વરાહપુરાણમ્

સર્વેષાં ચૈવ દેવાનાં યદ્ વિત્તં ફલમેવ ચ । તત્સર્વં પાહિ યેનોક્તં તસ્માદ્ ધનપતિર્ભવત્ ।। ૩૦.

બધા દેવતાઓનું જે ધન અને ફળ છે, તે બધું તું રક્ષે—આ આજ્ઞાથી તું ધનના સ્વામી બન.

તસ્ય બ્રહ્મા દદૌ તુષ્ટસ્તિથિમેકાદશીં પ્રભુઃ । તસ્યામનગ્નિપક્વાશી યો ભવેન્નિયતઃ શુચિઃ ।। ૩૦.

બ્રહ્માએ પ્રસન્ન થઈને તેને એકાદશીનું વ્રત આપ્યું. જે કોઈ એ દિવસે નિયમિત અને શુદ્ધ રહીને અગ્નિ વિના પકાવેલું ખાય છે—

તસ્યાશુ ધનદો દેવસ્તુષ્ટઃ સર્વં પ્રયચ્છતિ । એષા ધનપતેર્મૂર્તિઃ સર્વકિલ્બિષનાશિની ।। ૩૦.

તેને ધનદેવ પ્રસન્ન થઈને તરત જ બધું આપે છે. આ ધનપતિનું સ્વરૂપ છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે.

ય એતાં શ્રૃણુયાદ્ ભક્ત્યા પુરુષઃ પઠતેઽપિ વા । સર્વકામમવાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ।। ૩૦.

જે પુરુષ આ કથા ભક્તિપૂર્વક સાંભળે કે વાંચે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.

મહાતપા ઉવાચ । મનોર્નામ મનુત્વં ચ યદેતત્ પઠ્યતે કિલ । પ્રયોજનવશાદ્ વિષ્ણુરસાવેવ તુ મૂર્ત્તિમાન્ ।। ૩૧.

મહાતપાએ કહ્યું: જે મનુ તરીકે ઓળખાય છે અને મનુપદ કહેવાય છે, તે પણ જરૂરિયાતથી, એ જ વિષ્ણુ દેહધારી બન્યા હતા.

યોઽસૌ નારાયણો દેવઃ પરાત્ પરતરો નૃપ । તસ્ય ચિન્તા સમુત્પન્ના સૃષ્ટિં પ્રતિ નરોત્તમ ।। ૩૧.

જે નારાયણ દેવ સર્વથી ઊંચા છે, હે રાજન, તેમને સર્જન વિશે વિચાર આવ્યો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.

સૃષ્ટા ચેયં મયા સૃષ્ટિઃ પાલનીયા મયૈવ હ । કર્મકાણ્ડં ત્વમૂર્ત્તેન કર્તું નૈવેહ શક્યતે । તસ્માન્મૂર્ત્તિં સૃજામ્યેકાં યયા પાલ્યમિદં જગત્ ।। ૩૧.

આ સર્જન મેં કર્યું છે, તેને હું જ સંભાળવું જોઈએ. પણ દેહ વિના કર્મકાંડ શક્ય નથી. તેથી હું એક દેહધારી સ્વરૂપ બનાવું છું, જેના દ્વારા આ જગતનું પાલન થાય.

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય સત્યાભિધ્યાયિનો નૃપ । પ્રાક્સૃષ્ટિજાતં રાજન્ વૈ મૂર્ત્તિમત્ તત્પુરો બભૌ ।। ૩૧.

જ્યારે એ સાચી ભાવનાથી વિચારી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમની સામે સર્જન પહેલાં જન્મેલો દેહધારી પુરુષ દેખાયો.

પુરોભૂતે તતસ્તસ્મિન્ દેવો નારાયણઃ સ્વયમ્ । પ્રવિશન્તં દદર્શાથ ત્રૈલોક્યં તસ્ય દેહતઃ ।। ૩૧.

જ્યારે એ પુરુષ સામે ઊભો રહ્યો, ત્યારે નારાયણ દેવએ જોયું કે એ પોતાના દેહમાંથી ત્રિલોકમાં પ્રવેશી રહ્યો છે.

તતઃ સસ્માર ભગવાન્ વરદાનં પુરાતનમ્ । વાગાદીનાં તતસ્તુષ્ટઃ પ્રાદાત્ તસ્ય પુનર્વરમ્ ।। ૩૧.

પછી ભગવાને જૂનું વરદાન યાદ કર્યું અને તેની વાણી તથા ગુણોથી પ્રસન્ન થઈ ફરીથી તેને વરદાન આપ્યું.

સર્વજ્ઞઃ સર્વકર્તા ત્વં સર્વલોકનમસ્કૃતઃ । ત્રૈલોક્યવિશનાચ્ચ ત્વં ભવ વિષ્ણુઃ સનાતનઃ ।। ૩૧.

તું સર્વજ્ઞ, સર્વકર્તા અને ત્રિલોકથી પૂજ્ય છે. તું ત્રિલોકમાં પ્રવેશ કર્યો છે, તેથી તું સનાતન વિષ્ણુ બન.

