વરાહપુરાણમ્

કમ્પિતારે કુમારેશ સ્કન્દ બાલગ્રહાનુગ । જિતારે ક્રૌઞ્ચવિધ્વંસ કૃત્તિકાસુત માતૃજ ।। ૨૫.

કંપનને શાંત કરનાર, કુમારોના સ્વામી, સ્કંદ, બાળગ્રહોના અનુયાયી, વિજયી, ક્રૌંચના વિનાશક, કૃત્તિકા પુત્ર, માતાઓના દુલારા, અમને આશીર્વાદ આપો.

ભૂતગ્રહપતિશ્રેષ્ઠ પાવકિ પ્રિયદર્શન । મહાભૂતપતેઃ પુત્ર ત્રિલોચન નમોઽસ્તુ તે ।। ૨૫.

ભૂતગ્રહોના શ્રેષ્ઠ સ્વામી, અગ્નિપુત્ર, સૌમ્ય રૂપવાળા, મહાભૂતના પુત્ર, ત્રિનેત્રધારી, તમને નમન છે.

એવં સ્તુતસ્તદા દેવૈર્વવર્ધ ભવનન્દનઃ । દ્વાદશાદિત્યસંકાશો બભૂવાદ્ભુતદર્શનઃ । ત્રૈલોક્યમપિ તત્તેજસ્તાપયામાસ પાર્થિવ ।। ૨૫.

દેવતાઓએ આવું સ્તુતિ કરતા, ભવનંદનનો વિકાસ થયો; તે બાર સૂર્ય જેટલો તેજસ્વી અને અદ્ભુત દેખાવાવાળો થયો, અને તેના તેજે ત્રણેય લોક દહન થયા, રાજા.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । કથં તં કૃત્રિકાપુત્રમુક્તવન્તઃ સુરં ગુરુમ્ । કથં ચ પાવકિરસૌ કથં વા માતૃનન્દનઃ ।। ૨૫.

પ્રજાપાલે પૂછ્યું: તમે તેને કૃત્તિકા પુત્ર, દેવગુરુ, અગ્નિપુત્ર અને માતાઓના દુલારા કેમ કહ્યું?

મહાતપા ઉવાચ । આદિમન્વન્તરે દેવ ઉત્પત્તિર્યા મયોદિતા । પરોક્ષદર્શિભિર્દેવૈરેવમેવ સ્તુતઃ પ્રભુઃ ।। ૨૫.

મહાતપાએ કહ્યું: પહેલા મન્વંતરમાં, જેમ મેં તેની ઉત્પત્તિ કહેલી, તેમ જ દેવતાઓએ પણ પરોક્ષદ્રષ્ટા તરીકે પ્રભુની સ્તુતિ કરી હતી.

કૃત્તિકા પાવકસ્ત્વન્યમાતરો ગિરિજા તથા । દ્વિજીયજન્મનિ ગુહસ્યૈતે ઉત્પત્તિહેતવઃ ।। ૨૫.

કૃત્તિકા, અગ્નિ, અન્ય માતાઓ અને ગિરિજાએ મળીને ગુહાના દ્વિજ જન્મનું કારણ બન્યા.

એવમેતત્ તવાખ્યાતં પૃચ્છતઃ પાર્થિવોત્તમ । આત્મવિદ્યાઽમૃતં ગુહ્યમહંકારસ્ય સંભવઃ ।। ૨૫.

હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તમે જે પૂછ્યું તે પ્રમાણે હું આત્મજ્ઞાનનું ગુપ્ત તત્વ, અમૃત અને અહંકારની ઉત્પત્તિ સમજાવી છે.

સ્વયં સ્કન્દો મહાદેવઃ સર્વપાપપ્રણાશનઃ । તસ્ય ષષ્ઠીં તિથિં પ્રાદાદભિષેકે પિતામહઃ ।। ૨૫.

