વરાહપુરાણમ્

અનુક્તોઽપિ સ ધર્મેપ્સુર્વ્યાધસ્તત્રૈવ તસ્થિવાન્ । સ્નાત્વા નદ્યાં દ્વિજઃ સોઽપિ વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ ।। ૩૭.

બ્રાહ્મણે કંઈ ન બોલ્યું છતાં પણ ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતો વ્યાધ ત્યાં જ ઊભો રહ્યો. બ્રાહ્મણે નદીમાં સ્નાન કરીને વૃક્ષની છાયામાં આશરો લીધો.

કસ્યચિત્ ત્વથ કાલસ્ય તાં નદીમગમત્ કિલ । વ્યાઘ્રો બુભુક્ષિતઃ શાન્તં તં વિપ્રં હન્તુમુદ્યતઃ ।। ૩૭.

થોડા સમય પછી એક વાઘ ભૂખ્યો થઈને એ નદી પાસે આવ્યો અને શાંત બ્રાહ્મણને મારવા માટે તત્પર થયો.

અન્તર્જલગતં વિપ્રં યાવદ્ વ્યાઘ્રો જિઘૃક્ષતિ । તાવદ્ વ્યાધેન વિદ્ધોઽસૌ સદ્યઃ પ્રાણૈર્વિયોજિતઃ ।। ૩૭.

જ્યારે વાઘ નદીમાં રહેલા બ્રાહ્મણને પકડવા દોડ્યો, ત્યારે વ્યાધે તીર માર્યું અને વાઘ તુરંત મરી ગયો.

તસ્માદ્ વ્યાઘ્રશરીરાત્ તુ ઉત્થાય પુરુષઃ કિલ । વિપ્રશ્ચાન્તર્જલે મગ્નઃ શ્રુત્વા તં શબ્દમાકુલમ્ । નમો નારાયણાયેતિ વાક્યમુચ્ચૈરુવાચ હ ।। ૩૭.

પછી વાઘના શરીરમાંથી એક પુરુષ નીકળ્યો. નદીમાં ડૂબેલો બ્રાહ્મણ એ અવાજ સાંભળીને ઊંચે બોલ્યો: 'નમો નારાયણ'.

વ્યાઘ્રેણાપિ શ્રુતો મન્ત્રઃ પ્રાણૈઃ કણ્ઠસ્થિતૈસ્તતઃ । શ્રુતમાત્રે જહૌ પ્રાણાન્ પુરુષશ્ચાભવચ્છુભઃ ।। ૩૭.

વાઘે પણ મંત્ર સાંભળ્યો, અને મૃત્યુ સમયે એ મંત્ર તેના ગળામાં રહ્યો. માત્ર સાંભળતાં જ વાઘે પ્રાણ છોડ્યા અને શુભ ગતિ પામી.

સોઽબ્રવીદ્ યામિ તં દેશં યત્ર વિષ્ણુઃ સનાતનઃ । ત્વત્પ્રસાદાદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મુક્તપાપ્મા નિરામયઃ ।। ૩૭.

એ પુરુષ બોલ્યો: 'હું ત્યાં જઈ રહ્યો છું જ્યાં શાશ્વત વિષ્ણુ છે. તમારી કૃપાથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું પાપ અને દુઃખમાંથી મુક્ત થયો છું.'

ઇત્યુક્તો બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ કોઽસિ ત્વં પુરુષર્ષભ । સોઽબ્રવીત્ તસ્ય રાજેન્દ્રઃ પ્રતાપી પૂર્વજન્મનિ । દીર્ઘબાહુરિતિ ખ્યાતઃ સર્વધર્મવિશારદઃ ।। ૩૭.

બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ?' એણે જવાબ આપ્યો: 'પહેલા જન્મમાં હું દીર્ઘબાહુ નામે પ્રસિદ્ધ અને તમામ ધર્મોમાં નિષ્ણાત રાજા હતો.'

અહં જાનામિ વેદાંશ્ચ અહં વેદ્મિ શુભાશુભમ્ । બ્રાહ્મણે નૈવ મે કાર્યં કિં વસ્તુ બ્રાહ્મણા ઇતિ ।। ૩૭.

'હું વેદો જાણું છું, શુભ-અશુભ પણ જાણું છું. મને બ્રાહ્મણો સાથે કોઈ કામ નથી. બ્રાહ્મણોમાં શું રાખ્યું છે?'

તસ્યૈવં વાદિનો વિપ્રાઃ સર્વે ક્રોધસમન્વિતાઃ । ઊચુઃ શાપં દુરાધર્ષઃ ક્રૂરો વ્યાઘ્રો ભવિષ્યસિ ।। ૩૭.

એમ બોલતાં બધા બ્રાહ્મણો ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને શાપ આપ્યો: 'તુ હવે ભયાનક વાઘ બનશે!'

