વરાહપુરાણમ્

સ તદા મન્દરોક્તસ્તુ શંકરો દ્રુતમાયયૌ । વિધિના સોમયા પાણિં જગ્રાહ પરમેશ્વરઃ ।। ૨૨.

પછી મંદર પર્વતના સંદેશે શંકરજી ઝડપથી આવ્યા અને વિધિ પ્રમાણે, સોમના સાક્ષીએ પરમેશ્વરે પાર્વતીનો હાથ પકડી લીધો.

તત્રોત્સવે પર્વતનારદૌ દ્વૌ જગુશ્ચ સિદ્ધા નનૃતુર્વનસ્પતીઃ । પુષ્પાણ્યનેકાનિ વિચિક્ષિપુઃ શુભાઃ નનર્તુરુચ્ચૈઃ સુરયોષિતો ભૃશમ્ ।। ૨૨.

આ ઉત્સવમાં પર્વત અને નારદે ગીત ગાયા, સિદ્ધોએ નૃત્ય કર્યું, વૃક્ષોએ અનેક શુભ ફૂલો વરસાવ્યા અને દેવસ્ત્રીઓ આનંદથી ઊંચા અવાજે નાચી.

તસ્મિન્ વિવાહે સલિલપ્રવાહે ચતુર્મુખો લોકપરઃ સ્વસંસ્થઃ । ઉવાચ કન્યાં ભવ પુત્રિ લોકે નારી પ્રભર્ત્તા તવ ચાન્યપુંસામ્ । ઇત્યેવમુક્ત્વા સ ઉમાં સરુદ્રાં પિતામહઃ સ્વં પુરમાજગામ ।। ૨૨.

લગ્ન સમયે, વહેતા પાણી વચ્ચે, ચતુરાનન બ્રહ્માએ પોતાના ધ્યાનમાં તલિન રહી કન્યાને કહ્યું: 'પુત્રી, તું દુનિયામાં સર્વોત્તમ સ્ત્રી બનજે; તારી કૃપાથી બીજા પુરુષોને પણ પત્ની મળે.' એમ કહી પિતામહા ઉમા અને રુદ્ર સાથે પોતાના શહેરે પાછા ગયા.

જામાતરં પર્વતરાટ્ સુપૂજ્ય વિસર્જયામાસ વિભું સ સોમમ્ । દેવાંશ્ચ દૈત્યાન્ વિવિધાનૃષીંશ્ચ સંપૂજ્ય સર્વાન્ વિવિધૈસ્તુ વસ્તુભિઃ । વિભૂષણૈર્વસ્ત્રવરાન્નદાનૈ - ર્વિસર્જયામાસ તદાદ્રિમુખ્યાન્ ।।૨૨.

પર્વતરાજે પોતાના જમાઈ સોમનું યથાયોગ્ય સન્માન કરીને વિદાય આપી. પછી દેવો, વિવિધ અસુરો અને ઋષિઓને પણ અનેક ભેટો, આભૂષણો, સુંદર વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ ભોજન આપી, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સૌને વિદાય આપી.

સ વીતશોકો વિરજો વિશુદ્ધઃ શુભાનનાં દેવવરાય દત્ત્વા । ઉમાં મહાત્મા હિમવાનદ્રિરાજઃ પૈતામહે લોક ઇવાધ્વરે ભાત્ ।। ૨૨.

હિમવંત પર્વતરાજ, દુઃખથી મુક્ત, શુદ્ધ અને નિર્મળ બની, પોતાની શુભમુખી દીકરી ઉમાને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રુદ્રને આપી, યજ્ઞમાં પિતામહા જેમ તેજસ્વી થયા.

ઇતીરિતેયં તવ રાજસત્તમ પ્રસૂતિરેષા ન વિદુર્યાં સુરાસુરાઃ । સ્વયંભુદક્ષાદિરાજઃ ત્રિજન્મભિ- ર્ગૌરીવિવાહોઽપિ મયા સુકીર્તિતઃ ।। ૨૨.

