વરાહપુરાણમ્

દેવા ઊચુઃ । અન્ધકેનાર્દિતાઃ સર્વે વયં દેવા જગત્પતે । ત્રાહિ સર્વાંશ્ચતુર્વક્ત્ર પિતામહ નમોઽસ્તુ તે ।। ૨૭.

દેવોએ કહ્યું: હે જગતના સ્વામી, અમે બધા દેવો અંધકથી પીડાઈ રહ્યા છીએ; અમને બચાવો, હે ચતુરાનન પિતામહ, તમને વંદન છે.

બ્રહ્મોવાચ । અન્ધકાન્નૈવ શક્તોઽહં ત્રાતું વૈ સુરસત્તમાઃ । ભવં શર્વં મહાદેવં વ્રજામ શરણાર્થિનઃ ।। ૨૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હે શ્રેષ્ઠ દેવો, હું અંધકથી તમને બચાવી શકતો નથી; ચાલો આપણે મહાદેવ શર્વ પાસે શરણ લઈએ.

કિન્તુ પૂર્વં મયા દત્તો વરસ્તસ્ય સુરોત્તમાઃ । અવધ્યસ્ત્વં હિ ભવિતા ન શરીરં સ્પૃશેન્મહીમ્ ।। ૨૭.

પણ, હે શ્રેષ્ઠ દેવો, મેં પહેલાં તેને વરદાન આપ્યું છે: જ્યારે સુધી તેનું શરીર પૃથ્વીને સ્પર્શ ન કરે, ત્યાં સુધી તે અવધ્ય રહેશે.

તસ્યૈવં બલિનસ્ત્વેકો હન્તા રુદ્રઃ પરંતપઃ । તત્ર ગચ્છામહે સર્વે કૈલાસનિલયં પ્રભુમ્ ।। ૨૭.

પણ એ મહાબલીને માત્ર એક જ, પરાક્રમી રુદ્ર સંહાર કરી શકે છે; ચાલો આપણે સૌ કૈલાસવાસી પ્રભુ પાસે જઈએ.

એવમુક્ત્વા યયૌ બ્રહ્મા સદેવો ભવસન્નિધૌ । તસ્ય સંદર્શનાદ્ રુદ્રઃ પ્રત્યુત્થાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ । કૃત્વાભ્યુવાચ દેવેશો બ્રહ્માણં ભુવનેશ્વરમ્ ।। ૨૭.

આ રીતે કહીને, બ્રહ્મા અને દેવો ભવના દરબારમાં ગયા; તેમને જોઈને રુદ્રે આવકારની વિધિ કરી અને જગતના સ્વામી બ્રહ્માને સંબોધ્યા.

શંભુરુવાચ । કિં કાર્યં દેવતાઃ સર્વા આગતા મમ સન્નિધૌ । યેનાહં તત્કરોમ્યાશુ આજ્ઞા કાર્યા હિ સત્વરમ્ ।। ૨૭.

શંભુએ કહ્યું: હે સર્વ દેવતાઓ, તમે મારા સમક્ષ આવ્યા છો, તો કહો શું કરવું છે? જે કહેશો, એ હું તરત જ કરીશ; તમારો આદેશ તરત જ પાળવો જોઈએ.

દેવા ઊચુઃ । રક્ષસ્વ દેવ બલિનસ્ત્વન્ધકાદ્ દુષ્ટચેતસઃ ।। ૨૭.

દેવતાઓએ કહ્યું: હે દેવ, અમને દુષ્ટ મનવાળા અને બળવાન અંધકથી બચાવો.

યાવદેવં સુરા સર્વે શંસન્તિ પરમેષ્ઠિનઃ । તાવત્ સૈન્યેન મહતા તત્રૈવાન્ધક આયયૌ ।। ૨૭.

જ્યારે બધા દેવતાઓ પરમેશ્વરને આ રીતે કહે રહ્યા હતા, એ જ સમયે અંધક મોટું લશ્કર લઈને ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

બલેન ચતુરઙ્ગેણ હન્તુકામો ભવં મૃધે । તસ્ય ભાર્યાં ગિરિસુતાં હર્તુમિચ્છન્ સસાધનઃ ।। ૨૭.

ચારે પ્રકારની સેના સાથે, ભવને યુદ્ધમાં મારવાનો ઇરાદો રાખીને, અને પર્વતકન્યાને પતાવી લેવા ઈચ્છા સાથે, તે સજ્જ થઈને આવ્યો.

તં દૃષ્ટ્વા સહસાઽયાન્તં દેવશક્રપ્રહારિણમ્ । સન્નહ્ય સહસા દેવા રુદ્રસ્યાનુચરા ભવન્ ।। ૨૭.

તેને અચાનક આવતો જોઈને, દેવતાઓએ તરત જ શસ્ત્ર ધારણ કર્યા અને રુદ્રના અનુયાયી બની ગયા.

