વરાહપુરાણમ્

મોહઃ સ્વયંભૂઃ કૌમારી માત્સર્યં ચેન્દ્રજં વિદુઃ । યમદણ્ડધરા દેવી પૈશુન્યં સ્વયમેવ ચ । અસૂયા ચ વરાહાખ્યા ઇત્યેતાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।। ૨૭.

મોહ સ્વયંભૂ છે, કૌમારી ઈર્ષ્યા છે, ઈન્દ્રજ પણ ઈર્ષ્યા કહેવાય છે; યમદંડધારી દેવી દૂષણ છે, અને અસૂયા વરાહા છે—આ રીતે તેમનું વર્ણન થયું.

કામાદિગણ એષોઽયં શરીરે પરિકીર્તિતઃ । જગ્રાહ મૂર્ત્તિં તુ યથા તથા તે કીર્તિતં મયા ।। ૨૭.

આ કામથી શરૂ થતી ગોઠ, શરીરમાં આ રીતે વર્ણવાઈ છે; જેમ જેમ તેમનું સ્વરૂપ થયું, તેમ મેં કહેલું છે.

એતાભિર્દેવતાભિશ્ચ તસ્ય રક્તેઽતિશોષિતે । ક્ષયં ગતાઽઽસુરી માયા સ ચ સિદ્ધોઽન્ધકોઽભવત્ । એતત્ તે સર્વમાખ્યાતમાત્મવિદ્યાઽમૃતં મયા ।। ૨૭.

આ દેવીઓ દ્વારા જ્યારે તેનું લોહી બહુ સુકાઈ ગયું, ત્યારે અસુરની માયા નાશ પામી, અને અંધક સિદ્ધ થયો; આ બધું આત્મજ્ઞાનરૂપ અમૃત મેં તને કહેલું છે.

ય એતચ્છૃણુયાન્નિત્યં માતૄણામુદ્ભવં શુભમ્ । તસ્ય તાઃ સર્વતો રક્ષાં કુર્વન્ત્યનુદિનં નૃપ ।। ૨૭.

જે વ્યક્તિ રોજ આ માતાઓની પવિત્ર ઉત્પત્તિ સાંભળે છે, તેને એ માતાઓ સર્વત્ર રોજ રક્ષા આપે છે, રાજા.

યશ્ચૈતત્ પઠતે જન્મ માતૄણાં પુરુષોત્તમ । સ ધન્યઃ સર્વદા લોકે શિવલોકં ચ ગચ્છતિ ।। ૨૭.

જે શ્રેષ્ઠ પુરુષ માતાઓના જન્મનું પઠન કરે છે, તે જગતમાં હંમેશા ધન્ય થાય છે અને શિવલોકને પામે છે.

તાસાં ચ બ્રહ્મણા દત્તા અષ્ટમી તિથિરુત્તમા । એતાઃ સંપૂજયેદ્ ભક્ત્યા બિલ્વાહારો નરઃ સદા । તસ્ય તાઃ પરિતુષ્ટાસ્તુ ક્ષેમારોગ્યં દદન્તિ ચ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ તેમને આઠમું તિથિ શ્રેષ્ઠ આપી છે; જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક તેમનું પૂજન કરે છે અને હંમેશા બિલ્વપત્ર ખાય છે, તેને એ માતાઓ પ્રસન્ન થઈ સુખ અને આરોગ્ય આપે છે.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । કથં માયા સમુત્પન્ના દુર્ગા કાત્યાયની શુભા । આદિક્ષેત્રે સ્થિતા સૂક્ષ્મા પૃથગ્મૂર્ત્તા વ્યજાયત ।। ૨૮.

પ્રજાપાલે પૂછ્યું: માયા કેવી રીતે પ્રગટ થઈ? દુર્ગા, કાત્યાયની જેવી શુભ દેવી, જે મૂળ ક્ષેત્રમાં સુક્ષ્મ રૂપે રહી અલગ અલગ સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ, એ કેવી રીતે?

