વરાહપુરાણમ્

અત્રાપિ શ્રૂયતે ચાન્યદૃષિરુગ્રતપાઃ પુરા । બ્રહ્મપુત્રઃ પુરા કલ્પે આરુણિર્નામ નામતઃ ।। ૩૭.

અહીં પણ એક બીજું પ્રસંગ સાંભળાય છે: પ્રાચીન કાળમાં, એક કઠિન તપસ્વી ઋષિ, બ્રહ્માના પુત્ર, આરુણી નામે હતો.

સોઽરણ્યમગમત્ કિંચિત્ તપોર્થી દ્વિજસત્તમઃ । તપસ્તેપે તતસ્તસ્મિન્નુપવાસપરાયણઃ ।। ૩૭.

એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજ તપ માટે વનમાં ગયો; ત્યાં તેણે ઉપવાસમાં તપ કર્યું.

દેવિકાયાસ્તટે રમ્યે સોઽવસદ્ બ્રાહ્મણઃ કિલ । કદાચિદભિષેકાય સ જગામ મહાનદીમ્ ।। ૩૭.

એ બ્રાહ્મણ દેવિકા નદીના સુંદર કાંઠે રહેતો હતો; ક્યારેક સ્નાન માટે તે મહાનદી પાસે ગયો.

તત્ર સ્નાત્વા જપન્ વિપ્રો દદર્શાયાન્તમગ્રતઃ । વ્યાધં મહાધનુઃપાણિમુગ્રનેત્રં વિભીષણમ્ ।। ૩૭.

ત્યાં સ્નાન અને જપ કર્યા પછી, એ બ્રાહ્મણે સામેથી આવતો ભયાનક, મોટા ધનુષ્યવાળો, તીવ્ર નજરવાળો વ્યાધ જોયો.

તં દ્વિજં હન્તુમાયાત્ સ વલ્કલાનાં જિઘૃક્ષયા । તં દૃષ્ટ્વા ક્ષુભિતો વિપ્રો બ્રહ્મઘ્નસ્ય ભયાદિતિ । ધ્યાયન્ નારાયણં દેવં તસ્થૌ તત્રૈવ સ દ્વિજઃ ।। ૩૭.

એ વ્યાધ બ્રાહ્મણના વલ્કળ લેવા માટે તેને મારવા આવ્યો હતો; તેને જોઈને, બ્રાહ્મણ બ્રાહ્મણહત્યાના ભયથી ગભરાઈ ગયો અને ત્યાં જ ભગવાન નારાયણનું ધ્યાન કરવા લાગ્યો.

તં દૃષ્ટ્વાઽન્તર્ગતહરિં વ્યાધો ભીત ઇવાગ્રતઃ । વિહાય સશરં ચાપં તતો વચનમબ્રવીત્ ।। ૩૭.

હરિથી પરિપૂર્ણ એ બ્રાહ્મણને જોઈને, વ્યાધ જાણે ડરી ગયો હોય એમ, પોતાનું ધનુષ્ય અને બાણ મૂકી દીધા અને પછી બોલ્યો.

વ્યાધ ઉવાચ । હન્તુમિચ્છુરહં બ્રહ્મન્ ભવન્તં પ્રાગિહાગતઃ । ઇદાનીં દર્શનાત્ તુભ્યં સા મતિઃ ક્વાપિ મે ગતા ।। ૩૭.

વ્યાધે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, હું તમને મારવા અહીં આવ્યો હતો, પણ હવે તમને જોઈને મારી બુદ્ધિ ક્યાંક બીજે જતી રહી છે.

બ્રાહ્મણાનાં સહસ્ત્રાણિ સસ્ત્રીણામયુતાનિ ચ । નિહતાનિ મયા બ્રહ્મન્ નિહતૌ ચ કુટમ્બિનૌ ।। ૩૭.

હે બ્રાહ્મણ, મેં હજારો બ્રાહ્મણો અને તેમની દસ હજાર જેટલી પત્નીઓ મારી નાખી છે, અને ઘરવાળા લોકો પણ મારી નાખ્યા છે.

નરકેઽભ્યધિકં ચિત્તં કદાચિદપિ વિદ્યતે । ઇદાનીં તપ્તુમિચ્છામિ તપોઽહં ત્વત્સમીપતઃ । ઉપદેશપ્રદાનેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૩૭.

નરકમાં પણ ક્યારેય મારા જેટલું પાપી મન કોઈનું નથી થયું. હવે હું તમારી પાસે રહીને તપ કરવું છું. તમે મને ઉપદેશ આપો અને કૃપા કરો.

એવમુક્તોઽપ્યસૌ વિપ્રો નોત્તરં પ્રત્યપદ્યત । બ્રહ્મહા પાપકર્મેતિ મત્વા બ્રાહ્મણપુંગવઃ ।। ૩૭.

આવું સાંભળ્યા પછી પણ તે બ્રાહ્મણ બોલ્યો નહીં, કારણ કે તેણે તેને બ્રાહ્મણહંતક અને પાપી માન્યો હતો.