હે રાજાશ્રેષ્ઠ, આ તમારી ઉન્નત વંશાવળી છે, જેને દેવો કે અસુરો પણ જાણતા નથી. સ્વયંભૂ દક્ષ, ભગવાન અને ગૌરીના ત્રણ જન્મથી થયેલા લગ્નની વાત મેં સુંદર રીતે કહી.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં સા ગૌરિનામ્ના તુ કારણાન્મૂર્ત્તિમાગતા । સંબભૂવ યથા પ્રોક્તં પ્રજાપાલાય પૃચ્છતે । ઋષિણા મહતા પૂર્વં તપસા ભાવિતાત્મના ।। ૨૨.

શ્રીવરાહે કહ્યું: 'આ રીતે, જે ગૌરી નામે જાણીતી છે, તે કારણસર અવતરીને આવી હતી—જેમ મહાન ઋષિએ તપથી શુદ્ધ મનથી પ્રજાપતિને પૂછ્યું ત્યારે, તેમ મેં વર્ણન કર્યું.'

ગૌર્યા ઉત્પત્તિરેષા વૈ કથિતા પરમર્ષિણા । વિવાહશ્ચ યથા વૃત્તસ્તત્સર્વં કથિતં તવ ।। ૨૨.

ગૌરીની ઉત્પત્તિ અને લગ્નની સમગ્ર કથા મહાન ઋષિએ જેમ કહી, એ બધું તને સંભળાવ્યું છે.

એતત્સર્વં તુ ગૌર્યા વૈ સંપન્નં તુ તૃતીયયા । તસ્યાં તિથૌ તૃતીયાયાં લવણં વર્જયેન્નરઃ । યશ્ચોપોષ્યતિ નારી વા સા સૌભાગ્યં તુ વિન્દતિ ।। ૨૨.

આ બધું ગૌરી અંગે તૃતીયા તિથિએ થયું હતું. એ દિવસે મીઠું ટાળવું જોઈએ. જે પુરુષ કે સ્ત્રી આ ઉપવાસ કરે, તેને સદભાગ્ય મળે છે.

દુર્ભગા યા તુ નારી સ્યાત્ પુરુષશ્ચાતિદુર્ભગઃ । એતચ્છ્રુત્વા તૃતીયાયાં લવણં તુ વિવર્જયેત્ ।। ૨૨.

જે સ્ત્રી દુર્ભાગ્યશાળી હોય અથવા જે પુરુષ અત્યંત દુર્ભાગ્યશાળી હોય, તેણે આ કથા સાંભળીને તૃતીયા તિથિએ મીઠું ટાળવું જોઈએ.

સર્વકામાનવાપ્નોતિ સૌભાગ્યં દ્રવ્યસમ્પદમ્ । આરોગ્યં ચ સદા લોકે કાન્તિં પુષ્ટિં ચ વિન્દતિ ।। ૨૨.

એ રીતે ઉપવાસ કરવાથી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, સદભાગ્ય, ધનની સમૃદ્ધિ, હંમેશા આરોગ્ય, સૌંદર્ય અને તંદુરસ્તી મળે છે.

પ્રજાપાલ ઉવાચ । કથં ગણપતેર્જન્મ મૂર્તિમન્તં ચ સત્તમ । એતન્મે સંશયં છિન્ધિ ધૃતિકષ્ટં વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૨૩.

પ્રજાપાલે કહ્યું: હે મહાનુભાવ, ગણપતિનો અવતાર કેવી રીતે થયો અને તે કેવી રીતે દેહધારી બન્યા? મારી મનમાં જે આ ગાઢ શંકા છે, કૃપા કરીને એ દૂર કરો.

મહાતપા ઉવાચ । પૂર્વં દેવગણાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ । કાર્યારમ્ભં તથા ચક્રુઃ સિધ્યન્તે ચ ન સંશયઃ ।। ૨૩.

મહાતપસ્વીએ કહ્યું: પહેલાં બધા દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓએ વિવિધ કાર્ય આરંભ્યા હતા; તેઓના બધા કાર્ય નિષ્ફળ ગયા નહીં, એમાં કોઈ શંકા નથી.

સન્માર્ગવર્તિષુ યથા સિદ્ધ્યન્તે વિઘ્નતઃ ક્રિયાઃ । અસત્કારિષુ સર્વેષુ તદ્વદેવમવિઘ્નતઃ ।। ૨૩.

