વરાહપુરાણમ્

ઇત્યુક્તોઽહં પુરા તૈસ્તુ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ । તમેવ સર્વં સંપ્રાપ્તો બ્રહ્મશાપં સુપુષ્કલમ્ ।। ૩૭.

એવી રીતે વેદના જ્ઞાની બ્રાહ્મણોએ મને કહ્યું હતું અને હું એ સંપૂર્ણ બ્રહ્મશાપનો ભોગ બન્યો.

તતસ્તે બ્રાહ્મણા સર્વે પ્રણિપત્ય મહામુને । ઉક્તાઽનુગ્રહહેતોર્વૈ ઊચુસ્તે મામિમં પુરા ।। ૩૭.

પછી બધા બ્રાહ્મણો મહાન મુનિ પાસે વંદન કરીને મને કૃપા માટે અગાઉ કહ્યું હતું.

ષષ્ઠાન્નકાલિકસ્યાગ્રે યસ્તે સ્થાસ્યતિ કશ્ચન । સ ભક્ષ્યસ્તે તુ ભવિતા કંચિત્કાલં નરાધમ ।। ૩૭.

'છઠ્ઠા ભોજન સમયે જે કોઈ તારા સામે આવશે, એ થોડો સમય તારો ભોજન બનશે, હે અધમ મનુષ્ય.'

યદેષુઘાતં લબ્ધ્વા તુ પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈર્ભવાન્ । શ્રોષ્યસે દ્વિજવક્ત્રાત્ તુ નમો નારાયણેતિ હિ । તદા સ્વર્ગગતિસ્તુભ્યં ભવિતા નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૭.

'જ્યારે તને તીરે ઘાયલ કરીને, મૃત્યુ સમયે તારા ગળામાં પ્રાણ અટકેલા હશે અને બ્રાહ્મણના મોઢેથી 'નમો નારાયણ' સાંભળશે, ત્યારે તને સ્વર્ગ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'

પરવક્ત્રગતસ્યાપિ વિષ્ણોર્નામ શ્રુતં મયા । લબ્ધદ્વેષસ્ય વિપ્રાણાં પ્રત્યક્ષં તવ સત્તમ ।। ૩૭.

'બીજા કોઈના મોઢેથી પણ વિષ્ણુનું નામ સાંભળવું, એ પણ મેં સાંભળ્યું છે કે, જે બ્રાહ્મણોના રોષનો ભોગ બને છે, એ માટે એ સ્પષ્ટ રીતે ફળ આપે છે, હે શ્રેષ્ઠ.'

યઃ પુનર્બ્રાહ્મણાન્ પૂજ્ય સ્વવક્ત્રેણ નમો હરિમ્ । વદન્ પ્રાણં વિમુચ્યેત મુક્તૌઽસૌ વીતકિલ્બિષઃ ।।। ૩૭.

જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને પોતાના મોઢેથી 'હરિને વંદન' કહે છે અને પછી જીવ છોડે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને મોક્ષ પામે છે.

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમુત્ક્ષિપ્ય ભુજમુચ્યતે । જઙ્ગમા બ્રાહ્મણા દેવાઃ કૂટસ્થઃ પુરુષોત્તમઃ ।। ૩૭.

આ વાત સાચી છે, સાચી છે, ફરીથી કહું છું કે સાચી છે—હું હાથ ઊંચો કરીને કહું છું: ચાલતા-ફરતા બ્રાહ્મણો દેવતા છે અને પુરુષોત્તમ અવિચલ છે.

એવમુક્ત્વા ગતઃ સ્વર્ગં સ રાજા વીતકલ્મષઃ । બ્રાહ્મણોઽપિ સદાયુક્તસ્તં વ્યાધં પ્રત્યભાષત ।। ૩૭.

આ રીતે કહીને, તે પાપરહિત રાજા સ્વર્ગે ગયો; અને સદા સ્થિર બ્રાહ્મણે પછી શિકારીને સંબોધન કર્યું.

ઋષિરુવાચ । જિઘૃક્ષોર્મૃગરાજસ્ય યત્ત્વયા રક્ષિતો હ્યહમ્ । તત્પુત્ર તુષ્ટસ્તે દદ્મિ વરં વરય સુવ્રત ।। ૩૭.

ઋષિએ કહ્યું: વનરાજા મને પકડવા આવ્યો ત્યારે તું મને બચાવ્યો, એથી હું તારી પર પ્રસન્ન છું, સુવ્રત, માગ, જે ઇચ્છા હોય તે વરદાન હું તને આપું છું.

વ્યાધ ઉવાચ । એષ એવ વરો મહ્યં યત્ ત્વં માં ભાષસે દ્વિજ । અતઃ પરં વરેણાહં કિં કરોમિ પ્રશાધિ મામ્ ।। ૩૭.

શિકારીએ કહ્યું: દ્વિજ, તમે મને સંબોધન કરો એ જ મારા માટે મોટું વરદાન છે; એ સિવાય બીજું કશું જ મને જોઈએ નહીં, કૃપા કરીને મને માર્ગદર્શન આપો.

