વરાહપુરાણમ્

તત્ર દેવોઽપ્યસૌ દૈત્યં ત્રિશૂલેનાહનદ્ ભૃશમ્ । તસ્યાહતસ્ય યદ્ રક્તમપતદ્ ભૂતલે કિલ । તત્રાન્ધકા અસંખ્યાતા બભૂવુરપરે ભૃશમ્ ।। ૨૭.

ત્યાં દેવએ ત્રિશૂલથી દૈત્યને જોરથી ઘાયલ કર્યો; અંધકનું લોહી જમીન પર જ્યાં જ્યાં પડ્યું, ત્યાં અસંખ્ય ભયાનક અંધક દૈત્યો ઉભા થયા.

તદ્ દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં રુદ્રો શૂલેઽન્ધકં મૃધે । ગૃહીત્વા ત્રિશિખાગ્રેણ નનર્ત્ત પરમેશ્વરઃ ।। ૨૭.

આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને, રુદ્રે યુદ્ધમાં ત્રિશૂલના આડે અંધકને પકડી લીધો અને પરમેશ્વરે તેને ત્રિશૂલની ટોચ પર રાખીને નૃત્ય કર્યું.

ઇતરેઽપ્યન્ધકાઃ સર્વે ચક્રેણ પરમેષ્ઠિના । નારાયણેન નિહતાસ્તત્ર યેઽન્યે સમુત્થિતાઃ । ૨૭.

ત્યાં ઉદ્ભવેલા બધા બીજા અંધકો પરમેશ્વર નારાયણના ચક્રથી સંહાર પામ્યા.

અસૃગ્ધારાતુષારૈસ્તુ શૂલપ્રોતસ્ય ચાસકૃત્ । અનારતં સમુત્તસ્થુસ્તતો રુદ્રો રુષાન્વિતઃ ।। ૨૭.

લોહીની ધારો અને હિમથી, ત્રિશૂળે વારંવાર ભેદાતા, સતત ઉદ્ભવ થતો રહ્યો; ત્યારે રુદ્ર ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.

તસ્ય ક્રોધેન મહતા મુખાજ્જ્વાલા વિનિર્યયૌ । તદ્રૂપધારિણી દેવી યાં તાં યોગેશ્વરીં વિદુઃ ।। ૨૭.

તેઓના મુખમાંથી ભારે ક્રોધથી જ્વાળા નીકળી; એ જ્વાળાએ દેવીનું રૂપ ધારણ કર્યું, જેને યોગીઓ યોગેશ્વરી તરીકે ઓળખે છે.

સ્વરૂપધારિણી ચાન્યા વિષ્ણુનાપિ વિનિર્મિતા । બ્રહ્મણા કાર્તિકેયેન ઇન્દ્રેણ ચ યમેન ચ । વરાહેણ ચ દેવેન વિષ્ણુના પરમેષ્ઠિના ।। ૨૭.

બીજી એક દેવી પણ પોતાના સ્વરૂપે, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, કાર્તિકેય, ઇન્દ્ર, યમ, વરાહ અને પરમ વિષ્ણુ દ્વારા સર્જાઈ.

પાતાલોદ્ધરણં રૂપં તસ્યા દેવ્યા વિનિર્મમે । માહેશ્વરી ચ રાજેન્દ્ર ઇત્યેતા અષ્ટમારતઃ ।। ૨૭.

એ દેવીનું રૂપ પાતાળને ઉપાડવા માટે બનાવાયું; અને રાજા, એ મહેશ્વરી કહેવાય છે—આ રીતે આઠ માતાઓનું વર્ણન થયું.

કારણં તાનિ યત્પ્રોક્તં ક્ષેત્રજ્ઞેનાવધારણમ્ । શરીરાદ્ દેવતાનાં તુ તદિદં કીર્તિતં મયા ।। ૨૭.

જે કારણની વાત ક્ષેત્રજ્ઞે કહી, અને દેવતાઓના શરીરમાંથી જે ઉદ્ભવ્યું, એ બધું મેં અહીં વર્ણવ્યું છે.

કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભો મદો મોહોઽથ પઞ્ચમઃ । માત્સર્યં ષષ્ઠમિત્યાહુઃ પૈશુન્યં સપ્તમં તથા । અસૂયા ચાઽષ્ટમી જ્ઞેયા ઇત્યેતા અષ્ટમાતરઃ ।। ૨૭.

ઇચ્છા, ક્રોધ, લોભ, અહંકાર, મોહ પાંચમું, ઈર્ષ્યા છઠ્ઠું, દૂષણ સાતમું, અને અસૂયા આઠમું—આ આઠ માતાઓ કહેવાય છે.

કામં યોગેશ્વરીં વિદ્ધિ ક્રોધો માહેશ્વરીં તથા । લોભસ્તુ વૈષ્ણવી પ્રોક્તા બ્રહ્માણી મદ એવ ચ ।। ૨૭.

કામને યોગેશ્વરી જાણ, ક્રોધને મહેશ્વરી, લોભ વૈષ્ણવી કહેવાય છે, અને અહંકાર બ્રાહ્મણી છે.

