વરાહપુરાણમ્

ૐકૂર્માય પાદૌ પ્રથમં પ્રપૂજ્ય નારાયણેતિ હરેઃ કટિં ચ । સંકર્ષણાયેત્યુદરં વિશોકે- ત્યુરોભવાયેતિ તથૈવ કણ્ઠમ્ । સુબાહવેત્યેવ ભુજૌ શિરશ્ચ નમો વિશાલાય રથાઙ્ગસારમ્ ।। ૪૦.

પ્રથમ 'ૐ કચ્છપાય' મંત્રથી પાદનું પૂજન કરો, પછી 'નારાયણ' મંત્રથી હરિની કટિનું, 'સંકર્ષણ' મંત્રથી પેટનું, 'વિશોક' મંત્રથી ગળાનું, 'સુબાહુ' મંત્રથી હાથનું અને 'વિશાળ' મંત્રથી માથાનું પૂજન કરો, જે રથચક્રધારી છે.

સ્વનામમન્ત્રેણ સુગન્ધપુષ્પૈ- ર્નાનાનિવેદ્યૈર્વિવિધૈઃ ફલૈશ્ચ । અભ્યર્ચ્ય દેવં કલશં તદગ્રે સંસ્થાપ્ય માલ્યૈઃ સિતકણ્ઠદામ ।। ૪૦.

પોતાના નામવાળા સુગંધિત ફૂલો, વિવિધ પ્રકારના ભોજન અને ફળો વડે ભગવાનની પૂજા કરો; પછી, કળશની સામે તેને હાર અને સફેદ ગળાની માળા પહેરાવો.

તં રત્નગર્ભં તુ પુરેવ કૃત્વા સ્વશક્તિતો હેમમયં તુ દેવમ્ । સમન્દરં કૂર્મરૂપેણ કૃત્વા સંસ્થાપ્ય તામ્રે ઘૃતપૂર્ણપાત્રે । પૂર્ણઘટસ્યોપરિ સંનિવેશ્ય શ્વો બ્રાહ્મણાયૈવમેવં તુ દદ્યાત્ ।। ૪૦.

પહેલાં જે રીતે કહ્યું, એ પ્રમાણે તમારી શક્તિ પ્રમાણે રત્નમય અથવા સોનાનો ભગવાન બનાવો; સમુદ્ર સાથે કૂર્મનું સ્વરૂપ બનાવી, તેને ઘીથી ભરેલા તાંબાના વાસણમાં મૂકો; એ પૂર્ણ કળશની ઉપર રાખો અને બીજે દિવસે એ રીતે બ્રાહ્મણને આપો.

શ્વો બ્રાહ્મણાન્ ભોજ્ય સદક્ષિણાંશ્ચ યથાશક્ત્યા પ્રીણયેદ્ દેવદેવમ્ । નારાયણં કૂર્મરૂપેણ પશ્ચાદ્ તથા સ્વયં ભુઞ્જીત સભૃત્યવર્ગઃ ।। ૪૦.

બીજે દિવસે તમારી શક્તિ પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દક્ષિણાથી પ્રસન્ન કરો અને દેવોના દેવને આનંદિત કરો; પછી, કૂર્મ સ્વરૂપે નારાયણની પૂજા કર્યા પછી, તમે અને તમારા સેવકો સાથે ભોજન કરો.

એવં કૃતે વિપ્ર સમસ્તપાપં વિનશ્યતે નાત્ર કુર્યાદ્ વિચારમ્ । સંસારચક્રં તુ વિહાય શુદ્ધં પ્રાપ્નોતિ લોકં ચ હરેઃ પુરાણમ્ । પ્રયાન્તિ પાપાનિ વિનાશમાશુ શ્રીમાંસ્તથા જાયતે સત્યધર્મઃ ।। ૪૦.

હે વિદ્વાન, આ રીતે કરવાથી બધાં પાપો નાશ પામે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; સંસારના ચક્રને છોડીને, શુદ્ધ અને હરીનું પ્રાચીન લોક પ્રાપ્ત થાય છે; પાપો ઝડપથી નાશ પામે છે અને માણસ ધન્ય તથા સત્યધર્મમાં સ્થિર બને છે.