દેવાનાં સર્વદા કાર્યં કર્ત્તવ્યં બ્રહ્મણસ્તથા । સર્વજ્ઞત્વં ચ ભવતુ તવ દેવ ન સંશયઃ ।। ૩૧.

દેવતાઓ અને બ્રહ્માના બધા કાર્ય તારે હંમેશાં કરવા, અને તારે સર્વજ્ઞતા પ્રાપ્ત થવી—હે દેવ, આમાં કોઈ શંકા નથી.

એવમુક્ત્વા તતો દેવઃ પ્રકૃતિસ્થો બભૂવ હ । વિષ્ણુરપ્યધુના પૂર્વાં બુદ્ધિં સસ્માર ચ પ્રભુઃ ।। ૩૧.

આ રીતે કહીને દેવ પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિર થયા; અને વિષ્ણુ ભગવાને પણ પોતાનું પૂર્વ નિશ્ચય ફરી યાદ કર્યો.

તદા સંચિન્ત્ય ભગવાન્ યોગનિદ્રાં મહાતપાઃ । તસ્યાં સંસ્થાપ્ય ભગવાનિન્દ્રિયાર્થોદ્ભવાઃ પ્રજાઃ । ધ્યાત્વા પરેણ રૂપેણ તતઃ સુષ્વાપ વૈ પ્રભુઃ ।। ૩૧.

ત્યારે મહાત્મા ભગવાને યોગનિદ્રાનો વિચાર કર્યો. પોતાના અંદર ઇન્દ્રિયોથી ઉત્પન્ન થયેલી સર્વ પ્રજાઓને યોગનિદ્રામાં સ્થિર કરી, ભગવાને પોતાના પરમ સ્વરૂપનું ધ્યાન કર્યું અને પછી સુઈ ગયા.

તસ્ય સુપ્તસ્ય જઠરાન્મહત્પદ્મં વિવિઃસૃતમ્ । સપ્તદ્વીપવતી પૃથ્વી સસમુદ્રા સકાનના ।। ૩૧.

તેમના સુતા અવસ્થામાં, તેમના પેટમાંથી એક વિશાળ કમળ ઉગ્યું. એ કમળ પર સાત દ્વીપો, સમુદ્રો અને વનોવાળી પૃથ્વી પ્રગટ થઈ.

તસ્ય રૂપસ્ય વિસ્તારં પાતાલં નાલસંસ્થિતમ્ । કર્ણિકાયાં તથા મેરુસ્તન્મધ્યે બ્રહ્મણો ભવઃ ।। ૩૧.

આ સ્વરૂપનું વિસ્તરણ પાતાળ સુધી ફેલાયું, કમળની ડાળ એ આધાર બની. કમળના મધ્યમાં મેરુ પર્વત અને એના કેન્દ્રમાં બ્રહ્માનું નિવાસસ્થાન હતું.

એવં દૃષ્ટ્વા પરં તસ્ય શરીરસ્ય તુ સંભવમ્ । મુમુચે તચ્છરીરસ્થો વાયુર્વાયું સમં સૃજત્ ।। ૩૧.

આ રીતે ભગવાનના શરીરનું પરમ ઉત્પત્તિસ્થાન જોઈ, તેમના શરીરમાં રહેલો વાયુ બહાર આવ્યો અને ભગવાને સમાન રીતે વાયુનું સર્જન કર્યું.

અવિદ્યાવિજયં ચેમં શઙ્ખરૂપેણ ધારય । અજ્ઞાનચ્છેદનાર્થાય ખઙ્ગં તેઽસ્તુ સદા કરે ।। ૩૧.

અવિદ્યાને જીતવા માટે આ શંખ ધારણ કર, અને અજ્ઞાનને દૂર કરવા માટે તારા હાથમાં હંમેશા ખડગ રહે.

કાલચક્રમિમં ઘોરં ચક્રં ત્વં ધારયાચ્યુત । અધર્મગજઘાતાર્થં ગદાં ધારય કેશવ ।। ૩૧.

આ ભયાનક કાળચક્ર ધારણ કર, અચ્યૂત. અધર્મના હાથીને નાશ કરવા માટે ગદા પણ ધારણ કર, કેશવ.

માલેયં ભૂતમાતા તે કણ્ઠે તિષ્ઠતુ સર્વદા । શ્રીવત્સકૌસ્તુભૌ ચેમૌ ચન્દ્રાદિત્યચ્છલેન હ ।। ૩૧.

ભૂતમાતા માળા તારા ગળે હંમેશા રહે. શ્રીવત્સ અને કૌસ્તુભ રત્ન ચાંદ્ર અને સૂર્યની જેમ તેજસ્વી બની તને શોભે.

મારુતસ્તે ગતિર્વીર ગરુત્માન્ સ ચ કીર્ત્તિતઃ । ત્રૈલોક્યગામિની દેવી લક્ષ્મીસ્તેઽસ્તુ સદાશ્રયે । દ્વાદશી ચ તિથિસ્તેઽસ્તુ કામરૂપી ચ જાયતે ।। ૩૧.

