશની ઉપર મૂકો; સુવર્ણથી બનેલા પરમ ભગવાન હરિને સ્થાપિત કરો.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં તામ્રપાત્રં તુ વૈ મુને । સ્થાપ્યાર્ચ્ચયેદ્ ગન્ધપુષ્પૈર્નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈઃ શુભૈઃ ।। ૪૧.

તાંબાના વાસણને સફેદ કપડાંની જોડીથી ઢાંકો, હે મુનિ, અને તેને સુગંધિત ફૂલો અને વિવિધ શુભ નૈવેદ્યથી પૂજો.

પુષ્પમણ્ડલિકાં કૃત્વા જાગરં તત્ર કારયેત્ । પ્રાદુર્ભાવાન્ હરેસ્તત્ર વાચયેદ્ ભાવયેદ્ બુધઃ ।। ૪૧.

ફૂલોની મંડળી બનાવી, ત્યાં જાગરણ કરો; વિદ્વાન વ્યક્તિએ ત્યાં હરિના અવતારોનું પઠન અને ચિંતન કરવું.

એવં સન્નિયમસ્યાન્તં પ્રભાતે ઉદિતે રવૌ । શુચિઃ સ્નાત્વા હરિં પૂજ્ય બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।। ૪૧.

આ ઉપવાસ પૂર્ણ થાય ત્યારે, સૂર્યોદયે શુદ્ધ થઈ સ્નાન કરીને, હરિની પૂજા કરીને, તેને બ્રાહ્મણને અર્પણ કરો.

વેદવેદાઙ્ગવિદુષે સાધુવૃત્તાય ધીમતે । વિષ્ણુભક્તાય વિપ્રર્ષે વિશેષેણ પ્રદાપયેત્ ।। ૪૧.

જે બ્રાહ્મણ વેદ અને વેદાંગ જાણે છે, સારા સ્વભાવના, બુદ્ધિશાળી અને વિશેષ રીતે વિષ્ણુભક્ત છે, એવા વિદ્વાનને ખાસ કરીને આપવું.

દેવં સકુમ્ભં તં દત્ત્વા હરિં વારાહરૂપિણમ્ । બ્રાહ્મણાય ભવેદ્ યદ્ધિ ફલં તન્મે નિશામય ।। ૪૧.

હરિ ભગવાનનું વરાહ સ્વરૂપ ધરાવતું મૂર્તિ અને કમંડળુ સાથે કોઈ બ્રાહ્મણને આપવાથી જે ફળ મળે છે, તે હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં શ્રીઃ કાન્તિસ્તુષ્ટિરેવ ચ । દરિદ્રો વિત્તવાન્ સદ્યઃ અપુત્રો લભતે સુતમ્ । અલક્ષ્મીર્નશ્યતે સદ્યો લક્ષ્મીઃ સંવિશતે ક્ષણાત્ ।। ૪૧.

આ જન્મમાં જ મનુષ્યને સૌભાગ્ય, સંપત્તિ, સૌંદર્ય અને સંતોષ મળે છે; ગરીબને તરત ધન મળે છે, નિસંતાનને સંતાન મળે છે, દુર્ભાગ્ય તુરંત દૂર થાય છે અને લક્ષ્મી ક્ષણેક ક્ષણે પ્રવેશી જાય છે.

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં પરલોકે નિશામય । અસ્મિન્નર્થે પુરાવૃત્તમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।। ૪૧.

આ જીવનમાં સૌભાગ્ય મળે છે; હવે પરલોકમાં શું થાય છે, તે પણ સાંભળ. આ વિષયમાં હું તને એક પ્રાચીન કથા કહું છું.

ઇહ લોકેઽભવદ્ રાજા વીરધન્વેતિ વિશ્રુતઃ । સ કદાચિદ્ વનં પ્રાયાન્ મૃગહેતોઃ પરંતપઃ ।। ૪૧.

આ દુનિયામાં એક પ્રસિદ્ધ રાજા હતો, તેનું નામ વીરધન્વા હતું; એક વખત તે શિકાર માટે વનમાં ગયો હતો.

