વરાહપુરાણમ્

સર્વકામાનવાપ્નોતિ સૌભાગ્યં દ્રવ્યસમ્પદમ્ । આરોગ્યં ચ સદા લોકે કાન્તિં પુષ્ટિં ચ વિન્દતિ ।। ૨૨.

એ રીતે ઉપવાસ કરવાથી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, સદભાગ્ય, ધનની સમૃદ્ધિ, હંમેશા આરોગ્ય, સૌંદર્ય અને તંદુરસ્તી મળે છે.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । કથં ગણપતેર્જન્મ મૂર્તિમન્તં ચ સત્તમ । એતન્મે સંશયં છિન્ધિ ધૃતિકષ્ટં વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૨૩.

પ્રજાપાલે કહ્યું: હે મહાનુભાવ, ગણપતિનો અવતાર કેવી રીતે થયો અને તે કેવી રીતે દેહધારી બન્યા? મારી મનમાં જે આ ગાઢ શંકા છે, કૃપા કરીને એ દૂર કરો.

મહાતપા ઉવાચ । પૂર્વં દેવગણાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ । કાર્યારમ્ભં તથા ચક્રુઃ સિધ્યન્તે ચ ન સંશયઃ ।। ૨૩.

મહાતપસ્વીએ કહ્યું: પહેલાં બધા દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓએ વિવિધ કાર્ય આરંભ્યા હતા; તેઓના બધા કાર્ય નિષ્ફળ ગયા નહીં, એમાં કોઈ શંકા નથી.

સન્માર્ગવર્તિષુ યથા સિદ્ધ્યન્તે વિઘ્નતઃ ક્રિયાઃ । અસત્કારિષુ સર્વેષુ તદ્વદેવમવિઘ્નતઃ ।। ૨૩.

જેમ સારા માર્ગે ચાલનારા લોકોના કાર્ય વિઘ્ન વિના સફળ થાય છે, તેમ જ દુષ્કર્મો કરતા સૌના કાર્યમાં અવશ્ય વિઘ્ન આવે છે.

તતો દેવાઃ સપિતરશ્ચિન્તયામાસુરોજસા । અસત્કાર્યેષુ વિઘ્નાર્થં સર્વ એવાભ્યમન્ત્રયન્ ।। ૨૩.

પછી દેવતાઓ અને પિતૃઓએ મજબૂત મનથી વિચાર કર્યો કે દુષ્કર્મોમાં વિઘ્ન ઊભું કરવું જોઈએ, અને બધા એ માટે એકસાથે સંકલ્પ કર્યો.

તતસ્તેષાં તદા મન્ત્રં કુર્વતસ્ત્રિદિવૌકસામ્ । બભૂવ બુદ્ધિર્ગમને રુદ્રં પ્રતિ મહામતિમ્ ।। ૨૩.

તે સમયે, સ્વર્ગના રહેવાસીઓ સંકલ્પ કરતા હતા ત્યારે એમના મનમાં મહાન બુદ્ધિશાળી રુદ્ર પાસે જવાનું વિચાર આવ્યું.

તે તત્ર રુદ્રમાગમ્ય કૈલાસનિલયં ગુરુમ્ । ઊચુઃ સવિનયં સર્વે પ્રણિપાતપુરઃસરમ્ ।। ૨૩.

બધા દેવતાઓ વિનયપૂર્વક, હાથ જોડીને, કૈલાસ પર રહેતા ગુરુ રુદ્ર પાસે ગયા અને નમ્રતાથી એમને કહ્યું.

દેવા ઊચુઃ । દેવદેવ મહાદેવ શૂલપાણે ત્રિલોચન । વિઘ્નાર્થમવિશિષ્ટાનામુત્પાદયિતુમર્હસિ ।। ૨૩.

દેવતાઓએ કહ્યું: હે દેવોના દેવ, મહાદેવ, ત્રિશૂળધારી, ત્રિનેત્રધારી, તમે જે સારા નથી એવા લોકોના કાર્યમાં વિઘ્ન ઊભું કરો.

એવમુક્તરસ્તદા દેવૈર્ભવઃ પરમયા મુદા । ઉમાં નિરીક્ષયામાસ ચક્ષુષાઽનિમિષેણ હ ।। ૨૩.