અનેકજન્માન્તરસંચિતાનિ નશ્યન્તિ પાપાનિ નરસ્ય ભક્ત્યા । પ્રાગુક્તરૂપં તુ ફલં ભવેત નારાયણસ્તુષ્ટિમાયાતિ સદ્યઃ ।। ૪૦.

અनेक જન્મોના સંચિત પાપો પણ ભક્તિથી નાશ પામે છે; અગાઉ જે ફળ જણાવાયું છે તે મળે છે અને નારાયણ તરત પ્રસન્ન થાય છે.

દુર્વાસા ઉવાચ । એવં માઘે સિતે પક્ષે દ્વાદશીં ધરણીભૃતઃ । વરાહસ્ય શ્રૃણુષ્વાદ્યાં મુને પરમધાર્મિક ।। ૪૧.

દુર્વાસા બોલ્યા: માઘ મહિનાની શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી પર, હે ધરતીધારી, હવે, હે મહાધાર્મિક મુનિ, વરાહનું મૂળ વ્રત સાંભળો.

પ્રાગુક્તેન વિધાનેન સંકલ્પસ્નાનમેવ ચ । કૃત્વા દેવં સમભ્યર્ચ્ય એકાદશ્યાં વિચક્ષણઃ ।। ૪૧.

પહેલાં જે વિધિ કહી, એ પ્રમાણે સંકલ્પ અને સ્નાન કરીને, વિદ્વાન વ્યક્તિએ એકાદશી પર ભગવાનની પૂજા કરવી.

ધૂપનૈવેદ્યગન્ધૈશ્ચ અર્ચયિત્વાઽચ્યુતં નરઃ । પશ્ચાત્ તસ્યાગ્રતઃ કુમ્ભં જલપૂર્ણં તુ વિન્યસેત્ ।। ૪૧.

ધૂપ, નૈવેદ્ય અને સુગંધથી અચ્યૂતની પૂજા કર્યા પછી, પછી તેના સામે પાણીથી ભરેલો કળશ મૂકો.

ૐ વારાહાયેતિ પાદૌ તુ માધવાયેતિ વૈ કટિમ્ । ક્ષેત્રજ્ઞાયેતિ જઠરં વિશ્વરૂપેત્યુરો હરેઃ ।। ૪૧.

પગે 'ૐ વરાહાય' બોલો, કમરે 'માધવાય', પેટે 'ક્ષેત્રજ્ઞાય' અને છાતી પર 'વિશ્વરૂપ' નામ લો.

સર્વજ્ઞાયેતિ કણ્ઠં તુ પ્રજાનાં પતયે શિરઃ । પ્રદ્યુમ્નાયેતિ ચ ભુજૌ દિવ્યાસ્ત્રાય સુદર્શનમ્ । અમૃતોદ્ભવાય શઙ્ખં તુ એષ દેવાર્ચને વિધિઃ ।। ૪૧.

ગળામાં 'સર્વજ્ઞાય', માથે 'પ્રજાનાં પતિ', હાથમાં 'પ્રદ્યુમ્નાય', ચક્રમાં 'દિવ્યાસ્ત્ર', અને શંખમાં 'અમૃતોદ્ભવાય' નામ લો—આ ભગવાનની પૂજાની રીત છે.

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી તસ્મિન્ કુમ્ભે તુ વિન્યસેત્ । સૌવર્ણં રૌપ્યતામ્રં વા પાત્રં વિભવશક્તિતઃ ।। ૪૧.

આ રીતે પૂજા કર્યા પછી, એ કળશમાં તમારી શક્તિ પ્રમાણે સોનાનું, ચાંદીનું અથવા તાંબાનું વાસણ મૂકો.

સર્વબીજૈસ્તુ સંપૂર્ણં સ્થાપયિત્વા વિચક્ષણઃ । તત્ર શક્ત્યા તુ સૌવર્ણં વારાહં કારયેદ્ બુધઃ ।। ૪૧.