વ્યાપાદયન્ મૃગગણાન્ તત્રર્ષિવનમધ્યગઃ । જઘાન મૃગરૂપાન્ સોઽજ્ઞાનતો બ્રાહ્મણાન્ નૃપઃ ।। ૪૧.

શિકાર કરતાં કરતાં તે ઋષિઓના વનમાં પહોંચ્યો અને ત્યાં અજાણતાં જ મૃગરૂપ ધારણ કરેલા બ્રાહ્મણોને મારી નાખ્યા.

ભ્રાતરસ્તત્ર પઞ્ચાશન્મૃગરૂપેણ સંસ્થિતાઃ । સંવર્તસ્ય સુતા બ્રહ્મન્ વેદાધ્યયનતત્પરાઃ ।। ૪૧.

ત્યાં સંવર્તના પચાસ પુત્રો, જે વેદના અભ્યાસમાં તત્પર હતા, મૃગરૂપે સ્થિત હતા.

સત્યતપા ઉવાચ । કારણં કિં સમાશ્રિત્ય તે ચક્રુર્મૃગરૂપતામ્ । એતન્મે કૌતુકં બ્રહ્મન્ પ્રણતસ્ય પ્રસીદ મે ।। ૪૧.

સત્યતપાએ પૂછ્યું: 'એમણે મૃગરૂપ કેમ ધારણ કર્યું હતું? હે બ્રાહ્મણ, હું જાણવાની ઉત્સુક છું, કૃપા કરીને મને કહો.'

દુર્વાસા ઉવાચ । તે કદાચિદ્ વનં યાતા દૃષ્ટ્વા હરિણપોતકાન્ । જાતમાત્રાન્ સ્વમાત્રા તુ વિહીનાન્ દૃશ્ય સત્તમ । એકૈકં જગૃહુસ્તે હિ તે મૃતાઃ સ્કન્ધસંસ્થિતાઃ ।। ૪૧.

દુર્વાસાએ કહ્યું: 'એક વખત તેઓ વનમાં ગયા અને ત્યાં નવા જન્મેલા, માતા વિહોણા હરણના બચ્ચાં જોયા. દરેકે એક બચ્ચું ઉઠાવ્યું અને ખભા પર રાખતાં જ તેમનું મૃત્યુ થયું.'

તતસ્તે દુઃખિતાઃ સર્વે યયુઃ પિતરમન્તિકમ્ । ઊચુશ્ચ વચનં ચેદં મૃગહિંસામૃતે મુને ।। ૪૧.

પછી બધા દુઃખી થઈને પોતાના પિતાજી પાસે ગયા અને મૃગહિંસા વિષે એમને કહ્યું.

ઋષિપુત્રકા ઊચુઃ । જાતમાત્રા મૃગાઃ પઞ્ચ અસ્માભિર્નિહતા મુને । અકામતસ્તતોઽસ્માકં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતામ્ ।। ૪૧.

ઋષિપુત્રોએ કહ્યું: 'હે મુનિ, અમે પાંચ નવા જન્મેલા મૃગો અજાણતાં મારી નાખ્યા છે; હવે અમારી માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નક્કી કરો.'

સંવર્ત્ત ઉવાચ । મત્પિતા હિંસકસ્ત્વાસીદહં તસ્માદ્ વિશેષતઃ । ભવન્તઃ પાપકર્માણઃ સંજાતા મમ પુત્રકાઃ ।। ૪૧.

સંવર્તએ કહ્યું: 'મારા પિતા હિંસક હતા અને હું પણ એમના કારણે વધુ હિંસક થયો છું; તેથી તમે મારા પુત્રો પાપી કર્મોથી જન્મ્યા છો.'

ઇદાનીં મૃગચર્માણિ પરિધાય યતવ્રતાઃ । ચરઘ્વં પઞ્ચવર્ષાણિ તતઃ શુદ્ધા ભવિષ્યથ ।। ૪૧.

હવે તમે મૃગચર્મ પહેરીને અને સંયમનું વ્રત રાખીને પાંચ વર્ષ સુધી વનમાં રહો; પછી તમે શુદ્ધ થઇ જશો.'