સ્કંદ પોતે મહાદેવ છે, સર્વ પાપનો નાશક; પિતામહે તેમના અભિષેક સમયે તેમને છઠ્ઠી તિથિ અર્પણ કરી.

એતાં ફલાશનો યસ્તુ ક્ષયેન્નિયતમાનસઃ । અપુત્રોઽપિ લભેત્ પુત્રાનધનોઽપિ ધનં લભેત્ । યં યમિચ્છેત મનસા તં તં લભતિ માનવઃ ।। ૨૫.

જે કોઈ મનને સંયમમાં રાખીને આ સ્તોત્રનું ફળ ઇચ્છીને નિયમિત પાઠ કરે, તેને સંતાન ન હોય તો સંતાન મળે, ગરીબને ધન મળે, અને જે મનથી ઈચ્છે તે ફળ મળે.

યશ્ચૈતત્ પઠતિ સ્તોત્રં કાર્તિકેયસ્ય માનવઃ । તસ્ય ગેહે કુમારાણાં ક્ષેમારોગ્યં ભવિષ્યતિ ।। ૨૫.

જે માનવ આ કાર્તિકેયનું સ્તોત્ર વાંચે, તેના ઘરમાં સંતાનોનું કલ્યાણ અને આરોગ્ય રહે છે.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । શરીરસ્ય કથં મૂર્તિગ્રહણં જ્યોતિષો દ્વિજ । એતન્મે સંશયં છિન્ધિ પ્રણતસ્ય દ્વિજોત્તમ ।। ૨૬.

પ્રજાપાલે પૂછ્યું: હે દ્વિજ, શરીર પ્રકાશમાંથી કેવી રીતે સ્વરૂપ ધારણ કરે છે? હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હું નમન કરીને પૂછું છું, કૃપા કરીને મારી આ શંકા દૂર કરો.

મહાતપા ઉવાચ । યોઽસાવાત્મા જ્ઞાનશક્તિરેક એવ સનાતનઃ । સ દ્વિતીયં યદા ચૈચ્છત્ તદા સ્વાત્મસ્થિતો જ્વલત્ ।। ૨૬.

મહાતપાએ કહ્યું: એ આત્મા, એકમાત્ર શાશ્વત જ્ઞાનશક્તિ, જ્યારે બીજું બનવાની ઈચ્છા કરે છે, ત્યારે પોતાનામાં જ તેજથી પ્રગટે છે.

યઃ સૂર્ય ઇતિ ભાસ્વાંસ્તુ અન્યોન્યેન મહાત્મનઃ । લોલીભૂતાનિ તેજાંસિ ભાસયન્તિ જગત્ત્રયમ્ ।। ૨૬.

જેને સૂર્ય કહે છે, તે તેજસ્વી મહાત્માનું પ્રકાશ, એકબીજામાં હલચલ કરીને ત્રણેય લોકને પ્રકાશિત કરે છે.

તસ્મિન્ સર્વે સુરાઃ સિદ્ધા ગણાઃ સર્વે મહર્ષિભિઃ । સમં સૂતા ઇતિ વિભો તસ્માત્ સૂર્યો ભવન્ સ્તુતઃ ।। ૨૬.

તેમાં બધા દેવ, સિદ્ધ, ગણા અને મહર્ષિઓ સમાયેલી છે; તેથી, હે પ્રભુ, સૂર્યને સર્વનું મૂળ માનવામાં આવે છે.

લોલીભૂતસ્ય તસ્યાશુ તેજસોઽભૂચ્છરીરકમ્ । પૃથક્ત્વેન રવિઃ સોઽથ કીર્ત્ત્યતે વેદવાદિભિઃ ।। ૨૬.

તે તેજમાં હલચલ થતાં જ, તાત્કાલિક શરીર ઉત્પન્ન થયું; તેથી, વેદજ્ઞો તેને અલગથી રવિ કહે છે.

