વરાહપુરાણમ્

મહાતપા ઉવાચ । સોઽન્યજન્મનિ પુત્રોઽભૂત્ ત્વષ્ટુર્બલભૃતાં વરઃ । અવધ્યઃ સર્વશસ્ત્રેષુ અપાં ફેનેન નાશિતઃ ।। ૨૮.

મહાતપાએ કહ્યું: પેહલા જન્મમાં તેનો પુત્ર ત્વષ્ટા હતો, જે બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, બધાં શસ્ત્રોથી અજય હતો, પણ પાણીના ફેનથી નાશ પામ્યો હતો.

જલફેનેન નિહતસ્તસ્મિઁલ્લયમવાપ્નુયાત્ । પુનર્બ્રહ્માન્વયાજ્જાતઃ સિન્ધુદ્વીપેતિ સંજ્ઞિતઃ । સ તેપે પરમં તીવ્રં શક્રવૈરમનુસ્મરન્ ।। ૨૮.

પાણીના ફેનથી ઘાયલ થઈ તે ત્યાં જ નાશ પામ્યો; પછી બ્રહ્માના વંશમાંથી ફરી જન્મ લઈને તેને સિંધુદ્વીપ નામ મળ્યું. ઇન્દ્ર સાથેની દુશ્મનાવટ યાદ રાખી, તેણે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું.

તતઃ કાલેન મહતા નદી વેત્રવતી શુભા । માનુષં રૂપમાસ્થાય સાલંકારં મનોરમમ્ । આજગામ યતો રાજા તેપે પરમકં તપઃ ।। ૨૮.

બહુ સમય પછી શુભ વેત્રવતી નદી સુંદર માનવી રૂપ ધારણ કરીને, મનોહર આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, ત્યાં આવી જ્યાં રાજા પરમ તપ કરી રહ્યો હતો.

તાં દૃષ્ટ્વા રૂપસંપન્નાં સ રાજા ક્રુદ્ધમાનસઃ । ઉવાચ કાઽસિ સુશ્રોણિ સત્યં કથય ભામિનિ ।। ૨૮.

તે સુંદર સ્ત્રીને જોઈને, રાજા ગુસ્સામાં મનથી પૂછ્યું: 'સુંદર કટિવાળી, તું કોણ છે? સત્ય કહેજે, ભામિની.'

નદ્યુવાચ । અહં જલપતેઃ પત્ની વરુણસ્ય મહાત્મનઃ । નામ્ના વેત્રવતી પુણ્યા ત્વામિચ્છન્તીહમાગતા ।। ૨૮.

નદી બોલી: 'હું મહાત્મા જળપતિ વરુણની પત્ની છું. મારું નામ પુણ્યવતી વેત્રવતી છે અને હું તને ઈચ્છીને અહીં આવી છું.'

સાભિલાષાં પરસ્ત્રીં ચ ભજમાનાં વિસર્જ્જયેત્ । સ પાપઃ પુરુષો જ્ઞેયો બ્રહ્મહત્યાં ચ વિન્દતિ । એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ ભજમાનાં ભજસ્વ મામ્ ।। ૨૮.

જે પુરુષ પરસ્ત્રીની ઈચ્છા રાખીને તેને ભોગવે, તે પાપી કહેવાય છે અને બ્રાહ્મણહત્યાનું પાપ ભોગવે છે; તેથી, મહારાજ, આ જાણીને, મને સ્વીકાર.

એવમુક્તસ્તયા રાજા સાભિલાષોપભુક્તવાન્ । તસ્ય સદ્યોઽભવત્ પુત્રો દ્વાદશાર્કસમપ્રભઃ ।। ૨૮.

એ રીતે તેણીએ કહ્યું પછી, રાજાએ ઈચ્છાથી તેને ભોગવી. તરત જ, તેને બાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી સંતાનની પ્રાપ્તિ થઈ.

વેત્રવત્યુદરે જાતો નામ્ના વૈત્રાસુરોઽભવત્ । બલવાનતિતેજસ્વી પ્રાગ્જ્યોતિષપતિર્ભવત્ ।। ૨૮.