રુદ્રોઽપિ વાસુકિં ધ્યાત્વા તક્ષકં ચ ધનંજયમ્ । વલયં કટિંસૂત્રં ચ ચકાર પરમેશ્વરઃ ।। ૨૭.

રુદ્રે વાસુકિ, તક્ષક અને ધનંજયનું સ્મરણ કરીને, તેમને કંગણ, કમરપટ્ટો અને યજ્ઞોપવિત બનાવી લીધા.

નીલનામા ચ દૈત્યેન્દ્રો હસ્તી ભૂત્વા ભવાન્તિકમ્ । આગતસ્ત્વરિતઃ શક્રહસ્તીવોદ્ધતરૂપવાન્ ।। ૨૭.

નીલ નામનો દૈત્યરાજ હાથીનું રૂપ ધારણ કરીને, ઇન્દ્રના હાથી જેટલો શક્તિશાળી બની, ભવાની પાસે ઝડપથી આવ્યો.

સ જ્ઞાતો નન્દિના દૈત્યો વીરભદ્રાય દર્શિતઃ । વીરભદ્રોઽપિ સિંહેન રૂપેણાહત્ય ચ દ્રુતમ્ ।। ૨૭.

આ દૈત્યને નંદીએ ઓળખી લીધો અને વીરસભદ્રને બતાવ્યો; વીરસભદ્રે સિંહનું રૂપ ધારણ કરીને તેને ઝડપથી માર્યો.

તસ્ય કૃત્તિં વિદાર્યાશુ કરિણસ્ત્વઞ્જનપ્રભામ્ । રુદ્રાયાર્પિતવાન્ સોઽપિ તમેવામ્બરમાકરોત્ । તતઃ પ્રભૃતિ રુદ્રોઽપિ ગજચર્મપટોઽભવત્ ।। ૨૭.

તે હાથી જે કાજળ જેવી કાળી ચામડી ધરાવતો હતો, તેની ખાલ ફાડી, વીરસભદ્રે રુદ્રને અર્પણ કરી; રુદ્રે એ ખાલ પોતાનું વસ્ત્ર બનાવી લીધું. ત્યારથી રુદ્ર હાથીની ખાલ પહેરનાર કહેવાયા.

ગજચર્મ્મપટો ભૂત્વા ભુજંગાભરણોજ્જ્વલઃ । આદાય ત્રિશિખં ભીમં સગણોઽન્ધકમન્વયાત્ ।। ૨૭.

હાથીની ખાલ પહેરીને અને સાપોના આભૂષણોથી શોભતા, ભયાનક ત્રિશૂલ લઈને, પોતાના ગણો સાથે અંધકના પીછે પડ્યા.

તતઃ પ્રવૃત્તે યુદ્ધે ચ દેવદાનવયોર્મહત્ । ઇન્દ્રાદ્યા લોકપાલાસ્તુ સ્કન્દઃ સેનાપતિસ્તથા । સર્વે દેવગણાશ્ચાન્યે યુયુધુઃ સમરે તદા ।। ૨૭.

પછી દેવો અને દૈત્યોમાં મોટું યુદ્ધ શરૂ થયું; ઇન્દ્ર અને બીજા લોકપાલો, તેમજ સેનાપતિ સ્કંદ અને બધા દેવગણોએ એ યુદ્ધમાં ભાગ લીધો.

તં દૃષ્ટ્વા નારદા યુદ્ધં યયૌ નારાયણં પ્રતિ । શશંસ ચ મહદ્ યુદ્ધં કૈલાસે દાનવૈઃ સહ ।। ૨૭.

એ યુદ્ધ જોઈને નારદ નારાયણ પાસે ગયા અને કૈલાસ પર દૈતો સાથે ચાલતું મોટું યુદ્ધ તેમને સંભળાવ્યું.

તચ્છ્રુત્વા ચક્રમાદાય ગરુડસ્થો જનાર્દનઃ । તમેવ દેશમાગત્ય યુયુધે દાનવૈઃ સહ ।। ૨૭.

આ સાંભળીને જનાર્દને ગરુડ પર બેસી, ચક્ર લઈને એ સ્થળે આવ્યા અને દૈતો સાથે યુદ્ધ કર્યું.

આગત્ય ચ તતો દેવા હરિણાપ્યાયિતા રણે । વિષણ્ણવદનાઃ સર્વે પલાયનપરા ભવન્ ।। ૨૭.

પછી હરિ દ્વારા યુદ્ધમાં સહાય મળ્યા પછી પણ, બધા દેવતાઓ નિરાશ થઈ ગયા અને યુદ્ધમથક છોડીને ભાગવા લાગ્યા.

તત્ર ભગ્નેષુ દેવેષુ સ્વયં રુદ્રોઽન્ધકં યયૌ । તત્ર તેન મહદ્યુદ્ધમભવલ્લોમહર્ષણમ્ ।। ૨૭.

