વરાહપુરાણમ્

યવાન્નહારશ્ચ ભવેત્ તસ્ય જ્ઞાનં પ્રયચ્છતિ । કાન્તિં પુષ્ટિં ચ રાજેન્દ્ર ધનં ધાન્યં ચ કેવલમ્ ।। ૩૫.

એ દિવસે જૌનું ભોજન કરવું. ચંદ્ર જ્ઞાન, કાંતિ, પોષણ, ધન અને ધાન્ય આપે છે, રાજે.

મહાતપા ઉવાચ । આદિત્રેતાસુ રાજાનો મણિજા યે પ્રકીર્ત્તિતાઃ । કથયિષ્યામિ તાન્ રાજન્ યત્ર જાતોઽપિ પાર્થિવ ।। ૩૬.

મહાતપસ્વીએ કહ્યું: રાજન, કૃતા અને ત્રેતા યુગમાં જે મણિ સમાન પ્રસિદ્ધ રાજાઓ થયા, અને જેમાંથી તું પણ જન્મ્યો છે, એ બધાની વાત હું તને કહું છું.

યોઽસૌ સુપ્રભનામાસીત્ સ ત્વં રાજન્ કૃતે યુગે । જાતોઽસિ નામ્ના વિખ્યાતઃ પ્રજાપાલેતિ શોભનઃ ।। ૩૬.

જે સુપ્રભ નામે પ્રસિદ્ધ હતો, એ તું જ હતો, રાજન, કૃતા યુગમાં તારો પ્રસિદ્ધ અને તેજસ્વી નામ પ્રજાપાલ હતો.

શેષાસ્ત્રેતાયુગે રાજન્ ભવિષ્યન્તિ મહાબલાઃ । યો દીપ્તતેજા મણિજઃ સ શન્તેતિ પ્રકીર્તિતઃ ।। ૩૬.

બાકી બધા રાજાઓ ત્રેતા યુગમાં મહાબળવાન થશે; મણિ સમાન રાજાઓમાં જે તેજસ્વી છે, તેનું નામ શાંતિ છે.

સુરશ્મિર્ભવિતા રાજા શશકર્ણો મહાબલઃ । શુભદર્શનઃ પાઞ્ચાલો ભવિષ્યતિ નરાધિપઃ ।। ૩૬.

સુરશ્મિ નામનો રાજા થશે અને શશકર્ણ મહાબળવાન હશે; શુભદર્શન નામના પંચાલ વંશના રાજકુમાર પણ નરાધિપ બનશે.

સુશાન્તિરઙ્ગવંશે વૈ સુન્દરોઽપ્યઙ્ગ ઇત્યુત । સુન્દશ્ચ મુચુકુન્દોઽભૂત્સુદ્યુમ્નસ્તુર એવ ચ ।। ૩૬.

સુશાંતિ અંગ વંશમાં જન્મશે, અને સુંદરને પણ અંગ કહેવાશે; સુન્દ, મુચુકુંદ, સુદ્યુમ્ન અને તુરા પણ જન્મ્યા હતા.

સુમનાઃ સોમદત્તસ્તુ શુભઃ સંવરણોઽભવત્ । સુશીલો વસુદાનસ્તુ સુખદો સુપતિર્ભવત્ ।। ૩૬.

સુમનસે સોમદત્ત રૂપે જન્મ લીધો, અને શુભ સંવરણ થયો; સુશીલ વસુદાન બન્યો, સુખદ સુપતિ થયો.

શમ્ભુઃ સેનાપતિરભૂત્ સુકાન્તો દશરથઃ સ્મૃતઃ । સોમોઽભૂજ્જનકો રાજા એતે ત્રેતાયુગે નૃપ ।। ૩૬.

શંભુ સેના અધ્યક્ષ બન્યો, સુકાંત દશરથ તરીકે ઓળખાયો; સોમ જનક રાજા થયો—એ બધા ત્રેતા યુગના રાજાઓ છે, રાજન.