બધા પ્રકારના બીજથી એ વાસણ ભરી, પછી તમારી શક્તિ પ્રમાણે ત્યાં સોનાનું વરાહનું મૂર્તિ બનાવો.

દંષ્ટ્રાગ્રેણોદ્ધૃતાં પૃથ્વીં સપર્વતવનદ્રુમામ્ । માધવં મધુહન્તારં વારાહં રૂપમાસ્થિતમ્ ।। ૪૧.

દાંતના આડે પૃથ્વી, પર્વતો, વન અને વૃક્ષો ઉંચકીને, મધુનો સંહાર કરનાર માધવએ વરાહનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

સર્વબીજભૃતે પાત્રે રત્નગર્ભં ઘટોપરિ । સ્થાપયેત્ પરમં દેવં જાતરૂપમયં હરિમ્ ।। ૪૧.

બધા બીજથી ભરેલા વાસણ પર, મૂલ્યવાન મૂર્તિને કળશની ઉપર મૂકો; સુવર્ણથી બનેલા પરમ ભગવાન હરિને સ્થાપિત કરો.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં તામ્રપાત્રં તુ વૈ મુને । સ્થાપ્યાર્ચ્ચયેદ્ ગન્ધપુષ્પૈર્નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈઃ શુભૈઃ ।। ૪૧.

તાંબાના વાસણને સફેદ કપડાંની જોડીથી ઢાંકો, હે મુનિ, અને તેને સુગંધિત ફૂલો અને વિવિધ શુભ નૈવેદ્યથી પૂજો.

પુષ્પમણ્ડલિકાં કૃત્વા જાગરં તત્ર કારયેત્ । પ્રાદુર્ભાવાન્ હરેસ્તત્ર વાચયેદ્ ભાવયેદ્ બુધઃ ।। ૪૧.

ફૂલોની મંડળી બનાવી, ત્યાં જાગરણ કરો; વિદ્વાન વ્યક્તિએ ત્યાં હરિના અવતારોનું પઠન અને ચિંતન કરવું.

એવં સન્નિયમસ્યાન્તં પ્રભાતે ઉદિતે રવૌ । શુચિઃ સ્નાત્વા હરિં પૂજ્ય બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।। ૪૧.

આ ઉપવાસ પૂર્ણ થાય ત્યારે, સૂર્યોદયે શુદ્ધ થઈ સ્નાન કરીને, હરિની પૂજા કરીને, તેને બ્રાહ્મણને અર્પણ કરો.

વેદવેદાઙ્ગવિદુષે સાધુવૃત્તાય ધીમતે । વિષ્ણુભક્તાય વિપ્રર્ષે વિશેષેણ પ્રદાપયેત્ ।। ૪૧.

જે બ્રાહ્મણ વેદ અને વેદાંગ જાણે છે, સારા સ્વભાવના, બુદ્ધિશાળી અને વિશેષ રીતે વિષ્ણુભક્ત છે, એવા વિદ્વાનને ખાસ કરીને આપવું.

દેવં સકુમ્ભં તં દત્ત્વા હરિં વારાહરૂપિણમ્ । બ્રાહ્મણાય ભવેદ્ યદ્ધિ ફલં તન્મે નિશામય ।। ૪૧.

હરિ ભગવાનનું વરાહ સ્વરૂપ ધરાવતું મૂર્તિ અને કમંડળુ સાથે કોઈ બ્રાહ્મણને આપવાથી જે ફળ મળે છે, તે હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં શ્રીઃ કાન્તિસ્તુષ્ટિરેવ ચ । દરિદ્રો વિત્તવાન્ સદ્યઃ અપુત્રો લભતે સુતમ્ । અલક્ષ્મીર્નશ્યતે સદ્યો લક્ષ્મીઃ સંવિશતે ક્ષણાત્ ।। ૪૧.

આ જન્મમાં જ મનુષ્યને સૌભાગ્ય, સંપત્તિ, સૌંદર્ય અને સંતોષ મળે છે; ગરીબને તરત ધન મળે છે, નિસંતાનને સંતાન મળે છે, દુર્ભાગ્ય તુરંત દૂર થાય છે અને લક્ષ્મી ક્ષણેક ક્ષણે પ્રવેશી જાય છે.