અવમાનાત્ તુ વિપ્રાણાં સત્યાન્તં સ્મરણં તવ । મૃત્યુકાલેન સંમૂઢ કેશવેન ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

'તમે બ્રાહ્મણોનું અપમાન કર્યું છે, તેથી મૃત્યુ સમયે તારી સ્મૃતિ ખોટી થશે અને કેશવની ઇચ્છાથી એવું થશે.'

ઇત્યુક્તોઽહં પુરા તૈસ્તુ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ । તમેવ સર્વં સંપ્રાપ્તો બ્રહ્મશાપં સુપુષ્કલમ્ ।। ૩૭.

એવી રીતે વેદના જ્ઞાની બ્રાહ્મણોએ મને કહ્યું હતું અને હું એ સંપૂર્ણ બ્રહ્મશાપનો ભોગ બન્યો.

તતસ્તે બ્રાહ્મણા સર્વે પ્રણિપત્ય મહામુને । ઉક્તાઽનુગ્રહહેતોર્વૈ ઊચુસ્તે મામિમં પુરા ।। ૩૭.

પછી બધા બ્રાહ્મણો મહાન મુનિ પાસે વંદન કરીને મને કૃપા માટે અગાઉ કહ્યું હતું.

ષષ્ઠાન્નકાલિકસ્યાગ્રે યસ્તે સ્થાસ્યતિ કશ્ચન । સ ભક્ષ્યસ્તે તુ ભવિતા કંચિત્કાલં નરાધમ ।। ૩૭.

'છઠ્ઠા ભોજન સમયે જે કોઈ તારા સામે આવશે, એ થોડો સમય તારો ભોજન બનશે, હે અધમ મનુષ્ય.'

યદેષુઘાતં લબ્ધ્વા તુ પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈર્ભવાન્ । શ્રોષ્યસે દ્વિજવક્ત્રાત્ તુ નમો નારાયણેતિ હિ । તદા સ્વર્ગગતિસ્તુભ્યં ભવિતા નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૭.

'જ્યારે તને તીરે ઘાયલ કરીને, મૃત્યુ સમયે તારા ગળામાં પ્રાણ અટકેલા હશે અને બ્રાહ્મણના મોઢેથી 'નમો નારાયણ' સાંભળશે, ત્યારે તને સ્વર્ગ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'

પરવક્ત્રગતસ્યાપિ વિષ્ણોર્નામ શ્રુતં મયા । લબ્ધદ્વેષસ્ય વિપ્રાણાં પ્રત્યક્ષં તવ સત્તમ ।। ૩૭.

'બીજા કોઈના મોઢેથી પણ વિષ્ણુનું નામ સાંભળવું, એ પણ મેં સાંભળ્યું છે કે, જે બ્રાહ્મણોના રોષનો ભોગ બને છે, એ માટે એ સ્પષ્ટ રીતે ફળ આપે છે, હે શ્રેષ્ઠ.'

યઃ પુનર્બ્રાહ્મણાન્ પૂજ્ય સ્વવક્ત્રેણ નમો હરિમ્ । વદન્ પ્રાણં વિમુચ્યેત મુક્તૌઽસૌ વીતકિલ્બિષઃ ।।। ૩૭.

જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને પોતાના મોઢેથી 'હરિને વંદન' કહે છે અને પછી જીવ છોડે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને મોક્ષ પામે છે.

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમુત્ક્ષિપ્ય ભુજમુચ્યતે । જઙ્ગમા બ્રાહ્મણા દેવાઃ કૂટસ્થઃ પુરુષોત્તમઃ ।। ૩૭.

આ વાત સાચી છે, સાચી છે, ફરીથી કહું છું કે સાચી છે—હું હાથ ઊંચો કરીને કહું છું: ચાલતા-ફરતા બ્રાહ્મણો દેવતા છે અને પુરુષોત્તમ અવિચલ છે.

એવમુક્ત્વા ગતઃ સ્વર્ગં સ રાજા વીતકલ્મષઃ । બ્રાહ્મણોઽપિ સદાયુક્તસ્તં વ્યાધં પ્રત્યભાષત ।। ૩૭.

આ રીતે કહીને, તે પાપરહિત રાજા સ્વર્ગે ગયો; અને સદા સ્થિર બ્રાહ્મણે પછી શિકારીને સંબોધન કર્યું.

ઋષિરુવાચ । જિઘૃક્ષોર્મૃગરાજસ્ય યત્ત્વયા રક્ષિતો હ્યહમ્ । તત્પુત્ર તુષ્ટસ્તે દદ્મિ વરં વરય સુવ્રત ।। ૩૭.

ઋષિએ કહ્યું: વનરાજા મને પકડવા આવ્યો ત્યારે તું મને બચાવ્યો, એથી હું તારી પર પ્રસન્ન છું, સુવ્રત, માગ, જે ઇચ્છા હોય તે વરદાન હું તને આપું છું.

વ્યાધ ઉવાચ । એષ એવ વરો મહ્યં યત્ ત્વં માં ભાષસે દ્વિજ । અતઃ પરં વરેણાહં કિં કરોમિ પ્રશાધિ મામ્ ।। ૩૭.