મોહઃ સ્વયંભૂઃ કૌમારી માત્સર્યં ચેન્દ્રજં વિદુઃ । યમદણ્ડધરા દેવી પૈશુન્યં સ્વયમેવ ચ । અસૂયા ચ વરાહાખ્યા ઇત્યેતાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।। ૨૭.

મોહ સ્વયંભૂ છે, કૌમારી ઈર્ષ્યા છે, ઈન્દ્રજ પણ ઈર્ષ્યા કહેવાય છે; યમદંડધારી દેવી દૂષણ છે, અને અસૂયા વરાહા છે—આ રીતે તેમનું વર્ણન થયું.

કામાદિગણ એષોઽયં શરીરે પરિકીર્તિતઃ । જગ્રાહ મૂર્ત્તિં તુ યથા તથા તે કીર્તિતં મયા ।। ૨૭.

આ કામથી શરૂ થતી ગોઠ, શરીરમાં આ રીતે વર્ણવાઈ છે; જેમ જેમ તેમનું સ્વરૂપ થયું, તેમ મેં કહેલું છે.

એતાભિર્દેવતાભિશ્ચ તસ્ય રક્તેઽતિશોષિતે । ક્ષયં ગતાઽઽસુરી માયા સ ચ સિદ્ધોઽન્ધકોઽભવત્ । એતત્ તે સર્વમાખ્યાતમાત્મવિદ્યાઽમૃતં મયા ।। ૨૭.

આ દેવીઓ દ્વારા જ્યારે તેનું લોહી બહુ સુકાઈ ગયું, ત્યારે અસુરની માયા નાશ પામી, અને અંધક સિદ્ધ થયો; આ બધું આત્મજ્ઞાનરૂપ અમૃત મેં તને કહેલું છે.

ય એતચ્છૃણુયાન્નિત્યં માતૄણામુદ્ભવં શુભમ્ । તસ્ય તાઃ સર્વતો રક્ષાં કુર્વન્ત્યનુદિનં નૃપ ।। ૨૭.

જે વ્યક્તિ રોજ આ માતાઓની પવિત્ર ઉત્પત્તિ સાંભળે છે, તેને એ માતાઓ સર્વત્ર રોજ રક્ષા આપે છે, રાજા.

યશ્ચૈતત્ પઠતે જન્મ માતૄણાં પુરુષોત્તમ । સ ધન્યઃ સર્વદા લોકે શિવલોકં ચ ગચ્છતિ ।। ૨૭.

જે શ્રેષ્ઠ પુરુષ માતાઓના જન્મનું પઠન કરે છે, તે જગતમાં હંમેશા ધન્ય થાય છે અને શિવલોકને પામે છે.

તાસાં ચ બ્રહ્મણા દત્તા અષ્ટમી તિથિરુત્તમા । એતાઃ સંપૂજયેદ્ ભક્ત્યા બિલ્વાહારો નરઃ સદા । તસ્ય તાઃ પરિતુષ્ટાસ્તુ ક્ષેમારોગ્યં દદન્તિ ચ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ તેમને આઠમું તિથિ શ્રેષ્ઠ આપી છે; જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક તેમનું પૂજન કરે છે અને હંમેશા બિલ્વપત્ર ખાય છે, તેને એ માતાઓ પ્રસન્ન થઈ સુખ અને આરોગ્ય આપે છે.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । કથં માયા સમુત્પન્ના દુર્ગા કાત્યાયની શુભા । આદિક્ષેત્રે સ્થિતા સૂક્ષ્મા પૃથગ્મૂર્ત્તા વ્યજાયત ।। ૨૮.

પ્રજાપાલે પૂછ્યું: માયા કેવી રીતે પ્રગટ થઈ? દુર્ગા, કાત્યાયની જેવી શુભ દેવી, જે મૂળ ક્ષેત્રમાં સુક્ષ્મ રૂપે રહી અલગ અલગ સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ, એ કેવી રીતે?

મહાતપા ઉવાચ । આસીદ્ રાજા પુરા રાજન્ સિન્ધુદ્વીપઃ પ્રતાપવાન્ । વરુણાંશો મહારાજ સોઽરણ્યે તપસિ સ્થિતઃ ।। ૨૮.

મહાતપાએ કહ્યું: રાજા, પહેલાં એક મહાન અને પરાક્રમી રાજા હતો, નામ સિંધુદ્વીપ; તે વરુણનો અંશ હતો અને જંગલમાં તપસ્યા કરતો હતો.

પુત્રો મે શક્રનાશાય ભવેદિતિ નારધિપઃ । એવં કૃતમતિઃ સોઽથ મહતા તપસા સ્વકમ્ । કલેવરં સ્થિતો ભૂત્વા શોષયામાસ સુવ્રત ।। ૨૮.

તે રાજાએ મનમાં નક્કી કર્યું કે તેનો પુત્ર શક્રના વિનાશ માટે જન્મે; તેથી તેણે ભારે તપ કરીને પોતાનું શરીર સુકાવી નાખ્યું.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । કથં તસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ શક્રેણાપકૃતં ભવેત્ । યેનાસૌ તદ્વિનાશાય પુત્રમિચ્છન્ વ્રતે સ્થિતઃ ।। ૨૮.