વેત્રવતીના ગર્ભમાં જન્મીને તે વૈત્રાસુર નામે પ્રસિદ્ધ થયો. તે બળવાન અને અત્યંત તેજસ્વી બનીને પ્રાગ્જ્યોતિષનો રાજા થયો.

સ કાલેન યુવા જાતો બલવાન્ દૃઢવિક્રમઃ । મહાયોગેન સંયુક્તો જિગાયેમાં વસુંધરામ્ ।। ૨૮.

સમય જતાં, તે યુવાન અને બળવાન થયો, મહાન યોગશક્તિ ધરાવતો, અને આખી ધરતી જીતવા માંડ્યો.

સપ્તદ્વીપવતીં પશ્ચાન્મેરુપર્વતમારુહત્ । તત્રેન્દ્રં પ્રથમં જિગ્યે પશ્ચાદગ્નિં યમં તતઃ । નિર્ઋતિં વરુણં વાયું ધનદશ્ચેશ્વરં તતઃ ।। ૨૮.

સાત દ્વીપવાળી ધરતી જીત્યા પછી, તેણે મેરુ પર્વત પર ચઢાણ કર્યું. ત્યાં તેણે પહેલા ઇન્દ્રને, પછી અગ્નિને, પછી યમને, પછી નિૃતિને, પછી વરુણને, વાયુને, કુબેરને અને છેલ્લે ઈશ્વરને હરાવ્યો.

ઇન્દ્રો ભગ્નો ગતઃ સોગ્નિં અગ્નિર્ભગ્નો યમં યયૌ । યમો નિર્ઋતિમાગચ્છન્નિર્ઋતિર્વરુણં યયૌ ।। ૨૮.

ઇન્દ્ર હારીને અગ્નિ પાસે ગયો; અગ્નિ હારીને યમ પાસે ગયો; યમ નિૃતિ પાસે ગયો અને નિૃતિ વરુણ પાસે ગયો.

ઇન્દ્રાદિભિરુપેતસ્તુ વરુણો વાયુમન્વગાત્ । વાયુર્ધનપતિં ત્વાગાત્ સર્વૈરિન્દ્રાદિભિઃ સહ ।। ૨૮.

પછી વરુણ, ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ સાથે વાયુ પાસે ગયો; વાયુ પણ બધા દેવતાઓ સાથે કુબેર પાસે પહોંચ્યો.

ધનદોઽપિ સ્વકં મિત્રમીશં દેવસમન્વિતઃ । ઇયાય ગદયા સોઽપિ દાનવો બલદર્પિતઃ । ગદામાદાય દુદ્રાવ શિવલોકં પ્રતિ પ્રભો ।। ૨૮.

કુબેર પણ પોતાના મિત્ર ઈશ્વર અને બધા દેવતાઓ સાથે નીકળી પડ્યો. પણ તે દાનવ બળના ઘમંડથી ગદા લઈને શિવલોક તરફ દોડી ગયો.

શિવોઽપ્યવધ્યં તં મત્વા દેવાન્ ગુહ્ય યયૌ પુરીમ્ । બ્રહ્મણઃ સુરસિદ્ધાદ્યૈર્વન્દિતાં પુણ્યકારિભિઃ ।। ૨૮.

શિવ પણ તેને અજય જાણીને દેવતાઓ સાથે ગુપ્ત નગરીમાં ગયા, જ્યાં બ્રહ્મા અને અન્ય પુણ્યશાળી દેવતાઓ અને સિદ્ધો પૂજા કરતા.

તત્ર બ્રહ્મા જગત્સ્ત્રષ્ટા વિષ્ણુપાદોદ્ભવે જલે । નિયામિતાકાશગતો જપત્યન્તર્જલે શુભે । ક્ષેત્રજ્ઞમાયાં ગાયત્રીં તતો દેવા વિચુક્રુશુઃ ।। ૨૮.

ત્યાં જગતના સર્જનહાર બ્રહ્મા, વિષ્ણુના પગમાંથી ઉદ્ભવેલા જળમાં, આકાશમાં સ્થિત થઈ, શુદ્ધ જળમાં ગાયત્રી મંત્રનો જાપ કરતા. પછી દેવતાઓ રડવા લાગ્યા.