મહાતપા ઉવાચ । આસીદ્ રાજા પુરા રાજન્ સિન્ધુદ્વીપઃ પ્રતાપવાન્ । વરુણાંશો મહારાજ સોઽરણ્યે તપસિ સ્થિતઃ ।। ૨૮.

મહાતપાએ કહ્યું: રાજા, પહેલાં એક મહાન અને પરાક્રમી રાજા હતો, નામ સિંધુદ્વીપ; તે વરુણનો અંશ હતો અને જંગલમાં તપસ્યા કરતો હતો.

પુત્રો મે શક્રનાશાય ભવેદિતિ નારધિપઃ । એવં કૃતમતિઃ સોઽથ મહતા તપસા સ્વકમ્ । કલેવરં સ્થિતો ભૂત્વા શોષયામાસ સુવ્રત ।। ૨૮.

તે રાજાએ મનમાં નક્કી કર્યું કે તેનો પુત્ર શક્રના વિનાશ માટે જન્મે; તેથી તેણે ભારે તપ કરીને પોતાનું શરીર સુકાવી નાખ્યું.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । કથં તસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ શક્રેણાપકૃતં ભવેત્ । યેનાસૌ તદ્વિનાશાય પુત્રમિચ્છન્ વ્રતે સ્થિતઃ ।। ૨૮.

પ્રજાપાલે પૂછ્યું: દ્વિજશ્રેષ્ઠ, શક્રે તેને શું દુઃખ આપ્યું હતું, જેથી તે શક્રના વિનાશ માટે એવો વ્રત ધારણ કરી બેઠો?

મહાતપા ઉવાચ । સોઽન્યજન્મનિ પુત્રોઽભૂત્ ત્વષ્ટુર્બલભૃતાં વરઃ । અવધ્યઃ સર્વશસ્ત્રેષુ અપાં ફેનેન નાશિતઃ ।। ૨૮.

મહાતપાએ કહ્યું: પેહલા જન્મમાં તેનો પુત્ર ત્વષ્ટા હતો, જે બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, બધાં શસ્ત્રોથી અજય હતો, પણ પાણીના ફેનથી નાશ પામ્યો હતો.

જલફેનેન નિહતસ્તસ્મિઁલ્લયમવાપ્નુયાત્ । પુનર્બ્રહ્માન્વયાજ્જાતઃ સિન્ધુદ્વીપેતિ સંજ્ઞિતઃ । સ તેપે પરમં તીવ્રં શક્રવૈરમનુસ્મરન્ ।। ૨૮.

પાણીના ફેનથી ઘાયલ થઈ તે ત્યાં જ નાશ પામ્યો; પછી બ્રહ્માના વંશમાંથી ફરી જન્મ લઈને તેને સિંધુદ્વીપ નામ મળ્યું. ઇન્દ્ર સાથેની દુશ્મનાવટ યાદ રાખી, તેણે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું.

તતઃ કાલેન મહતા નદી વેત્રવતી શુભા । માનુષં રૂપમાસ્થાય સાલંકારં મનોરમમ્ । આજગામ યતો રાજા તેપે પરમકં તપઃ ।। ૨૮.

બહુ સમય પછી શુભ વેત્રવતી નદી સુંદર માનવી રૂપ ધારણ કરીને, મનોહર આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, ત્યાં આવી જ્યાં રાજા પરમ તપ કરી રહ્યો હતો.

તાં દૃષ્ટ્વા રૂપસંપન્નાં સ રાજા ક્રુદ્ધમાનસઃ । ઉવાચ કાઽસિ સુશ્રોણિ સત્યં કથય ભામિનિ ।। ૨૮.

તે સુંદર સ્ત્રીને જોઈને, રાજા ગુસ્સામાં મનથી પૂછ્યું: 'સુંદર કટિવાળી, તું કોણ છે? સત્ય કહેજે, ભામિની.'

નદ્યુવાચ । અહં જલપતેઃ પત્ની વરુણસ્ય મહાત્મનઃ । નામ્ના વેત્રવતી પુણ્યા ત્વામિચ્છન્તીહમાગતા ।। ૨૮.