એવમુક્તાસ્તુ તે પુત્રા મૃગચર્મોપવીતિનઃ । વનં વિવિશુરવ્યગ્રા જપન્તો બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ।। ૪૧.

પિતાએ એમ કહ્યું પછી, એ પુત્રોએ મૃગચર્મ ધારણ કર્યું અને નિર્ભય થઈ વનમાં પ્રવેશી ગયા, અને સતત બ્રહ્મનો જપ કરતા રહ્યા.

તથા વર્ષે વ્યતિક્રાન્તે વીરધન્વા મહીપતિઃ । તત્રાજગામ યસ્મિંસ્તે ચરન્તિ મૃગરૂપિણઃ ।। ૪૧.

આ રીતે એક વર્ષ વીતી ગયું ત્યારે વીરધન્વા રાજા એ સ્થળે આવ્યો જ્યાં એ બધા મૃગરૂપે રહી રહ્યા હતા.

તે ચાપ્યેકતરોર્મૂલે મૃગચર્મ્મોપવીતિનઃ । જપન્તઃ સંસ્થિતાસ્તે હિ રાજ્ઞા દૃષ્ટ્વા મૃગા ઇતિ । મત્વા વિદ્ધાસ્તુ યુગપન્મૃતાસ્તે બ્રહ્મવાદિનઃ ।। ૪૧.

એ બધા મૃગચર્મ પહેરી, એક ઝાડ નીચે ઊભા રહી બ્રહ્મનો જપ કરતા હતા; રાજાએ તેમને મૃગ સમજ્યા અને એકસાથે બાણ ચલાવીને તેમને મારી નાખ્યા.

તાન્ દૃષ્ટ્વા તુ મૃતાન્ રાજા બ્રાહ્મણાન્ સંશિતવ્રતાન્ । ભયેન વેપમાનસ્તુ દેવરાતાશ્રમં યયૌ । તત્રાપૃચ્છદ્ બ્રહ્મવધ્યા મમાયાતા મહામુને ।। ૪૧.

બ્રાહ્મણો, જે કઠોર વ્રત ધરાવતા હતા, એમને મૃત જોયા પછી રાજા ભયથી કાંપતો દેવરાતના આશ્રમમાં ગયો અને કહ્યું: 'હે મહામુનિ, મારા પર બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ આવ્યો છે.'

આમૂલ્ય તદ્ વધં વૃત્તં કથયિત્વા નરાધિપઃ । ભૃશં શોકપરીતાત્મા રુરોદ ભૃશદુઃખિતઃ ।। ૪૧.

પછી રાજાએ સમગ્ર ઘટના કહી, દુઃખથી ભરાયેલા હૃદયથી જોર જોરથી રડવા લાગ્યો.

સ ઋષિર્દેવરાતસ્તુ રુદન્તં નૃપસત્તમમ્ । ઉવાચ મા ભૈર્નૃપતે અપનેષ્યામિ પાતકમ્ ।। ૪૧.

ત્યારે ઋષિ દેવરાતએ રડતા શ્રેષ્ઠ રાજાને કહ્યું: 'રાજા, ડરશો નહીં; હું તારો પાપ દૂર કરી દઈશ.'

પાતાલે સુતલાખ્યે ચ યથા ધાત્રી નિમજ્જતી । ઉદ્ધૃતા દેવદેવેન વિષ્ણુના ક્રોડમૂર્ત્તિના ।। ૪૧.

જેમ પાતાળમાં સુતલ નામની ધરતી ડૂબી ગઈ હતી અને ભગવાન વિષ્ણુએ વારાહ રૂપે તેને બહાર કાઢી હતી,

તદ્વદ્ ભવન્તં રાજેન્દ્ર બ્રહ્મવધ્યાપરિપ્લુતમ્ । ઉદ્ધરિષ્યતિ દેવોઽસૌ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ ।। ૪૧.

એ જ રીતે, રાજા, બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી તું વ્યાકુળ થયો છે, પણ ભગવાન જનાર્દન તને પોતે જ ઉગારશે.