ત્રાહિ પ્રજાપતે સર્વાન્ દેવાનૃષિવરાનપિ । અસુરાદ્ભયમાપન્નાન્ ત્રાહિ ત્રાહીત્યચોદયન્ ।। ૨૮.

'પૃથ્વીના સ્વામી, અમને બચાવો! બધા દેવ, ઋષિ અને પિતૃઓને બચાવો! અમને અસુરના ભયથી રક્ષાવો!'—એવી વિનંતી તેમણે કરી.

એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્મા દૃષ્ટ્વા દેવાંસ્તદાગતાન્ । ચિન્તયામાસ દેવસ્ય માયેયં વિતતં જગત્ । નાસુરા ન સુરાશ્ચાત્ર માયેયં કીદૃશી મતા ।। ૨૮.

આ રીતે કહેતા, બ્રહ્માએ ત્યાં એકઠા થયેલા દેવતાઓને જોઈને વિચાર્યું: 'આ જગત ભગવાનની માયાથી વ્યાપ્ત છે. અહીં અસુર કે દેવ કંઈ નથી—આ માયા કેવી છે?'

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય પ્રાદુરાસીદયોનિજા । શુક્લામ્બરધરા કન્યા સ્ત્રક્કિરીટોજ્જ્વલાનના । અષ્ટભિર્બાહુભિર્યુક્તા દિવ્યપ્રહરણોદ્યતા ।। ૨૮.

એ રીતે વિચારી રહ્યો ત્યારે, તેના શરીરમાંથી એક કન્યા પ્રગટ થઈ—સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલી, ફૂલમાળા અને મુગટથી તેજસ્વી ચહેરાવાળી, આઠ હાથવાળી અને દરેક હાથમાં દિવ્ય શસ્ત્ર ધારણ કરેલી.

ચક્રં શઙ્ખં ગદાં પાશં ખઙ્ગં ઘણ્ટાં તથા ધનુઃ । ધારયન્તી તથા ચાન્યાન્ બદ્ધતૂણા જલાદ્ બહિઃ ।। ૨૮.

તેના હાથમાં ચક્ર, શંખ, ગદા, પાસ, ખડગ, ઘંટડી, ધનુષ અને બીજા શસ્ત્રો હતા, કમરે તૂણિર બાંધેલી, અને તે જળમાંથી બહાર આવી.

નિશ્ચક્રામ મહાદેવી સિંહવાહનવેગિતા । યુયુધે ચાસુરાન્ સર્વાનેકૈવ બહુધા સ્થિતા ।। ૨૮.

મહાદેવી સિંહની ઝડપથી બહાર આવી, અને એકલી હોવા છતાં અનેક રૂપે દેખાઈ, બધા અસુરો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગી.

દિવ્યં વર્ષસહસ્ત્રં તુ દિવ્યૈરસ્ત્રૈર્મહાબલમ્ । યુદ્ધ્વા કાલાત્યયે દેવ્યા હતો વૈત્રાસુરો રણે । તતઃ કિલકિલાશબ્દો દેવસૈન્યેઽભવન્મહાન્ ।। ૨૮.

દેવી એ હજારો વર્ષ સુધી દૈવી શસ્ત્રોથી મહાબળવાન વૈત્રાસુર સાથે યુદ્ધ કર્યું. સમય પૂરું થતાં, દેવી એ યુદ્ધમાં વૈત્રાસુરને મારી નાખ્યો. પછી દેવસેનામાં આનંદ અને વિજયના મોટા અવાજો ઊઠ્યા.

હતે વૈત્રાસુરે ભીમે તદા સર્વે દિવૌકસઃ । પ્રણેમુર્જય યુદ્ધેતિ સ્વયમીશઃ સ્તુતિં જગૌ ।। ૨૮.

ભયાનક વૈત્રાસુરના મૃત્યુ પછી, બધા દેવતાઓએ 'યુદ્ધમાં વિજય!' કહી નમસ્કાર કર્યા અને ભગવાને પોતે દેવીની સ્તુતિ કરી.

મહેશ્વર ઉવાચ । જયસ્વ દેવિ ગાયત્રે મહામાયે મહાપ્રભે । મહાદેવિ મહાભાગે મહાસત્ત્વે મહોત્સવે ।। ૨૮.