સર્વે ભૂમિમિમાં રાજન્ ભુક્ત્વા તે વસુધાધિપાઃ । ઇષ્ટ્વા ચ વિવિધૈર્યજ્ઞૈર્દિવં પ્રાપ્સ્યન્ત્યસંશયમ્ ।। ૩૬.

આ બધા ધરતીના રાજાઓ, રાજન, પૃથ્વીનો આનંદ માણી અને અનેક યજ્ઞો કરીને નિશ્ચયે સ્વર્ગમાં જશે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં શ્રુત્વા સ રાજર્ષિર્બ્રહ્મવિદ્યાઽમૃતં પ્રભુઃ । આખ્યાનં પરમં પ્રીતસ્તપશ્ચર્તુમિયાદ્ વનમ્ ।। ૩૬.

શ્રીવરાહે કહ્યું: આમ સાંભળી, તે રાજર્ષિ, જે બ્રહ્મવિદ્યાના અમૃતનો સ્વામી હતો, આ ઉત્તમ કથા સાંભળી આનંદિત થઈ, તપ માટે વનમાં ગયો.

ઋષિરધ્યાત્મયોગેન વિહાયેદં કલેવરમ્ । બ્રહ્મભૂતોઽભવદ્ધાત્રિ હરૌ લયમવાપ ચ ।। ૩૬.

તે ઋષિએ આધ્યાત્મિક યોગ દ્વારા આ શરીર ત્યજી દીધું; બ્રહ્મરૂપ થઈ, હરીમાં લીન થયો.

વૃન્દાવનં ચ રાજાઽસૌ તપોઽર્થં ગતવાન્ પ્રભુઃ । તત્ર ગોવિન્દનામાનં હરિં સ્તોતુમથારભત્ ।। ૩૬.

તે રાજાએ તપ માટે વૃંદાવન તરફ પ્રયાણ કર્યું; ત્યાં તેણે ગોવિંદ નામના હરીની સ્તુતિ કરવાનું શરૂ કર્યું.

રાજોવાચ । નમામિ દેવં જગતાં ચ મૂર્ત્તિં ગોપેન્દ્રમિન્દ્રાનુજમપ્રમેયમ્ । સંસારચક્રક્રમણૈકદક્ષં ક્ષિતીધરં દેવવરં નમામિ ।। ૩૬.

રાજાએ કહ્યું: હું એ દેવને વંદન કરું છું, જે જગતની મૂર્તિ છે, ગોપાળોના સ્વામી છે, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ છે, સંસારના ચક્રમાંથી પાર ઉતારવામાં એકમાત્ર કુશળ છે, પૃથ્વીધારી છે, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે—એને હું વંદન કરું છું.

ભવોદધૌ દુઃખશતોર્મ્મિભીમે જરાવર્ત્તે કૃષ્ણપાતાલમૂલે । તદન્તમેકો દધતે સુખં મે નમોઽસ્તુ તે ગોપતિરપ્રમેય ।। ૩૬.

ભવસાગરમાં, અનેક દુઃખોની ભયાનક લહેરોમાં, વૃદ્ધાવસ્થાની ઘૂમરાટમાં, અંધકારમય પાતાળની જડમાં—જે એકમાત્ર અંત લાવે છે અને મને સુખ આપે છે, એ અપરિમિત ગોપાલ, તને વંદન.

વ્યાધ્યાદિયુક્તઃ પુરુષૈર્ગ્રહૈશ્ચ સઙ્ઘટ્ટમાનં પુનરેવ દેવ । નમોઽસ્તુ તે યુદ્ધરતે મહાત્મા જનાર્દનો ગોપતિરુગ્રબાહુઃ ।। ૩૬.

જ્યારે મનુષ્યો રોગાદિ દુઃખોથી પીડાય છે અને ગ્રહો વારંવાર આઘાત કરે છે, ત્યારે, દેવ, તને વંદન—યુદ્ધપ્રિય મહાત્મા, જનાર્દન, ગોપાલ, ભયાનક બળવાળા.

ત્વમુત્તમઃ સર્વવિદાં સુરેશ ત્વયા તતં વિશ્વમિદં સમસ્તમ્ । ગોપેન્દ્ર માં પાહિ મહાનુભાવ ભવાદ્ભીતં તિગ્મરથાઙ્ગપાણે ।। ૩૬.