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં પરલોકે નિશામય । અસ્મિન્નર્થે પુરાવૃત્તમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।। ૪૧.

આ જીવનમાં સૌભાગ્ય મળે છે; હવે પરલોકમાં શું થાય છે, તે પણ સાંભળ. આ વિષયમાં હું તને એક પ્રાચીન કથા કહું છું.

ઇહ લોકેઽભવદ્ રાજા વીરધન્વેતિ વિશ્રુતઃ । સ કદાચિદ્ વનં પ્રાયાન્ મૃગહેતોઃ પરંતપઃ ।। ૪૧.

આ દુનિયામાં એક પ્રસિદ્ધ રાજા હતો, તેનું નામ વીરધન્વા હતું; એક વખત તે શિકાર માટે વનમાં ગયો હતો.

વ્યાપાદયન્ મૃગગણાન્ તત્રર્ષિવનમધ્યગઃ । જઘાન મૃગરૂપાન્ સોઽજ્ઞાનતો બ્રાહ્મણાન્ નૃપઃ ।। ૪૧.

શિકાર કરતાં કરતાં તે ઋષિઓના વનમાં પહોંચ્યો અને ત્યાં અજાણતાં જ મૃગરૂપ ધારણ કરેલા બ્રાહ્મણોને મારી નાખ્યા.

ભ્રાતરસ્તત્ર પઞ્ચાશન્મૃગરૂપેણ સંસ્થિતાઃ । સંવર્તસ્ય સુતા બ્રહ્મન્ વેદાધ્યયનતત્પરાઃ ।। ૪૧.

ત્યાં સંવર્તના પચાસ પુત્રો, જે વેદના અભ્યાસમાં તત્પર હતા, મૃગરૂપે સ્થિત હતા.

સત્યતપા ઉવાચ । કારણં કિં સમાશ્રિત્ય તે ચક્રુર્મૃગરૂપતામ્ । એતન્મે કૌતુકં બ્રહ્મન્ પ્રણતસ્ય પ્રસીદ મે ।। ૪૧.

સત્યતપાએ પૂછ્યું: 'એમણે મૃગરૂપ કેમ ધારણ કર્યું હતું? હે બ્રાહ્મણ, હું જાણવાની ઉત્સુક છું, કૃપા કરીને મને કહો.'

દુર્વાસા ઉવાચ । તે કદાચિદ્ વનં યાતા દૃષ્ટ્વા હરિણપોતકાન્ । જાતમાત્રાન્ સ્વમાત્રા તુ વિહીનાન્ દૃશ્ય સત્તમ । એકૈકં જગૃહુસ્તે હિ તે મૃતાઃ સ્કન્ધસંસ્થિતાઃ ।। ૪૧.

દુર્વાસાએ કહ્યું: 'એક વખત તેઓ વનમાં ગયા અને ત્યાં નવા જન્મેલા, માતા વિહોણા હરણના બચ્ચાં જોયા. દરેકે એક બચ્ચું ઉઠાવ્યું અને ખભા પર રાખતાં જ તેમનું મૃત્યુ થયું.'

તતસ્તે દુઃખિતાઃ સર્વે યયુઃ પિતરમન્તિકમ્ । ઊચુશ્ચ વચનં ચેદં મૃગહિંસામૃતે મુને ।। ૪૧.

પછી બધા દુઃખી થઈને પોતાના પિતાજી પાસે ગયા અને મૃગહિંસા વિષે એમને કહ્યું.

ઋષિપુત્રકા ઊચુઃ । જાતમાત્રા મૃગાઃ પઞ્ચ અસ્માભિર્નિહતા મુને । અકામતસ્તતોઽસ્માકં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતામ્ ।। ૪૧.

ઋષિપુત્રોએ કહ્યું: 'હે મુનિ, અમે પાંચ નવા જન્મેલા મૃગો અજાણતાં મારી નાખ્યા છે; હવે અમારી માટે પ્રાયશ્ચિત્ત નક્કી કરો.'