જેમ સારા માર્ગે ચાલનારા લોકોના કાર્ય વિઘ્ન વિના સફળ થાય છે, તેમ જ દુષ્કર્મો કરતા સૌના કાર્યમાં અવશ્ય વિઘ્ન આવે છે.

તતો દેવાઃ સપિતરશ્ચિન્તયામાસુરોજસા । અસત્કાર્યેષુ વિઘ્નાર્થં સર્વ એવાભ્યમન્ત્રયન્ ।। ૨૩.

પછી દેવતાઓ અને પિતૃઓએ મજબૂત મનથી વિચાર કર્યો કે દુષ્કર્મોમાં વિઘ્ન ઊભું કરવું જોઈએ, અને બધા એ માટે એકસાથે સંકલ્પ કર્યો.

તતસ્તેષાં તદા મન્ત્રં કુર્વતસ્ત્રિદિવૌકસામ્ । બભૂવ બુદ્ધિર્ગમને રુદ્રં પ્રતિ મહામતિમ્ ।। ૨૩.

તે સમયે, સ્વર્ગના રહેવાસીઓ સંકલ્પ કરતા હતા ત્યારે એમના મનમાં મહાન બુદ્ધિશાળી રુદ્ર પાસે જવાનું વિચાર આવ્યું.

તે તત્ર રુદ્રમાગમ્ય કૈલાસનિલયં ગુરુમ્ । ઊચુઃ સવિનયં સર્વે પ્રણિપાતપુરઃસરમ્ ।। ૨૩.

બધા દેવતાઓ વિનયપૂર્વક, હાથ જોડીને, કૈલાસ પર રહેતા ગુરુ રુદ્ર પાસે ગયા અને નમ્રતાથી એમને કહ્યું.

દેવા ઊચુઃ । દેવદેવ મહાદેવ શૂલપાણે ત્રિલોચન । વિઘ્નાર્થમવિશિષ્ટાનામુત્પાદયિતુમર્હસિ ।। ૨૩.

દેવતાઓએ કહ્યું: હે દેવોના દેવ, મહાદેવ, ત્રિશૂળધારી, ત્રિનેત્રધારી, તમે જે સારા નથી એવા લોકોના કાર્યમાં વિઘ્ન ઊભું કરો.

એવમુક્તરસ્તદા દેવૈર્ભવઃ પરમયા મુદા । ઉમાં નિરીક્ષયામાસ ચક્ષુષાઽનિમિષેણ હ ।। ૨૩.

દેવતાઓની આ વાત સાંભળી, ભવ પ્રસન્નતાથી ભરાઈ ગયા અને એમણે ઉમાને એકટક, પલક ન ઝપકાવીને જોયા.

દેવાનાં સન્નિધૌ તસ્ય પશ્યતોમાં મહાત્મનઃ । ચિન્તાઽભૂદ્ વ્યોમ્નિ મૂર્તિભ્યો દૃશ્યતે કેન હેતુના ।। ૨૩.

દેવતાઓની હાજરીમાં, એ મહાત્માએ ઉમાને નિહાળતાં મનમાં વિચાર આવ્યો: આકાશમાં રૂપ કેમ દેખાય છે?

પૃથિવ્યા વિદ્યતે મૂર્ત્તિરપાં મૂર્ત્તિસ્તથૈવ ચ । તેજસઃ શ્વસનસ્યાપિ મૂર્ત્તિરેષા તુ દૃશ્યતે । આકાશં ચ કથં નેતિ મત્વા દેવો જહાસ ચ ।। ૨૩.

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ અને વાયુમાં રૂપ દેખાય છે, પણ આકાશમાં કેમ નથી? આવું વિચારતાં દેવ હળવેથી સ્મિત કર્યા.

જ્ઞાનશક્તિમુમાં દૃષ્ટ્વા યદ્ દૃષ્ટં વ્યોમ્નિ શંભુના । યચ્ચોક્તં બ્રહ્મણા પૂર્વં શરીરં તુ શરીરિણામ્ ।। ૨૩.