પવન તારો માર્ગ બની રહે, વીર, અને ગરુડ તારો વાહન રહે, જેમ કહેવાયું છે. ત્રણેય લોકમાં વિહાર કરતી દેવી લક્ષ્મી તારો હંમેશા આશ્રય બને. દ્વાદશી તારી તિથિ રહે અને તે ઈચ્છિત સ્વરૂપ ધારણ કરે.

ઘૃતાશનો ભવેદ્યસ્તુ દ્વાદશ્યાં ત્વલ્પરાયણઃ । સ સ્વર્ગવાસી ભવતુ પુમાન્ સ્ત્રી વા વિશેષતઃ ।। ૩૧.

જે વ્યક્તિ દ્વાદશી તિથિએ ઘીનું સેવન કરે, ભલે ઓછા ભક્તિથી પણ, પુરુષ કે સ્ત્રી, તે ખાસ કરીને સ્વર્ગમાં નિવાસ પામે છે.

એષ વિષ્ણુસ્તવાખ્યાતો મૂર્તયો દેવદાનવાન્ । હન્તિ પાતિ શરીરાણિ સૃજત્યન્યાનિ ચાત્મનઃ ।। ૩૧.

આ વિષ્ણુ, જેમ તને વર્ણવ્યો છે, દેવ અને દાનવોના શરીરોનું સંહાર અને રક્ષણ કરે છે અને પોતામાંથી અન્ય સ્વરૂપોનું સર્જન કરે છે.

યુગે યુગે સર્વગોઽયં વેદાન્તે પુરુષો હ્યસૌ । ન હીનબુદ્ધ્યા વક્તવ્યો મનુષ્યોઽયં કદાચન ।। ૩૧.

દરેક યુગમાં, સર્વવ્યાપી પુરુષને વેદાંતમાં ઘોષિત કરવામાં આવ્યો છે; ઓછા સમજવાળા કોઈપણ સમયે તેને માનવ તરીકે કદી કહેવું નહીં.

ય એવં શ્રૃણુયાત્ સર્ગં વૈષ્ણવં પાપનાશનમ્ । સ કીર્તિમિહ સંપ્રાપ્ય સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।। ૩૧.

જે આ વૈષ્ણવ સર્જનનો પાપ નાશક વર્ણન સાંભળે છે, તે અહીં કીર્તિ પામે છે અને સ્વર્ગલોકમાં પણ માન પામે છે.

પૂર્વં બ્રહ્માઽવ્યયઃ શુદ્ધઃ પરાદપરસંજ્ઞિતઃ । સ સિસૃક્ષુઃ પ્રજાસ્ત્વાદૌ પાલનં ચ વિચિન્તયત્ ।। ૩૨.

પહેલાં, અવિનાશી અને શુદ્ધ બ્રહ્મા, જે પરમ અને પરાત્પર કહેવાય છે, તેમણે શરૂઆતમાં પ્રજાઓ સર્જવાની અને તેમની રક્ષા કરવાની ઈચ્છા કરી.

તસ્ય ચિન્તયતસ્ત્વઙ્ગાદ્ દક્ષિણાચ્છ્વેતકુણ્ડલઃ । પ્રાદુર્બભૂવ પુરુષઃ શ્વેતમાલ્યાનુલેપનઃ ।। ૩૨.

જ્યારે તેઓ વિચારતા હતા, ત્યારે તેમના શરીરથી, જમણી બાજુએથી, સફેદ કુંડળ, સફેદ માળા અને લિપનથી શોભતો પુરુષ પ્રગટ થયો.

તં દૃષ્ટ્વોવાચ ભગવાંશ્ચતુષ્પાદં વૃષાકૃતિમ્ । પાલયેમાઃ પ્રજાઃ સાધો ત્વં જ્યેષ્ઠો જગતો ભવ ।। ૩૨.

તેને જોઈને ભગવાને કહ્યું: 'હે સાધુ, ચાર પગવાળા વૃષભ સ્વરૂપે આ પ્રજાઓની રક્ષા કર અને જગતમાં સૌથી વડીલો બન.'

ઇત્યુક્તઃ સમવસ્થોઽસૌ ચતુઃપદ્ભ્યાં કૃતે યુગે । ત્રેતાયાં સ સમસ્તૃભ્યાં દ્વે ચૈવ દ્વાપરેઽભવત્ । કલાવેકેન પાદેન પ્રજાઃ પાલયતે પ્રભુઃ ।। ૩૨.

આ રીતે કહ્યા પછી, તે પુરુષ કૃતયુગમાં ચારેય પગ પર સ્થિર રહ્યો; ત્રેતાયુગમાં ત્રણ પગ પર, દ્વાપરયુગમાં બે પગ પર અને કલિયુગમાં એક જ પગથી પ્રજાઓની રક્ષા કરે છે.