તુ સર્વજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ છે, દેવાધિદેવ, તારા દ્વારા આખું જગત વ્યાપેલું છે; ગોપાલ, મહાનુભાવ, હું સંસારથી ભયભીત છું, તુજ તીક્ષ્ણ ચક્રધારી, મને રક્ષા કર.

પરોઽસિ દેવ પ્રવરઃ સુરાણાં પુંસઃ સ્વરૂપોઽસિ શશિપ્રકાશઃ । હુતાશવક્ત્રાચ્યુત તીવ્રભાવ ગોપેન્દ્ર માં પાહિ ભવે પતન્તમ્ ।। ૩૬.

તુ સર્વે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે, દેવ, પુરુષનો સાચો સ્વરૂપ છે, ચાંદની જેવું તેજ ધરાવનાર છે; અગ્નિસમાન મુખવાળો અચ્યૂત, તીવ્ર સ્વભાવવાળો, ગોપાલ, હું સંસારમાં પડું છું ત્યારે મને બચાવ.

સંસારચક્રક્રમણાન્યનેકા - ન્યાવિર્ભવન્ત્યચ્યુત દેહિનાં યત્ । ત્વન્માયયા મોહિતાનાં સુરેશ કસ્તે માયાં તરતે દ્વન્દ્વધામા ।। ૩૬.

અચ્યૂત, તારી માયાથી મોહિત થયેલા જીવ માટે સંસારચક્રના અનેક ફેરા થાય છે, દેવાધિદેવ, તારી માયા, જે દ્વંદ્વથી ભરપુર છે, તેને કોણ પાર કરી શકે?

અગોત્રમસ્પર્શમરૂપગન્ધ - મનામનિર્દેશમજં વરેણ્યમ્ । ગોપેન્દ્ર ત્વાં યદ્યુપાસન્તિ ધીરા - સ્તે મુક્તિભાજો ભવબન્ધમુક્તાઃ ।। ૩૬.

ગોપાલ, જે ધીરજવાળા તને ઉપાસે છે—જે અજાત, અસ્પર્શ્ય, નિરૂપ, નિર્ગંધ, અનામ, વર્ણનાતીત, અજન્મા અને શ્રેષ્ઠ છે—એવા લોકો મુક્તિ પામે છે, સંસારબંધનથી છુટે છે.

શબ્દાતિગં વ્યોમરૂપં વિમૂર્ત્તિં વિકર્મ્મિણાં શુભભાવં વરેણ્યમ્ । ચક્રાબ્જપાણિં તુ તથોપચારા- દુક્તં પુરાણે સતતં નમામિ ।। ૩૬.

જે પરમાત્મા અવાજથી પરે છે, જેનું સ્વરૂપ આકાશ જેવું છે, જે નિરૂરૂપ છે, કર્મ કરનારા લોકોમાં શુભ સ્વરૂપ છે, જે સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ છે, જેના હાથમાં ચક્ર અને કમળ છે, અને જે પુરાણોમાં ઉપમા રૂપે વર્ણવાયો છે, એવા પરમાત્માને હું હંમેશા વંદન કરું છું.

ત્રિવિક્રમં ક્રાન્તજગત્ત્રયં ચ ચતુર્મૂર્ત્તિં વિશ્વગતાં ક્ષિતીશમ્ । શમ્ભું વિભું ભૂતપતિં સુરેશં નમામ્યહં વિષ્ણુમનન્તમૂર્ત્તિમ્ ।। ૩૬.

જે ત્રિવિક્રમ છે, ત્રણેય લોકમાં વિહાર કરનારો છે, ચાર સ્વરૂપ ધરાવે છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, પૃથ્વીના સ્વામી છે, શંભુ છે, સર્વવ્યાપી છે, ભૂતોના સ્વામી છે, દેવોના દેવ છે, એવા અનંત સ્વરૂપ ધરાવનારા વિષ્ણુને હું વંદન કરું છું.