પ્રજાપાલે પૂછ્યું: દ્વિજશ્રેષ્ઠ, શક્રે તેને શું દુઃખ આપ્યું હતું, જેથી તે શક્રના વિનાશ માટે એવો વ્રત ધારણ કરી બેઠો?

મહાતપા ઉવાચ । સોઽન્યજન્મનિ પુત્રોઽભૂત્ ત્વષ્ટુર્બલભૃતાં વરઃ । અવધ્યઃ સર્વશસ્ત્રેષુ અપાં ફેનેન નાશિતઃ ।। ૨૮.

મહાતપાએ કહ્યું: પેહલા જન્મમાં તેનો પુત્ર ત્વષ્ટા હતો, જે બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, બધાં શસ્ત્રોથી અજય હતો, પણ પાણીના ફેનથી નાશ પામ્યો હતો.

જલફેનેન નિહતસ્તસ્મિઁલ્લયમવાપ્નુયાત્ । પુનર્બ્રહ્માન્વયાજ્જાતઃ સિન્ધુદ્વીપેતિ સંજ્ઞિતઃ । સ તેપે પરમં તીવ્રં શક્રવૈરમનુસ્મરન્ ।। ૨૮.

પાણીના ફેનથી ઘાયલ થઈ તે ત્યાં જ નાશ પામ્યો; પછી બ્રહ્માના વંશમાંથી ફરી જન્મ લઈને તેને સિંધુદ્વીપ નામ મળ્યું. ઇન્દ્ર સાથેની દુશ્મનાવટ યાદ રાખી, તેણે અત્યંત કઠિન તપ કર્યું.

તતઃ કાલેન મહતા નદી વેત્રવતી શુભા । માનુષં રૂપમાસ્થાય સાલંકારં મનોરમમ્ । આજગામ યતો રાજા તેપે પરમકં તપઃ ।। ૨૮.

બહુ સમય પછી શુભ વેત્રવતી નદી સુંદર માનવી રૂપ ધારણ કરીને, મનોહર આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, ત્યાં આવી જ્યાં રાજા પરમ તપ કરી રહ્યો હતો.

તાં દૃષ્ટ્વા રૂપસંપન્નાં સ રાજા ક્રુદ્ધમાનસઃ । ઉવાચ કાઽસિ સુશ્રોણિ સત્યં કથય ભામિનિ ।। ૨૮.

તે સુંદર સ્ત્રીને જોઈને, રાજા ગુસ્સામાં મનથી પૂછ્યું: 'સુંદર કટિવાળી, તું કોણ છે? સત્ય કહેજે, ભામિની.'

નદ્યુવાચ । અહં જલપતેઃ પત્ની વરુણસ્ય મહાત્મનઃ । નામ્ના વેત્રવતી પુણ્યા ત્વામિચ્છન્તીહમાગતા ।। ૨૮.

નદી બોલી: 'હું મહાત્મા જળપતિ વરુણની પત્ની છું. મારું નામ પુણ્યવતી વેત્રવતી છે અને હું તને ઈચ્છીને અહીં આવી છું.'

સાભિલાષાં પરસ્ત્રીં ચ ભજમાનાં વિસર્જ્જયેત્ । સ પાપઃ પુરુષો જ્ઞેયો બ્રહ્મહત્યાં ચ વિન્દતિ । એવં જ્ઞાત્વા મહારાજ ભજમાનાં ભજસ્વ મામ્ ।। ૨૮.

જે પુરુષ પરસ્ત્રીની ઈચ્છા રાખીને તેને ભોગવે, તે પાપી કહેવાય છે અને બ્રાહ્મણહત્યાનું પાપ ભોગવે છે; તેથી, મહારાજ, આ જાણીને, મને સ્વીકાર.

એવમુક્તસ્તયા રાજા સાભિલાષોપભુક્તવાન્ । તસ્ય સદ્યોઽભવત્ પુત્રો દ્વાદશાર્કસમપ્રભઃ ।। ૨૮.

એ રીતે તેણીએ કહ્યું પછી, રાજાએ ઈચ્છાથી તેને ભોગવી. તરત જ, તેને બાર સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી સંતાનની પ્રાપ્તિ થઈ.

વેત્રવત્યુદરે જાતો નામ્ના વૈત્રાસુરોઽભવત્ । બલવાનતિતેજસ્વી પ્રાગ્જ્યોતિષપતિર્ભવત્ ।। ૨૮.

વેત્રવતીના ગર્ભમાં જન્મીને તે વૈત્રાસુર નામે પ્રસિદ્ધ થયો. તે બળવાન અને અત્યંત તેજસ્વી બનીને પ્રાગ્જ્યોતિષનો રાજા થયો.

સ કાલેન યુવા જાતો બલવાન્ દૃઢવિક્રમઃ । મહાયોગેન સંયુક્તો જિગાયેમાં વસુંધરામ્ ।। ૨૮.

સમય જતાં, તે યુવાન અને બળવાન થયો, મહાન યોગશક્તિ ધરાવતો, અને આખી ધરતી જીતવા માંડ્યો.