દેવતાઓની આ વાત સાંભળી, ભવ પ્રસન્નતાથી ભરાઈ ગયા અને એમણે ઉમાને એકટક, પલક ન ઝપકાવીને જોયા.

દેવાનાં સન્નિધૌ તસ્ય પશ્યતોમાં મહાત્મનઃ । ચિન્તાઽભૂદ્ વ્યોમ્નિ મૂર્તિભ્યો દૃશ્યતે કેન હેતુના ।। ૨૩.

દેવતાઓની હાજરીમાં, એ મહાત્માએ ઉમાને નિહાળતાં મનમાં વિચાર આવ્યો: આકાશમાં રૂપ કેમ દેખાય છે?

પૃથિવ્યા વિદ્યતે મૂર્ત્તિરપાં મૂર્ત્તિસ્તથૈવ ચ । તેજસઃ શ્વસનસ્યાપિ મૂર્ત્તિરેષા તુ દૃશ્યતે । આકાશં ચ કથં નેતિ મત્વા દેવો જહાસ ચ ।। ૨૩.

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ અને વાયુમાં રૂપ દેખાય છે, પણ આકાશમાં કેમ નથી? આવું વિચારતાં દેવ હળવેથી સ્મિત કર્યા.

જ્ઞાનશક્તિમુમાં દૃષ્ટ્વા યદ્ દૃષ્ટં વ્યોમ્નિ શંભુના । યચ્ચોક્તં બ્રહ્મણા પૂર્વં શરીરં તુ શરીરિણામ્ ।। ૨૩.

જ્ઞાન અને શક્તિરૂપ ઉમાને જોઈને, શંભુએ આકાશમાં જે જોયું અને બ્રહ્માએ પહેલાં કહ્યું હતું કે શરીર માત્ર જીવ માટે છે—

યચ્ચાપિ હસિતં તેન દેવેન પરમેષ્ઠિના । એતત્કાર્યચતુષ્કેણ પૃથિવ્યાદિચતુર્ષ્વપિ ।। ૨૩.

અને પરમેશ્વરે જે હાસ્ય કર્યું અને પહેલાં જે કહ્યું હતું, એ બધું પૃથ્વી વગેરે ચાર તત્વો સાથે સંબંધિત છે.

મૂર્ત્તિમાનતિતેજસ્વી હસતઃ પરમેષ્ઠિનઃ । પ્રદીપ્તાસ્યો મહાદીપ્તઃ કુમારો ભાસયન્ દિશઃ । પરમેષ્ઠિગુણૈર્યુક્તઃ સાક્ષાદ્ રુદ્ર ઇવાપરઃ ।। ૨૩.

પરમેશ્વરના હાસ્યમાંથી તેજસ્વી, પ્રભામય, દીપ્ત મુખવાળો એક સુંદર બાળક જન્મ્યો, જે દિશાઓ પ્રકાશિત કરતો અને પરમેશ્વરના ગુણોથી યુક્ત, જાણે બીજો રુદ્ર જ હતો.

ઉત્પન્નમાત્રો દેવાનાં યોષિતઃ સપ્રમોહયન્ । કાન્ત્યા દીપ્ત્યા તથા મૂર્ત્યા રૂપેણ ચ મહાત્મવાન્ ।। ૨૩.

એ બાળક જન્મતાં જ એની કાંતિ, તેજ, રૂપ અને સૌંદર્યથી દેવીઓ મોહિત થઈ ગઈ.

તં દૃષ્ટ્વા પરમં રૂપં કુમારસ્ય મહાત્મનઃ । ઉમાઽનિમેષનેત્રાભ્યાં તમપશ્યત ભામિની ।। ૨૩.

એ મહાત્મા બાળકનું પરમ રૂપ જોઈને, ઉમાએ પલક ન ઝપકાવીને એને નિહાળ્યું.

તં દૃષ્ટ્વા કુપિતો દેવઃ સ્ત્રીભાવં ચઞ્ચલં તથા । મત્વા કુમારરૂપં તુ શોભનં મોહનં દૃશામ્ । તતઃ શશાપ તં દેવઃ સ્ત્રીશઙ્કાં પરમેશ્વરઃ ।। ૨૩.