મહેશ્વરે કહ્યું: 'જય હો દેવી ગાયત્રી! મહામાયે, મહાપ્રભા, મહાદેવી, મહાભાગ્યશાળી, મહાસત્તાવાળી, આ મહોત્સવમાં તારી વિજય થાઓ.'

દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગિ દિવ્યસ્ત્રગ્દામભૂષિતે । વેદમાતર્નમસ્તુભ્યં ત્ર્યક્ષરસ્થે મહેશ્વરિ ।। ૨૮.

દેવી, તારા અંગો પર દૈવી સુગંધ છે, તું દૈવી ફૂલો અને શસ્ત્રોના આભૂષણો ધારણ કરેલી છે. વેદોની માતા, ત્રણ અક્ષરવાળી મહેશ્વરી, તને નમસ્કાર.

ત્રિલોકસ્થે ત્રિતત્ત્વસ્થે ત્રિવહ્નિસ્થે ત્રિશૂલિનિ । ત્રિનેત્રે ભીમવક્ત્રે ચ ભીમનેત્રે ભયાનકે । કમલાસનજે દેવિ સરસ્વતિ નમોઽસ્તુ તે ।। ૨૮.

ત્રણ લોકમાં વસનારી, ત્રણ તત્વમાં સ્થિત, ત્રણ અગ્નિમાં રહેનારી, ત્રિશૂલધારી, ત્રણ આંખવાળી, ભયાનક મુખ અને ભયાનક આંખો ધરાવનારી, કમળાસનથી જન્મેલી દેવી સરસ્વતી, તને નમસ્કાર.

નમઃ પઙ્કજપત્રાક્ષિ મહામાયેઽમૃતસ્ત્રવે । સર્વગે સર્વભૂતેશિ સ્વાહાકારે સ્વધેઽમ્બિકે ।। ૨૮.

પદ્મપત્ર જેવી આંખવાળી, મહામાયાવાળી, અમૃતથી ભરપૂર, સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વ જીવોની સ્વામી, સ્વાહા અને સ્વધા રૂપે રહેનારી અંબિકા, તને વંદન.

સંપૂર્ણે પૂર્ણચન્દ્રાભે ભાસ્વરાઙ્ગે ભવોદ્ભવે । મહાવિદ્યે મહાવેદ્યે મહાદૈત્યવિનાશિનિ । મહાબુદ્ધ્યુદ્ભવે દેવિ વીતશોકે કિરાતિનિ ।। ૨૮.

પૂર્ણચંદ્ર જેવી તેજસ્વી, પ્રકાશમાન અંગવાળી, જગતની ઉત્પત્તિ, મહાવિદ્યા, મહાવેદ્યા, મહાદૈત્ય વિનાશિની, મહાબુદ્ધિથી ઉત્પન્ન, શોકરહિત અને શિકારી રૂપે રહેનારી દેવી, તને નમસ્કાર.

ત્વં નીતિસ્ત્વં મહાભાગે ત્વં ગીસ્ત્વં ગૌસ્ત્વમક્ષરમ્ । ત્વં ધીસ્ત્વં શ્રીસ્ત્વમોઙ્કારસ્તત્ત્વે ચાપિ પરિસ્થિતા । સર્વસત્ત્વાહિતે દેવિ નમસ્તે પરમેશ્વરિ ।। ૨૮.

મહાભાગ્યવાળી દેવી, તું નીતિ છે, તું ગીત છે, તું ગાય છે, તું અક્ષર છે, તું બુદ્ધિ છે, તું શ્રી છે, તું ઓમકાર છે અને તત્વમાં સ્થિત છે. સર્વ જીવોના હિત માટે રહેનારી પરમેશ્વરી, તને નમસ્કાર.

ઇત્યેવં સંસ્તુતા દેવી ભવેન પરમેષ્ઠિના । દેવૈરપિ જયેત્યુચ્ચૈરિત્યુક્તા પરમેશ્વરી ।। ૨૮.

આ રીતે પરમેશ્વર ભવ દ્વારા સ્તુતિ કરવામાં આવેલ દેવીને દેવતાઓએ પણ ઉંચા અવાજે 'જય' કહી અભિનંદન કર્યું.