ત્યાં દેવતાઓ પરાજિત થયા ત્યારે, રુદ્ર પોતે અંધક સામે ગયા; ત્યાં બંને વચ્ચે ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું.

તત્ર દેવોઽપ્યસૌ દૈત્યં ત્રિશૂલેનાહનદ્ ભૃશમ્ । તસ્યાહતસ્ય યદ્ રક્તમપતદ્ ભૂતલે કિલ । તત્રાન્ધકા અસંખ્યાતા બભૂવુરપરે ભૃશમ્ ।। ૨૭.

ત્યાં દેવએ ત્રિશૂલથી દૈત્યને જોરથી ઘાયલ કર્યો; અંધકનું લોહી જમીન પર જ્યાં જ્યાં પડ્યું, ત્યાં અસંખ્ય ભયાનક અંધક દૈત્યો ઉભા થયા.

તદ્ દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં રુદ્રો શૂલેઽન્ધકં મૃધે । ગૃહીત્વા ત્રિશિખાગ્રેણ નનર્ત્ત પરમેશ્વરઃ ।। ૨૭.

આ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને, રુદ્રે યુદ્ધમાં ત્રિશૂલના આડે અંધકને પકડી લીધો અને પરમેશ્વરે તેને ત્રિશૂલની ટોચ પર રાખીને નૃત્ય કર્યું.

ઇતરેઽપ્યન્ધકાઃ સર્વે ચક્રેણ પરમેષ્ઠિના । નારાયણેન નિહતાસ્તત્ર યેઽન્યે સમુત્થિતાઃ । ૨૭.

ત્યાં ઉદ્ભવેલા બધા બીજા અંધકો પરમેશ્વર નારાયણના ચક્રથી સંહાર પામ્યા.

અસૃગ્ધારાતુષારૈસ્તુ શૂલપ્રોતસ્ય ચાસકૃત્ । અનારતં સમુત્તસ્થુસ્તતો રુદ્રો રુષાન્વિતઃ ।। ૨૭.

લોહીની ધારો અને હિમથી, ત્રિશૂળે વારંવાર ભેદાતા, સતત ઉદ્ભવ થતો રહ્યો; ત્યારે રુદ્ર ક્રોધથી ભરાઈ ગયા.

તસ્ય ક્રોધેન મહતા મુખાજ્જ્વાલા વિનિર્યયૌ । તદ્રૂપધારિણી દેવી યાં તાં યોગેશ્વરીં વિદુઃ ।। ૨૭.

તેઓના મુખમાંથી ભારે ક્રોધથી જ્વાળા નીકળી; એ જ્વાળાએ દેવીનું રૂપ ધારણ કર્યું, જેને યોગીઓ યોગેશ્વરી તરીકે ઓળખે છે.

સ્વરૂપધારિણી ચાન્યા વિષ્ણુનાપિ વિનિર્મિતા । બ્રહ્મણા કાર્તિકેયેન ઇન્દ્રેણ ચ યમેન ચ । વરાહેણ ચ દેવેન વિષ્ણુના પરમેષ્ઠિના ।। ૨૭.

બીજી એક દેવી પણ પોતાના સ્વરૂપે, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, કાર્તિકેય, ઇન્દ્ર, યમ, વરાહ અને પરમ વિષ્ણુ દ્વારા સર્જાઈ.

પાતાલોદ્ધરણં રૂપં તસ્યા દેવ્યા વિનિર્મમે । માહેશ્વરી ચ રાજેન્દ્ર ઇત્યેતા અષ્ટમારતઃ ।। ૨૭.

એ દેવીનું રૂપ પાતાળને ઉપાડવા માટે બનાવાયું; અને રાજા, એ મહેશ્વરી કહેવાય છે—આ રીતે આઠ માતાઓનું વર્ણન થયું.

કારણં તાનિ યત્પ્રોક્તં ક્ષેત્રજ્ઞેનાવધારણમ્ । શરીરાદ્ દેવતાનાં તુ તદિદં કીર્તિતં મયા ।। ૨૭.

જે કારણની વાત ક્ષેત્રજ્ઞે કહી, અને દેવતાઓના શરીરમાંથી જે ઉદ્ભવ્યું, એ બધું મેં અહીં વર્ણવ્યું છે.

કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભો મદો મોહોઽથ પઞ્ચમઃ । માત્સર્યં ષષ્ઠમિત્યાહુઃ પૈશુન્યં સપ્તમં તથા । અસૂયા ચાઽષ્ટમી જ્ઞેયા ઇત્યેતા અષ્ટમાતરઃ ।। ૨૭.

ઇચ્છા, ક્રોધ, લોભ, અહંકાર, મોહ પાંચમું, ઈર્ષ્યા છઠ્ઠું, દૂષણ સાતમું, અને અસૂયા આઠમું—આ આઠ માતાઓ કહેવાય છે.