એ બાળકને જોઈને દેવ ગુસ્સે થયા, સ્ત્રીઓના ચંચળ સ્વભાવને ધ્યાનમાં રાખીને અને બાળકનું મોહક રૂપ જોઈને, પરમેશ્વરે એને સ્ત્રીસંદેહનો શાપ આપ્યો.

કુમાર ગજવક્ત્રસ્ત્વં પ્રલમ્બજઠરસ્તથા । ભવિષ્યસિ તથા સર્પૈરુપવીતગતિર્ધ્રુવમ્ । એવં શશાપ તં દેવસ્તીવ્રકોપસમન્વિતઃ ।। ૨૩.

હે બાળક, હવે તને હાથી જેવું મુખ, મોટું પેટ અને સાપો યજ્ઞોપવીત અને કમરપટ્ટા તરીકે મળશે—એવો કડક શાપ દેવએ ગુસ્સામાં આપ્યો.

અર્દ્ધકોટ્યા ચ રોમાણામાત્મનોઽઙ્ગે ત્રિલોચનઃ । કૂપકાસ્વેદસલિલપૂર્ણશૂલધરસ્તથા । ધુન્વન્ શરીરમુત્થાય તતો દેવો રુષાન્વિતઃ ।। ૨૩.

પછી ત્રિનેત્રધારી, ત્રિશૂળધારી ભગવાને પોતાના શરીર પર અડધી કરોડ વાળ, રોમકૂપોમાં પરસેવો ભરાઈ ગયો હતો, ગુસ્સામાં શરીર ધ્રુજાવી ઊભા થયા.

યથા યથાઽસૌ સ શરીરમાદ્યં ધુનોતિ દેવસ્ત્રિશિખાસ્ત્રપાણિઃ । તથા તથા ચાઙ્ગરુહાશ્ચકાસુ- ર્જલં ક્ષિતૌ સંન્યપતંસ્તથાન્યાઃ ।। ૨૩.

જેમ જેમ તે દેવ, ત્રિશૂળ ધારણ કરનાર, પોતાનું મૂળ શરીર ધ્રુજાવતો ગયો, તેમ તેમ તેના શરીરના વાળ જમીન પર પાણી બનીને પડતા ગયા, અને બીજા પણ અનેક વસ્તુઓ એ રીતે નીચે આવતી રહી.

વિનાયકાનેકવિધા ગજાસ્યા - સ્તમાલનીલાઞ્જનસંનિકાશાઃ । ઉત્તસ્થુરુચ્ચૈર્વિવિધાસ્ત્રહસ્તા - સ્તતસ્તુ દેવા મનસાકુલેન ।। ૨૩.

અનેક પ્રકારના, હાથીના ચહેરાવાળા, કાળી મેઘ કે કાજળ જેવા રંગના ઘણા વિનાયક ઊંચે ઊઠી આવ્યા, દરેકના હાથમાં વિવિધ શસ્ત્રો હતા; આ જોઈને દેવતાઓના મનમાં ચિંતાનો માહોલ છવાઈ ગયો.

કિમેતદિત્યદ્ભુતકર્મકારી હ્યેકઃ કરોત્યપ્રતિમં મહચ્ચ । કાર્યં સુરાણાં કૃતમેતદિષ્ટં ભવેદથૈતં પરિતં કુતસ્તત્ ।। ૨૩.

તેઓ વિચારી રહ્યા: 'આ શું છે? એકલાએ આ અજોડ અને અદ્દભુત કાર્ય કોણ કરી રહ્યો છે? શું દેવતાઓની ઇચ્છાનું ફળ પ્રાપ્ત થયું? કે પછી કંઈ બીજું તેને ઘેરી રહ્યું છે—આ બધું ક્યાંથી આવ્યું?'

દિવૌકસાં ચિન્તયતાં તથા તુ વિનાયકૈઃ ક્ષ્મા ક્ષુભિતા બભૂવ । ચતુર્મુખશ્ચાપ્રતિમો વિમાન - મારુહ્ય ખે વાક્યમિદં જગાદ ।। ૨૩.

જ્યારે દેવતાઓ આવી રીતે વિચારતા હતા, ત્યારે વિનાયકોના કારણે ધરતી ધ્રુજી ઉઠી. પછી ચાર મુખવાળો, સર્વોપરી બ્રહ્મા, પોતાના વિમાન પર ચડીને આકાશમાં બોલ્યો.