ભાસયન્ સર્વલોકાંસ્તુ યતોઽસાવુત્થિતો દિવિ । અતોઽસૌ ભાસ્કરઃ પ્રોક્તઃ પ્રકર્ષાચ્ચ પ્રભાકરઃ ।। ૨૬.

જે સર્વ લોકને પ્રકાશિત કરે છે અને આકાશમાં ઉગે છે, તેથી તેને ભાસ્કર અને તેની તેજસ્વિતાને કારણે પ્રભાકર કહે છે.

દિવા દિવસ ઇત્યુક્તસ્તત્કારિત્વાદ્ દિવાકરઃ । સર્વસ્ય જગતસ્ત્વાદિરાદિત્યસ્તેન ઉચ્યતે ।। ૨૬.

દિવસનું કારણ બને છે તેથી તેને દિવાકર કહે છે; અને સર્વ જગતનો આરંભ છે, તેથી તેને આદિત્ય કહે છે.

એતસ્ય દ્વાદશાદિત્યાઃ સંભૂતાસ્તેજસા પૃથક્ । પ્રધાન એવ સર્વેષાં સર્વદા સ વિબુધ્યતે ।। ૨૬.

તેમાંથી બાર સૂર્ય ઉત્પન્ન થયા, દરેક પોતપોતાના તેજથી પ્રકાશિત છે; તેમ છતાં, એ બધા સૂર્યોમાં એ હંમેશા સર્વોપરી ગણાય છે.

તં દૃષ્ટ્વા જગતો વ્યાપ્તિં કુર્વાણં પરમેશ્વરમ્ । તસ્યૈવાન્તઃ સ્થિતા દેવા વિનિષ્ક્રમ્ય સ્તુતિં જગુઃ ।। ૨૬.

જ્યારે દેવોએ એ પરમેશ્વરને આખા જગતમાં વ્યાપેલા જોયા, ત્યારે એમાં રહેલા દેવતાઓ બહાર આવીને તેની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

દેવા ઊચુઃ । ભવાન્ પ્રસૂતિર્જગતઃ પુરાણઃ ક્ષયામલૈવ પ્રદહન્ જગન્તિ । સમુત્થિતો નાથ શમં પ્રયાહિ મા દેવલોકાન્ પ્લુષ કર્મસાક્ષિન્ ।। ૨૬.

દેવોએ કહ્યું: તમે જગતના પ્રાચીન મૂળ છો; તમારી અગ્નિથી તમે જગતને ભસ્મ કરી નાખો છો. હે પ્રભુ, હવે ઉદય પામીને શાંતિ આપો—દેવલોકોને દહન ન કરો, હે સર્વ કર્મના સાક્ષી.

ત્વયા તતં સર્વત એવ તેજઃ પ્રતાપિના સૂર્ય યજુઃપ્રવૃત્તે । તિગ્મં રથાઙ્ગં તવ દેવકલ્પં કાલાખ્યમધ્વાન્તકરં વદન્તિ ।। ૨૬.

હે સૂર્ય, તમારું તેજ સર્વત્ર વ્યાપેલું છે, યજ્ઞના આરંભે તે પ્રખર બનીને પ્રકાશે છે; તમારું તીખું રથનું ચકર, દેવસમાન રૂપ ધરાવે છે, તેને કાળ કહે છે અને તે અંધકાર દૂર કરે છે.

પ્રભાકરસક્ત્વં રવિરાદિદેવ આત્મા સમસ્તસ્ય ચરાચરસ્ય । પિતામહસક્ત્વં વરુણો યમશ્ચ ભૂતં ભવિષ્યચ્ચ વદન્તિ સિદ્ધાઃ ।। ૨૬.

મહાન ઋષિઓ કહે છે કે સૂર્ય, જે દેવોમાં પ્રથમ છે, એ જ સમગ્ર ચરાચરનું સત્વ છે; વરુણ અને યમ પિતામહની શક્તિ ધરાવે છે, અને એ ભૂતકાળ તથા ભવિષ્ય બંને છે.