ઋષિરુવાચ । અહં ત્વયા પુરા પુત્ર પ્રાર્થિતોઽસ્મિ તપોઽર્થિના । બહુપાતકયુક્તેન ઘોરરૂપેણ ચાનઘ ।। ૩૭.

ઋષિએ કહ્યું: પુત્ર, પહેલાં તું તપ માટે મારી પાસે આવ્યો હતો, ત્યારે તું અનેક પાપોથી ભરેલો અને ભયાનક રૂપ ધરાવતો હતો, પાપરહિત.

ઇદાનીં તવ પાપાનિ દેવિકાભિષવેણ ચ । મદ્દર્શનેન ચ ચિરં વિષ્ણુનામશ્રુતેન ચ । નષ્ટાનિ શુદ્ધદેહોઽસિ સાંપ્રતં નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૭.

હવે, દેવિકા નદીમાં સ્નાનથી, લાંબા સમય સુધી મને જોવાથી અને વિષ્ણુનામ સાંભળવાથી તારા બધા પાપો નાશ પામ્યા છે; તું હવે શુદ્ધ દેહવાળો થયો છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ઇદાનીં વરમેકં ત્વં ગૃહાણ મમ સન્નિધૌ । તપઃ કુરુષ્વ સાધો ત્વં ચિરકાલં યદીચ્છસિ ।। ૩૭.

હવે, મારી હાજરીમાં તું એક વરદાન સ્વીકાર—જેટલું તું ઈચ્છે તેટલો સમય તપ કર, હે સારા મનુષ્ય.

વ્યાધ ઉવાચ । ય એષ ભવતા પ્રોક્તો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ । સ કથં પ્રાપ્યતે મર્ત્યૈરેષ એવ વરો મમ ।। ૩૭.

શિકારીએ કહ્યું: ભવતાએ જે વિષ્ણુ, નારાયણ, પ્રભુ વિશે કહ્યું છે, એ મનુષ્યોને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે? એ જ મારા માટે વરદાન છે.

ઋષિરુવાચ । તમુદ્દિશ્ય વ્રતં કુર્યાદ્ યત્કિંચિત્પુરુષોઽચ્યુતમ્ । સ પરં તમવાપ્નોતિ ભક્તયા યુક્તઃ પુમાનિતિ ।। ૩૭.

ઋષિએ કહ્યું: જો કોઈ મનુષ્ય અચ્યૂત ભગવાન માટે થોડું પણ વ્રત કરે, તો તે ભક્તિથી પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.

એવં જ્ઞાત્વા ભવાન્ પુત્ર વ્રતમેતત્ સમાચર । ન ભક્ષયેદ્ ગણાન્નં તુ ન વદેદનૃતં ક્વચિત્ ।। ૩૭.

હવે, પુત્ર, આ જાણીને તું આ વ્રત પાળ—ક્યારેય જૂથમાંનું અન્ન ન ખાવું અને ક્યારેય ખોટું ન બોલવું.

એતત્ તે વ્રતમાદિષ્ટં મયા વ્યાધવર ધ્રુવમ્ । અત્રૈવં તપસા યુક્તસ્તિષ્ઠ ત્વં યાવદિચ્છસિ ।। ૩૭.

હે શ્રેષ્ઠ શિકારી, મેં તને આ વ્રત નિશ્ચિતપણે કહ્યું છે; અહીં તપમાં લીન રહીને તું જેટલો ઈચ્છે તેટલો સમય રહી શકે છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં ચિન્તાન્વિતં મત્વા વરદો બ્રાહ્મણોઽભવત્ । મોક્ષાર્થિનમથો બુદ્ધ્વા વઞ્ચયિત્વા ગતો મુનિઃ ।। ૩૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: આ રીતે વિચાર કરીને બ્રાહ્મણ વરદાન આપનાર બન્યો; જ્યારે તેણે જાણ્યું કે શિકારીને મોક્ષની ઈચ્છા છે, ત્યારે ઋષિએ તેને છેતી કરીને ત્યાંથી વિદાય લીધી.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । સ શુભં શોભનં માર્ગમાસ્થાય વ્યાધસત્તમઃ । તપસ્તેપે નિરાહારસ્તં ગુરું મનસા સ્મરન્ ।। ૩૮.

શ્રીવરાહે કહ્યું: એ શ્રેષ્ઠ શિકારીએ શુભ અને સુંદર માર્ગ અપનાવ્યો, ઉપવાસ કરીને તપ કર્યું અને મનમાં પોતાના ગુરુને સ્મરણ કરતો રહ્યો.

ભિક્ષાકાલે તુ સંપ્રાપ્તે શીર્ણપર્ણાન્યભક્ષયત્ । સ કદાચિત્ ક્ષુધાવિષ્ટો વૃક્ષમૂલં સમાશ્રિતઃ ।। ૩૮.