જ્ઞાન અને શક્તિરૂપ ઉમાને જોઈને, શંભુએ આકાશમાં જે જોયું અને બ્રહ્માએ પહેલાં કહ્યું હતું કે શરીર માત્ર જીવ માટે છે—

યચ્ચાપિ હસિતં તેન દેવેન પરમેષ્ઠિના । એતત્કાર્યચતુષ્કેણ પૃથિવ્યાદિચતુર્ષ્વપિ ।। ૨૩.

અને પરમેશ્વરે જે હાસ્ય કર્યું અને પહેલાં જે કહ્યું હતું, એ બધું પૃથ્વી વગેરે ચાર તત્વો સાથે સંબંધિત છે.

મૂર્ત્તિમાનતિતેજસ્વી હસતઃ પરમેષ્ઠિનઃ । પ્રદીપ્તાસ્યો મહાદીપ્તઃ કુમારો ભાસયન્ દિશઃ । પરમેષ્ઠિગુણૈર્યુક્તઃ સાક્ષાદ્ રુદ્ર ઇવાપરઃ ।। ૨૩.

પરમેશ્વરના હાસ્યમાંથી તેજસ્વી, પ્રભામય, દીપ્ત મુખવાળો એક સુંદર બાળક જન્મ્યો, જે દિશાઓ પ્રકાશિત કરતો અને પરમેશ્વરના ગુણોથી યુક્ત, જાણે બીજો રુદ્ર જ હતો.

ઉત્પન્નમાત્રો દેવાનાં યોષિતઃ સપ્રમોહયન્ । કાન્ત્યા દીપ્ત્યા તથા મૂર્ત્યા રૂપેણ ચ મહાત્મવાન્ ।। ૨૩.

એ બાળક જન્મતાં જ એની કાંતિ, તેજ, રૂપ અને સૌંદર્યથી દેવીઓ મોહિત થઈ ગઈ.

તં દૃષ્ટ્વા પરમં રૂપં કુમારસ્ય મહાત્મનઃ । ઉમાઽનિમેષનેત્રાભ્યાં તમપશ્યત ભામિની ।। ૨૩.

એ મહાત્મા બાળકનું પરમ રૂપ જોઈને, ઉમાએ પલક ન ઝપકાવીને એને નિહાળ્યું.

તં દૃષ્ટ્વા કુપિતો દેવઃ સ્ત્રીભાવં ચઞ્ચલં તથા । મત્વા કુમારરૂપં તુ શોભનં મોહનં દૃશામ્ । તતઃ શશાપ તં દેવઃ સ્ત્રીશઙ્કાં પરમેશ્વરઃ ।। ૨૩.

એ બાળકને જોઈને દેવ ગુસ્સે થયા, સ્ત્રીઓના ચંચળ સ્વભાવને ધ્યાનમાં રાખીને અને બાળકનું મોહક રૂપ જોઈને, પરમેશ્વરે એને સ્ત્રીસંદેહનો શાપ આપ્યો.

કુમાર ગજવક્ત્રસ્ત્વં પ્રલમ્બજઠરસ્તથા । ભવિષ્યસિ તથા સર્પૈરુપવીતગતિર્ધ્રુવમ્ । એવં શશાપ તં દેવસ્તીવ્રકોપસમન્વિતઃ ।। ૨૩.

હે બાળક, હવે તને હાથી જેવું મુખ, મોટું પેટ અને સાપો યજ્ઞોપવીત અને કમરપટ્ટા તરીકે મળશે—એવો કડક શાપ દેવએ ગુસ્સામાં આપ્યો.

અર્દ્ધકોટ્યા ચ રોમાણામાત્મનોઽઙ્ગે ત્રિલોચનઃ । કૂપકાસ્વેદસલિલપૂર્ણશૂલધરસ્તથા । ધુન્વન્ શરીરમુત્થાય તતો દેવો રુષાન્વિતઃ ।। ૨૩.

પછી ત્રિનેત્રધારી, ત્રિશૂળધારી ભગવાને પોતાના શરીર પર અડધી કરોડ વાળ, રોમકૂપોમાં પરસેવો ભરાઈ ગયો હતો, ગુસ્સામાં શરીર ધ્રુજાવી ઊભા થયા.