શિકારીએ કહ્યું: દ્વિજ, તમે મને સંબોધન કરો એ જ મારા માટે મોટું વરદાન છે; એ સિવાય બીજું કશું જ મને જોઈએ નહીં, કૃપા કરીને મને માર્ગદર્શન આપો.

ઋષિરુવાચ । અહં ત્વયા પુરા પુત્ર પ્રાર્થિતોઽસ્મિ તપોઽર્થિના । બહુપાતકયુક્તેન ઘોરરૂપેણ ચાનઘ ।। ૩૭.

ઋષિએ કહ્યું: પુત્ર, પહેલાં તું તપ માટે મારી પાસે આવ્યો હતો, ત્યારે તું અનેક પાપોથી ભરેલો અને ભયાનક રૂપ ધરાવતો હતો, પાપરહિત.

ઇદાનીં તવ પાપાનિ દેવિકાભિષવેણ ચ । મદ્દર્શનેન ચ ચિરં વિષ્ણુનામશ્રુતેન ચ । નષ્ટાનિ શુદ્ધદેહોઽસિ સાંપ્રતં નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૭.

હવે, દેવિકા નદીમાં સ્નાનથી, લાંબા સમય સુધી મને જોવાથી અને વિષ્ણુનામ સાંભળવાથી તારા બધા પાપો નાશ પામ્યા છે; તું હવે શુદ્ધ દેહવાળો થયો છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ઇદાનીં વરમેકં ત્વં ગૃહાણ મમ સન્નિધૌ । તપઃ કુરુષ્વ સાધો ત્વં ચિરકાલં યદીચ્છસિ ।। ૩૭.

હવે, મારી હાજરીમાં તું એક વરદાન સ્વીકાર—જેટલું તું ઈચ્છે તેટલો સમય તપ કર, હે સારા મનુષ્ય.

વ્યાધ ઉવાચ । ય એષ ભવતા પ્રોક્તો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ । સ કથં પ્રાપ્યતે મર્ત્યૈરેષ એવ વરો મમ ।। ૩૭.

શિકારીએ કહ્યું: ભવતાએ જે વિષ્ણુ, નારાયણ, પ્રભુ વિશે કહ્યું છે, એ મનુષ્યોને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે? એ જ મારા માટે વરદાન છે.

ઋષિરુવાચ । તમુદ્દિશ્ય વ્રતં કુર્યાદ્ યત્કિંચિત્પુરુષોઽચ્યુતમ્ । સ પરં તમવાપ્નોતિ ભક્તયા યુક્તઃ પુમાનિતિ ।। ૩૭.

ઋષિએ કહ્યું: જો કોઈ મનુષ્ય અચ્યૂત ભગવાન માટે થોડું પણ વ્રત કરે, તો તે ભક્તિથી પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.

એવં જ્ઞાત્વા ભવાન્ પુત્ર વ્રતમેતત્ સમાચર । ન ભક્ષયેદ્ ગણાન્નં તુ ન વદેદનૃતં ક્વચિત્ ।। ૩૭.

હવે, પુત્ર, આ જાણીને તું આ વ્રત પાળ—ક્યારેય જૂથમાંનું અન્ન ન ખાવું અને ક્યારેય ખોટું ન બોલવું.

એતત્ તે વ્રતમાદિષ્ટં મયા વ્યાધવર ધ્રુવમ્ । અત્રૈવં તપસા યુક્તસ્તિષ્ઠ ત્વં યાવદિચ્છસિ ।। ૩૭.

હે શ્રેષ્ઠ શિકારી, મેં તને આ વ્રત નિશ્ચિતપણે કહ્યું છે; અહીં તપમાં લીન રહીને તું જેટલો ઈચ્છે તેટલો સમય રહી શકે છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં ચિન્તાન્વિતં મત્વા વરદો બ્રાહ્મણોઽભવત્ । મોક્ષાર્થિનમથો બુદ્ધ્વા વઞ્ચયિત્વા ગતો મુનિઃ ।। ૩૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: આ રીતે વિચાર કરીને બ્રાહ્મણ વરદાન આપનાર બન્યો; જ્યારે તેણે જાણ્યું કે શિકારીને મોક્ષની ઈચ્છા છે, ત્યારે ઋષિએ તેને છેતી કરીને ત્યાંથી વિદાય લીધી.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । સ શુભં શોભનં માર્ગમાસ્થાય વ્યાધસત્તમઃ । તપસ્તેપે નિરાહારસ્તં ગુરું મનસા સ્મરન્ ।। ૩૮.

શ્રીવરાહે કહ્યું: એ શ્રેષ્ઠ શિકારીએ શુભ અને સુંદર માર્ગ અપનાવ્યો, ઉપવાસ કરીને તપ કર્યું અને મનમાં પોતાના ગુરુને સ્મરણ કરતો રહ્યો.