અનુક્તોઽપિ સ ધર્મેપ્સુર્વ્યાધસ્તત્રૈવ તસ્થિવાન્ । સ્નાત્વા નદ્યાં દ્વિજઃ સોઽપિ વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ ।। ૩૭.

બ્રાહ્મણે કંઈ ન બોલ્યું છતાં પણ ધર્મની ઇચ્છા ધરાવતો વ્યાધ ત્યાં જ ઊભો રહ્યો. બ્રાહ્મણે નદીમાં સ્નાન કરીને વૃક્ષની છાયામાં આશરો લીધો.

કસ્યચિત્ ત્વથ કાલસ્ય તાં નદીમગમત્ કિલ । વ્યાઘ્રો બુભુક્ષિતઃ શાન્તં તં વિપ્રં હન્તુમુદ્યતઃ ।। ૩૭.

થોડા સમય પછી એક વાઘ ભૂખ્યો થઈને એ નદી પાસે આવ્યો અને શાંત બ્રાહ્મણને મારવા માટે તત્પર થયો.

અન્તર્જલગતં વિપ્રં યાવદ્ વ્યાઘ્રો જિઘૃક્ષતિ । તાવદ્ વ્યાધેન વિદ્ધોઽસૌ સદ્યઃ પ્રાણૈર્વિયોજિતઃ ।। ૩૭.

જ્યારે વાઘ નદીમાં રહેલા બ્રાહ્મણને પકડવા દોડ્યો, ત્યારે વ્યાધે તીર માર્યું અને વાઘ તુરંત મરી ગયો.

તસ્માદ્ વ્યાઘ્રશરીરાત્ તુ ઉત્થાય પુરુષઃ કિલ । વિપ્રશ્ચાન્તર્જલે મગ્નઃ શ્રુત્વા તં શબ્દમાકુલમ્ । નમો નારાયણાયેતિ વાક્યમુચ્ચૈરુવાચ હ ।। ૩૭.

પછી વાઘના શરીરમાંથી એક પુરુષ નીકળ્યો. નદીમાં ડૂબેલો બ્રાહ્મણ એ અવાજ સાંભળીને ઊંચે બોલ્યો: 'નમો નારાયણ'.

વ્યાઘ્રેણાપિ શ્રુતો મન્ત્રઃ પ્રાણૈઃ કણ્ઠસ્થિતૈસ્તતઃ । શ્રુતમાત્રે જહૌ પ્રાણાન્ પુરુષશ્ચાભવચ્છુભઃ ।। ૩૭.

વાઘે પણ મંત્ર સાંભળ્યો, અને મૃત્યુ સમયે એ મંત્ર તેના ગળામાં રહ્યો. માત્ર સાંભળતાં જ વાઘે પ્રાણ છોડ્યા અને શુભ ગતિ પામી.

સોઽબ્રવીદ્ યામિ તં દેશં યત્ર વિષ્ણુઃ સનાતનઃ । ત્વત્પ્રસાદાદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મુક્તપાપ્મા નિરામયઃ ।। ૩૭.

એ પુરુષ બોલ્યો: 'હું ત્યાં જઈ રહ્યો છું જ્યાં શાશ્વત વિષ્ણુ છે. તમારી કૃપાથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, હું પાપ અને દુઃખમાંથી મુક્ત થયો છું.'

ઇત્યુક્તો બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ કોઽસિ ત્વં પુરુષર્ષભ । સોઽબ્રવીત્ તસ્ય રાજેન્દ્રઃ પ્રતાપી પૂર્વજન્મનિ । દીર્ઘબાહુરિતિ ખ્યાતઃ સર્વધર્મવિશારદઃ ।। ૩૭.

બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ?' એણે જવાબ આપ્યો: 'પહેલા જન્મમાં હું દીર્ઘબાહુ નામે પ્રસિદ્ધ અને તમામ ધર્મોમાં નિષ્ણાત રાજા હતો.'

અહં જાનામિ વેદાંશ્ચ અહં વેદ્મિ શુભાશુભમ્ । બ્રાહ્મણે નૈવ મે કાર્યં કિં વસ્તુ બ્રાહ્મણા ઇતિ ।। ૩૭.

'હું વેદો જાણું છું, શુભ-અશુભ પણ જાણું છું. મને બ્રાહ્મણો સાથે કોઈ કામ નથી. બ્રાહ્મણોમાં શું રાખ્યું છે?'

તસ્યૈવં વાદિનો વિપ્રાઃ સર્વે ક્રોધસમન્વિતાઃ । ઊચુઃ શાપં દુરાધર્ષઃ ક્રૂરો વ્યાઘ્રો ભવિષ્યસિ ।। ૩૭.

એમ બોલતાં બધા બ્રાહ્મણો ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને શાપ આપ્યો: 'તુ હવે ભયાનક વાઘ બનશે!'