ત્વં દેવ સર્વાણિ ચરાચરાણિ સૃજસ્યથો સંહરસે ત્વમેવ । માં મુક્તિકામં નય દેવ શીઘ્રં યસ્મિન્ ગતા યોગિનો નાપયાન્તિ ।। ૩૬.

હે દેવ, તમે જ સર્વ ચરાચર જીવોની સર્જના અને સંહાર કરો છો; મુક્તિ ઈચ્છનાર મને, હે ભગવાન, એ સ્થાને વહેલી તકે લઈ જાઓ, જ્યાં પહોંચી ગયેલા યોગીઓ પાછા ફરતા નથી.

જયસ્વ ગોવિન્દ મહાનુભાવ જયસ્વ વિષ્ણો જય પદ્મનાભ । જયસ્વ સર્વજ્ઞ જયાપ્રમેય જયસ્વ વિશ્વેશ્વર વિશ્વમૂર્ત્તે ।। ૩૬.

જય હો, મહાન મહિમાવાળા ગોવિંદ! જય હો, વિષ્ણુ! જય હો, પદ્મનાભ! જય હો, સર્વજ્ઞ! જય હો, અપરિમિત સ્વરૂપ ધરાવનારા! જય હો, વિશ્વના સ્વામી, વિશ્વરૂપ ધરાવનારા!

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં સ્તુત્વા તદા રાજા નિધાય સ્વં કલેવરમ્ । પરમાત્મનિ ગોવિન્દે લયમાગાચ્ચ શાશ્વતે ।। ૩૬.

શ્રીવરાહે કહ્યું: આમ સ્તુતિ કર્યા પછી એ રાજાએ પોતાનું શરીર ત્યાગી, પરમાત્મા ગોવિંદમાં, જે શાશ્વત છે, લય પામ્યો.

ધરણ્યુવાચ । કથમારાધ્યસે દેવ ભક્તિમદ્ભિર્નરૈર્વિભો । સ્ત્રીભિર્વા સર્વમેતન્મે શંસ ત્વં ભૂતભાવન ।। ૩૭.

ધરાએ પૂછ્યું: હે ભગવાન, ભક્તિ ધરાવનારા પુરુષો કે સ્ત્રીઓ તમારી કેવી રીતે ઉપાસના કરે છે? હે સર્વજીવોના સર્જનહાર, મને આ બધું કહો.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । ભાવસાધ્યોઽસ્મ્યહં દેવિ ન વિત્તૈર્ન જપૈરહમ્ । સાધ્યસ્તથાઽપિ ભક્તાનાં કાયક્લેશં વદામિ તે ।। ૩૭.

શ્રીવરાહે કહ્યું: હે દેવી, હું માત્ર ભાવથી પ્રાપ્ત થાઉં છું, ધનથી કે જપથી નહીં; છતાં, ભક્તો માટે યોગ્ય શરીરક્લેશ વિશે હું તને કહું છું.

કર્મણા મનસા વાચા મચ્ચિત્તો યો નરો ભવેત્ । તસ્ય વ્રતાનિ ધાસ્યામિ વિવિધાનિ નિબોધ મે ।। ૩૭.

જે મનુષ્ય કર્મ, મન અને વાણીથી મારી ભક્તિમાં લાગેલો હોય, એવા લોકો માટે જે વિવિધ વ્રતો છે, તે હવે મારી પાસેથી સાંભળ.

અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યં પ્રકીર્તિતમ્ (-કલ્કત)ા । એતાનિ માનસાન્યાહુર્વ્રતાનિ તુ ધરાધરે ।। ૩૭.

અહિંસા, સત્ય, ચોરી ન કરવી અને બ્રહ્મચર્ય — આ બધું મનના વ્રત ગણાય છે, હે પૃથ્વીધારી.

એકભક્તં તથા નક્તમુપવાસાદિકં ચ યત્ । તત્સર્વં કાયિકં પુંસાં વ્રતં ભવતિ નાન્યથા ।। ૩૭.

એકાગ્ર ભક્તિ, રાત્રે ઉપવાસ અને આવા અન્ય ઉપાય — આ બધું પુરુષો માટે શરીરક વ્રત છે, બીજું કંઈ નથી.