નદી બોલી: 'હું મહાત્મા જળપતિ વરુણની પત્ની છું. મારું નામ પુણ્યવતી વેત્રવતી છે અને હું તને ઈચ્છીને અહીં આવી છું.'

સાભિલાષાં પરસ્ત્રીં ચ ભજમાનાં વિસર્જ્જયેત્ । સ પાપઃ પુરુષો જ્ઞેયો બ્રહ્મહત્યાં ચ વિન્દતિ । એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ ભજમાનાં ભજસ્વ મામ્ ।। ૨૮.

જે પુરુષ પરસ્ત્રીની ઈચ્છા રાખીને તેને ભોગવે, તે પાપી કહેવાય છે અને બ્રાહ્મણહત્યાનું પાપ ભોગવે છે; તેથી, મહારાજ, આ જાણીને, મને સ્વીકાર.

એવમુક્તસ્તયા રાજા સાભિલાષોપભુક્તવાન્ । તસ્ય સદ્યોઽભવત્ પુત્રો દ્વાદશાર્કસમપ્રભઃ ।। ૨૮.

એ રીતે તેણીએ કહ્યું પછી, રાજાએ ઈચ્છાથી તેને ભોગવી. તરત જ, તેને બાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી સંતાનની પ્રાપ્તિ થઈ.

વેત્રવત્યુદરે જાતો નામ્ના વૈત્રાસુરોઽભવત્ । બલવાનતિતેજસ્વી પ્રાગ્જ્યોતિષપતિર્ભવત્ ।। ૨૮.

વેત્રવતીના ગર્ભમાં જન્મીને તે વૈત્રાસુર નામે પ્રસિદ્ધ થયો. તે બળવાન અને અત્યંત તેજસ્વી બનીને પ્રાગ્જ્યોતિષનો રાજા થયો.

સ કાલેન યુવા જાતો બલવાન્ દૃઢવિક્રમઃ । મહાયોગેન સંયુક્તો જિગાયેમાં વસુંધરામ્ ।। ૨૮.

સમય જતાં, તે યુવાન અને બળવાન થયો, મહાન યોગશક્તિ ધરાવતો, અને આખી ધરતી જીતવા માંડ્યો.

સપ્તદ્વીપવતીં પશ્ચાન્મેરુપર્વતમારુહત્ । તત્રેન્દ્રં પ્રથમં જિગ્યે પશ્ચાદગ્નિં યમં તતઃ । નિર્ઋતિં વરુણં વાયું ધનદશ્ચેશ્વરં તતઃ ।। ૨૮.

સાત દ્વીપવાળી ધરતી જીત્યા પછી, તેણે મેરુ પર્વત પર ચઢાણ કર્યું. ત્યાં તેણે પહેલા ઇન્દ્રને, પછી અગ્નિને, પછી યમને, પછી નિૃતિને, પછી વરુણને, વાયુને, કુબેરને અને છેલ્લે ઈશ્વરને હરાવ્યો.

ઇન્દ્રો ભગ્નો ગતઃ સોગ્નિં અગ્નિર્ભગ્નો યમં યયૌ । યમો નિર્ઋતિમાગચ્છન્નિર્ઋતિર્વરુણં યયૌ ।। ૨૮.

ઇન્દ્ર હારીને અગ્નિ પાસે ગયો; અગ્નિ હારીને યમ પાસે ગયો; યમ નિૃતિ પાસે ગયો અને નિૃતિ વરુણ પાસે ગયો.

ઇન્દ્રાદિભિરુપેતસ્તુ વરુણો વાયુમન્વગાત્ । વાયુર્ધનપતિં ત્વાગાત્ સર્વૈરિન્દ્રાદિભિઃ સહ ।। ૨૮.

પછી વરુણ, ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ સાથે વાયુ પાસે ગયો; વાયુ પણ બધા દેવતાઓ સાથે કુબેર પાસે પહોંચ્યો.