ધન્યાઃ સ્થ દેવાઃ સુરનાયકેન ત્રિલોચનેનાદ્ભુતરૂપિણા ચ । અનુગૃહીતાઃ પરમેશ્વરેણ સુરદ્વિષાં વિઘ્નકૃતાં નતૌ ચ ।। ૨૩.

હે દેવતાઓ, તમે ધન્ય છો, કારણ કે ત્રિનેત્રધારી, અદ્ભુત રૂપવાળા દેવાધિદેવ અને સર્વોચ્ચ ભગવાને તમને કૃપા કરી છે, અને દેવશત્રુઓ તથા વિઘ્નોનું દમન કર્યું છે.

ઇત્યેવમુક્ત્વા પ્રપિતામહસ્તા - નુવાચ દેવસ્ત્રિશિખાસ્ત્રપાણિમ્ । યસ્તે વિભો વક્ત્રસમુદ્ભવઃ પ્રભુ- ર્વિનાયકાનાં ભવતુ ત્વિમેઽનુગાઃ ।। ૨૩.

આ રીતે કહીને પ્રપિતામહ બ્રહ્માએ ત્રિશૂળધારી દેવને કહ્યું: 'હે પ્રભુ, જે તમારા મુખમાંથી જન્મ્યો છે, તે વિનાયકોનો મુખ્ય બનશે અને આ બધા તેના અનુયાયી રહેશે.'

ભવાંસ્તથાઽસ્યાત્મવરેણ ચામ્બરે ત્વયા ચતુર્ષ્વસ્તુ શરીરચારી । આકાશમેતદ્ બહુધા વ્યવસ્થિતં ત્વયા વરેણ્યઃ કૃત એવ નાન્યઃ ।। ૨૩.

તમે પણ તમારા આશીર્વાદથી આકાશમાં ચાર રૂપે વિહાર કરશો; આ વિશાળ આકાશ અનેક રીતે તમારી કૃપાથી જ સ્થિર થયું છે, અને તમારી સમકક્ષ બીજું કોઈ નથી.

પ્રભુર્ભવ ત્વં પ્રતિમાસ્ત્રપાણિના ઇમાનિ ચાસ્ત્રાણિ વરાંશ્ચ દેહિ । ઇત્યેવમુક્ત્વાઽધિગતે પિતામહે ત્રિલોચનશ્ચાત્મભવં જગાદ ।। ૨૩.

હવે ત્રિશૂળધારી, તું ભગવાન બની, આ શસ્ત્રો અને આશીર્વાદ આપ. આ રીતે કહેતાં, જ્યારે બ્રહ્મા ચાલ્યા ગયા, ત્યારે ત્રિનેત્રધારી ભગવાને પોતાના પુત્રને સંબોધન કર્યું.

વિનાયકો વિઘ્નકરો ગજાસ્યો ગણેશનામા ચ ભવસ્ય પુત્રઃ । એતે ચ સર્વે તવ યાન્તુ ભૃત્યા વિનાયકાઃ ક્રૂરદૃશઃ પ્રચણ્ડાઃ । ઉચ્છુષ્મદાનાદિવિવૃદ્ધદેહાઃ કાર્યેષુ સિદ્ધિં પ્રતિપાદયન્તઃ ।। ૨૩.

તુ વિનાયક, વિઘ્નો દૂર કરનાર, હાથીમુખવાળો, ગણેેશ નામે ઓળખાતો અને ભવનો પુત્ર છે; આ બધા ભયાનક, ક્રૂર દૃષ્ટિવાળા વિનાયક તારા સેવક રહેશે, અને સુકા હવનપ્રસાદથી પોષાયેલી દેહ ધરાવે છે, કાર્યમાં સફળતા આપે છે.

ભવાંશ્ચ દેવેષુ તથા મખેષુ કાર્યેષુ ચાન્યેષુ મહાનુભાવાત્ । અગ્રેષુ પૂજાં લભતેઽન્યથા ચ વિનાશયિષ્યસ્યથ કાર્યસિદ્ધિમ્ ।। ૨૩.

દેવતાઓમાં, યજ્ઞોમાં અને અન્ય મહાન કાર્યોમાં તારી મહિમાથી તારી પ્રથમ પૂજા થશે; નહિ તો તું કાર્યની સફળતા નાશ કરી દેશે.