ધ્વાન્તં પ્રણુ ત્વં સુરલોકપૂજ્ય પ્રયાહિ શાન્તિં પિતરો વદન્તિ । વેદાન્તવેદ્યોઽસિ મખેષુ દેવ ત્વં હૂયસે વિષ્ણુરસિ પ્રસહ્ય । ઇતિ સ્તુતસ્તૈઃ સુરનાથ ભક્ત્યા પ્રપાહિ શંભો ન ઇતિ પ્રસહ્ય ।। ૨૬.

તમે અંધકારને દૂર કરો છો, દેવલોકમાં પૂજ્ય છો; પિતૃઓ કહે છે, 'શાંતિ તરફ જાઓ.' તમે વેદાંતથી જ્ઞાનગમ્ય છો, યજ્ઞોમાં આહ્વાન પામો છો, અને ખરેખર તમે વિષ્ણુ જ છો, હે પ્રભુ. દેવોએ ભક્તિપૂર્વક તમારી સ્તુતિ કરી અને વિનંતી કરી: 'અમને રક્ષા કરો, હે શંભુ, અમારે પર પ્રભુત્વ ન કરો.'

એવમુક્તસ્તદા દેવૈઃ સૌમ્યાં મૂર્ત્તિમથાકરોત્ । પ્રકાશત્વં જગામાશુ દેવતાનાં મહાપ્રભઃ ।। ૨૬.

દેવોએ આવું કહ્યું ત્યારે એ મહાપ્રભાએ સૌમ્ય રૂપ ધારણ કર્યું; અને દેવતાઓ માટે તરત જ તેજસ્વી બની ગયા.

એતત્સર્વં સુરાણાં તુ દહનં શામિતં પુરા । સપ્તમ્યાં ખલુ સૂર્યેણ મૂર્ત્તિત્વં કૃતવાન્ ભુવિ ।। ૨૬.

આ રીતે દેવોના બધાં દહન શાંત થયા; સાતમીએ સૂર્યે પૃથ્વી પર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

એતાં યઃ પુરુષો ભક્ત્યા ઉપાસ્તે સૂર્યમર્ચયેત્ । ભાસ્કરેણ ચ તસ્યાસૌ ફલમિષ્ટં પ્રયચ્છતિ ।। ૨૬.

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક આ રીતે સૂર્યની ઉપાસના કરે છે, તેને ભાસ્કર ઇચ્છિત ફળ આપે છે.

એતત્ તે કથિતં રાજન્ સૂર્યાખ્યાનં પુરાતનમ્ । આદિમન્વન્તરે વૃત્તં માતરઃ શ્રૃણુ સાંપ્રતમ્ ।। ૨૬.

હે રાજન, મેં તમને આ પ્રાચીન સૂર્યકથા કહી; હવે, હે માતા, પ્રથમ મન્વંતરમાં જે બન્યું તે સાંભળો.

મહાતપા ઉવાચ । પૂર્વમાસીન્મહાદૈત્યો બલવાનન્ધકો ભુવિ । સ દેવાન્ વશમાનિન્યે બ્રહ્મણો વરદર્પિતઃ ।। ૨૭.

મહાતપાએ કહ્યું: પ્રાચીનકાળે પૃથ્વી પર અંધક નામનો એક શક્તિશાળી મહાદૈત્ય હતો; બ્રહ્માના વરદાનથી તેણે દેવતાઓને પોતાના વશમાં કરી લીધા.

તેનાત્મવાન્ સુરાઃ સર્વે ત્યાજિતા મેરુપર્વતમ્ । બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુરન્ધકસ્ય ભયાર્દિતાઃ ।। ૨૭.

એના કારણે બધા શક્તિશાળી દેવોએ મેરુ પર્વત છોડ્યો; અંધકના ભયથી તેઓ બ્રહ્માની શરણમાં ગયા.