ધનદોઽપિ સ્વકં મિત્રમીશં દેવસમન્વિતઃ । ઇયાય ગદયા સોઽપિ દાનવો બલદર્પિતઃ । ગદામાદાય દુદ્રાવ શિવલોકં પ્રતિ પ્રભો ।। ૨૮.

કુબેર પણ પોતાના મિત્ર ઈશ્વર અને બધા દેવતાઓ સાથે નીકળી પડ્યો. પણ તે દાનવ બળના ઘમંડથી ગદા લઈને શિવલોક તરફ દોડી ગયો.

શિવોઽપ્યવધ્યં તં મત્વા દેવાન્ ગુહ્ય યયૌ પુરીમ્ । બ્રહ્મણઃ સુરસિદ્ધાદ્યૈર્વન્દિતાં પુણ્યકારિભિઃ ।। ૨૮.

શિવ પણ તેને અજય જાણીને દેવતાઓ સાથે ગુપ્ત નગરીમાં ગયા, જ્યાં બ્રહ્મા અને અન્ય પુણ્યશાળી દેવતાઓ અને સિદ્ધો પૂજા કરતા.

તત્ર બ્રહ્મા જગત્સ્ત્રષ્ટા વિષ્ણુપાદોદ્ભવે જલે । નિયામિતાકાશગતો જપત્યન્તર્જલે શુભે । ક્ષેત્રજ્ઞમાયાં ગાયત્રીં તતો દેવા વિચુક્રુશુઃ ।। ૨૮.

ત્યાં જગતના સર્જનહાર બ્રહ્મા, વિષ્ણુના પગમાંથી ઉદ્ભવેલા જળમાં, આકાશમાં સ્થિત થઈ, શુદ્ધ જળમાં ગાયત્રી મંત્રનો જાપ કરતા. પછી દેવતાઓ રડવા લાગ્યા.

ત્રાહિ પ્રજાપતે સર્વાન્ દેવાનૃષિવરાનપિ । અસુરાદ્ભયમાપન્નાન્ ત્રાહિ ત્રાહીત્યચોદયન્ ।। ૨૮.

'પૃથ્વીના સ્વામી, અમને બચાવો! બધા દેવ, ઋષિ અને પિતૃઓને બચાવો! અમને અસુરના ભયથી રક્ષાવો!'—એવી વિનંતી તેમણે કરી.

એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્મા દૃષ્ટ્વા દેવાંસ્તદાગતાન્ । ચિન્તયામાસ દેવસ્ય માયેયં વિતતં જગત્ । નાસુરા ન સુરાશ્ચાત્ર માયેયં કીદૃશી મતા ।। ૨૮.

આ રીતે કહેતા, બ્રહ્માએ ત્યાં એકઠા થયેલા દેવતાઓને જોઈને વિચાર્યું: 'આ જગત ભગવાનની માયાથી વ્યાપ્ત છે. અહીં અસુર કે દેવ કંઈ નથી—આ માયા કેવી છે?'

એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય પ્રાદુરાસીદયોનિજા । શુક્લામ્બરધરા કન્યા સ્ત્રક્કિરીટોજ્જ્વલાનના । અષ્ટભિર્બાહુભિર્યુક્તા દિવ્યપ્રહરણોદ્યતા ।। ૨૮.

એ રીતે વિચારી રહ્યો ત્યારે, તેના શરીરમાંથી એક કન્યા પ્રગટ થઈ—સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલી, ફૂલમાળા અને મુગટથી તેજસ્વી ચહેરાવાળી, આઠ હાથવાળી અને દરેક હાથમાં દિવ્ય શસ્ત્ર ધારણ કરેલી.

ચક્રં શઙ્ખં ગદાં પાશં ખઙ્ગં ઘણ્ટાં તથા ધનુઃ । ધારયન્તી તથા ચાન્યાન્ બદ્ધતૂણા જલાદ્ બહિઃ ।। ૨૮.

તેના હાથમાં ચક્ર, શંખ, ગદા, પાસ, ખડગ, ઘંટડી, ધનુષ અને બીજા શસ્ત્રો હતા, કમરે તૂણિર બાંધેલી, અને તે જળમાંથી બહાર આવી.