જ્યારે ભિક્ષા લેવા નો સમય આવ્યો, ત્યારે તેણે સુકાઈ ગયેલા પાંદડા ખાધા; એક વખત, જ્યારે તે ભૂખથી પીડાતો હતો, ત્યારે એક વૃક્ષની છાયામાં આશરો લીધો.

બુભુક્ષિતસ્તરોઃ પર્ણમૈચ્છદ્ ભક્ષિતુમન્તિકાત્ । ઇત્યેવં કુર્વતો વ્યોમ્નિ વાગુવાચાશરીરિણી ।। ૩૮.

ભૂખ્યો થઈને, તેણે નજીકના વૃક્ષનું પાંદડું ખાવાની ઈચ્છા કરી; એ સમયે, આકાશમાંથી શરીર વિના અવાજ સંભળાયો.

મા ભક્ષયસ્વ સકટમુચ્ચૈરેવં પ્રભાષિતે । તતોઽસૌ તં વિહાયાન્યદ્ વાર્ક્ષં પતિતમગ્રહીત્ ।। ૩૮.

'આ વાંકું પાંદડું ન ખાવું'—આ રીતે જોરથી અવાજ આવ્યો; એટલે તેણે એ પાંદડું છોડીને બીજું વૃક્ષનું પડેલું પાંદડું ઉઠાવ્યું.

તમપ્યેવં નિષિદ્ધં સ્યાદન્યં તથૈવમેવ ચ । એવં સ સકટં મત્વા વ્યાધઃ કિઞ્ચિન્ન ભક્ષયત્ ।। ૩૮.

એ પણ એ જ રીતે મનાઈ કરાયું; આમ, બધું વાંકું સમજીને, શિકારીએ કંઈ જ ન ખાધું.

નિરાહારસ્તપસ્તેપે સ્મરન્ ગુરુમતન્દ્રિતઃ । તસ્યાથ બહુના કાલે ગતે ઋષિવરોઽભ્યગાત્ ।। ૩૮.

એ વ્યાધે ઉપવાસ કરીને, ગુરુને સતત સ્મરણ કરતાં, કઠિન તપ કર્યું. લાંબો સમય વીતી ગયો ત્યારે મહાન ઋષિ ત્યાં આવ્યા.

દુર્વાસાઃ શંસિતાત્મા વૈ કિઞ્ચિત્પ્રાણમપશ્યત । વ્યાધં તપોત્થતેજોભિર્જ્વલમાનં હવિર્યથા ।। ૩૮.

દુર્વાસા, જેમનું મન સંપૂર્ણ નિયંત્રિત હતું, તેમણે જોયું કે વ્યાધમાં હવે બહુ ઓછું જીવન બાકી છે, પણ તપથી પેદા થયેલી તેજસ્વિતાથી તે વ્યાધ અગ્નિમાં હોમાવેલા હવન સમાન તેજમાં ઝળહળી રહ્યો છે.

સોઽપિ વ્યાધસ્તુ તં નત્વા શિરસાઽથ મહામુનિમ્ । ઉવાચ સ કૃતાર્થોઽસ્મિ ભગવન્ દર્શનાત્ તવ ।। ૩૮.

એ વ્યાધે પણ મહામુનિ સામે માથું નમાવ્યું અને કહ્યું: 'પ્રભુ, આપના દર્શનથી હું પૂર્ણ થયો છું.'

ઇદાનીં શ્રાદ્ધકાલં મે પ્રાપ્તં ત્વમવધારય । શીર્ણપર્ણાનિ ભક્ષયન્ વૈ તૈરેવાહં મહામુને । ભવન્તં પ્રીણયામીતિ વ્યાધસ્તં વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૩૮.

'હવે મારા માટે શ્રાદ્ધ કરવાનો સમય આવ્યો છે, કૃપા કરીને એ સમજજો. મહામુનિ, હું સુકાયેલા પાંદડા જ ખાઈને આપને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કરું છું,' એમ વ્યાધે કહ્યું.

દુર્વાસા અપિ તં શુદ્ધં શુદ્ધભાવં જિતેન્દ્રિયમ્ । જિજ્ઞાસુસ્તત્તપો વાક્યમિદમુચ્ચૈરુવાચ હ ।। ૩૮.

દુર્વાસાએ, તેને શુદ્ધ, નિર્મળ હૃદયવાળો અને ઇન્દ્રિયજિત જોઈને, તેનું તપ કઈ રીતે છે એ જાણવાની ઈચ્છાથી, ઉંચે અવાજે આ શબ્દો કહ્યા.

યવગોધૂમશાલીનામન્નં ચૈવ સુસંસ્કૃતમ્ । દીયતાં મે ક્ષુધાર્તાય ત્વામુદ્દિશ્યાગતાય ચ ।। ૩૮.

'મારે માટે જવાર, ઘઉં અને ચોખાનું સારી રીતે તૈયાર કરેલું ભોજન આપો, કારણ કે હું ભૂખ્યો છું અને તમારું દર્શન કરવા આવ્યો છું.'