અવમાનાત્ તુ વિપ્રાણાં સત્યાન્તં સ્મરણં તવ । મૃત્યુકાલેન સંમૂઢ કેશવેન ભવિષ્યતિ ।। ૩૭.

'તમે બ્રાહ્મણોનું અપમાન કર્યું છે, તેથી મૃત્યુ સમયે તારી સ્મૃતિ ખોટી થશે અને કેશવની ઇચ્છાથી એવું થશે.'

ઇત્યુક્તોઽહં પુરા તૈસ્તુ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ । તમેવ સર્વં સંપ્રાપ્તો બ્રહ્મશાપં સુપુષ્કલમ્ ।। ૩૭.

એવી રીતે વેદના જ્ઞાની બ્રાહ્મણોએ મને કહ્યું હતું અને હું એ સંપૂર્ણ બ્રહ્મશાપનો ભોગ બન્યો.

તતસ્તે બ્રાહ્મણા સર્વે પ્રણિપત્ય મહામુને । ઉક્તાઽનુગ્રહહેતોર્વૈ ઊચુસ્તે મામિમં પુરા ।। ૩૭.

પછી બધા બ્રાહ્મણો મહાન મુનિ પાસે વંદન કરીને મને કૃપા માટે અગાઉ કહ્યું હતું.

ષષ્ઠાન્નકાલિકસ્યાગ્રે યસ્તે સ્થાસ્યતિ કશ્ચન । સ ભક્ષ્યસ્તે તુ ભવિતા કંચિત્કાલં નરાધમ ।। ૩૭.

'છઠ્ઠા ભોજન સમયે જે કોઈ તારા સામે આવશે, એ થોડો સમય તારો ભોજન બનશે, હે અધમ મનુષ્ય.'

યદેષુઘાતં લબ્ધ્વા તુ પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈર્ભવાન્ । શ્રોષ્યસે દ્વિજવક્ત્રાત્ તુ નમો નારાયણેતિ હિ । તદા સ્વર્ગગતિસ્તુભ્યં ભવિતા નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૭.

'જ્યારે તને તીરે ઘાયલ કરીને, મૃત્યુ સમયે તારા ગળામાં પ્રાણ અટકેલા હશે અને બ્રાહ્મણના મોઢેથી 'નમો નારાયણ' સાંભળશે, ત્યારે તને સ્વર્ગ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'

પરવક્ત્રગતસ્યાપિ વિષ્ણોર્નામ શ્રુતં મયા । લબ્ધદ્વેષસ્ય વિપ્રાણાં પ્રત્યક્ષં તવ સત્તમ ।। ૩૭.

'બીજા કોઈના મોઢેથી પણ વિષ્ણુનું નામ સાંભળવું, એ પણ મેં સાંભળ્યું છે કે, જે બ્રાહ્મણોના રોષનો ભોગ બને છે, એ માટે એ સ્પષ્ટ રીતે ફળ આપે છે, હે શ્રેષ્ઠ.'

યઃ પુનર્બ્રાહ્મણાન્ પૂજ્ય સ્વવક્ત્રેણ નમો હરિમ્ । વદન્ પ્રાણં વિમુચ્યેત મુક્તૌઽસૌ વીતકિલ્બિષઃ ।।। ૩૭.

જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને પોતાના મોઢેથી 'હરિને વંદન' કહે છે અને પછી જીવ છોડે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને મોક્ષ પામે છે.

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમુત્ક્ષિપ્ય ભુજમુચ્યતે । જઙ્ગમા બ્રાહ્મણા દેવાઃ કૂટસ્થઃ પુરુષોત્તમઃ ।। ૩૭.

આ વાત સાચી છે, સાચી છે, ફરીથી કહું છું કે સાચી છે—હું હાથ ઊંચો કરીને કહું છું: ચાલતા-ફરતા બ્રાહ્મણો દેવતા છે અને પુરુષોત્તમ અવિચલ છે.

એવમુક્ત્વા ગતઃ સ્વર્ગં સ રાજા વીતકલ્મષઃ । બ્રાહ્મણોઽપિ સદાયુક્તસ્તં વ્યાધં પ્રત્યભાષત ।। ૩૭.

આ રીતે કહીને, તે પાપરહિત રાજા સ્વર્ગે ગયો; અને સદા સ્થિર બ્રાહ્મણે પછી શિકારીને સંબોધન કર્યું.

ઋષિરુવાચ । જિઘૃક્ષોર્મૃગરાજસ્ય યત્ત્વયા રક્ષિતો હ્યહમ્ । તત્પુત્ર તુષ્ટસ્તે દદ્મિ વરં વરય સુવ્રત ।। ૩૭.

ઋષિએ કહ્યું: વનરાજા મને પકડવા આવ્યો ત્યારે તું મને બચાવ્યો, એથી હું તારી પર પ્રસન્ન છું, સુવ્રત, માગ, જે ઇચ્છા હોય તે વરદાન હું તને આપું છું.