વરાહપુરાણમ્

દેવદેવ ત્રિલોકેશ ત્વદર્થોઽયં સમુદ્યમઃ । પ્રાગ્જન્મારાધિતો ભર્ત્તા ભવાન્ દેવો મહેશ્વરઃ ।। ૨૨.

'હે દેવોના દેવ, ત્રણેય લોકના સ્વામી, આ બધો પ્રયત્ન તારા માટે જ છે. અગાઉના જન્મમાં પણ મેં તને પતિરૂપે પૂજ્યો હતો, હે મહાદેવ.'

ઇદાનીં મે ભવાન્ દેવઃ પતિર્નાન્યો ભવિષ્યતિ । કિન્તુ સ્વામી પિતા મહ્યં શૈલેન્દ્રો મે વ્રજામિ તમ્ । અનુજ્ઞાપ્ય વિધાનેન તતઃ પાણિં ગૃહીષ્યસિ ।। ૨૨.

'હવે, હે દેવ, તું જ મારાં પતિ બનશે, બીજું કોઈ નહીં. પણ મારા પિતા, પર્વતોના રાજા, મારા સ્વામી છે; હું પહેલા તેમના પાસે જઈશ. તેમની મંજૂરીથી જ તું રીત પ્રમાણે મારું હાથ પકડીશ.'

એવમુક્ત્વા તદા દેવી પિતરં પ્રતિ ભામિની । કૃતાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા હિમવન્તમુવાચ હ ।। ૨૨.

આ રીતે કહીને તેજસ્વિ દેવી હાથ જોડીને પિતાજી હિમવન્ત પાસે ગઈ અને તેમને સંબોધન કર્યું.

અતોઽન્યજન્મભર્ત્તા મે રુદ્રો દક્ષમખાન્તકઃ । ઇદાનીં તપસા સૈવ ધ્યાતોઽભૂદ્ ગતિભાવનઃ ।। ૨૨.

'પહેલાના જન્મમાં મારા પતિ રુદ્ર હતા, જે દક્ષના યજ્ઞના વિનાશક છે. હવે મેં તપસ્યા દ્વારા તેમને પોતાના મનનો ધ્યેય માનીને સ્મરણ કર્યો છે.'

સ ચ વિશ્વપતિર્ભૂત્વા બ્રાહ્મણો મે તપોવનમ્ । આગત્ય ભોજનાર્થાય યાચયામાસ શંકરઃ । મયા સ્નાતું વ્રજસ્વેતિ ચોદિતો જાહ્નવીં ગતઃ ।। ૨૨.

'તે વિશ્વના સ્વામી બ્રાહ્મણરૂપે મારા આશ્રમમાં આવ્યા અને ભોજન માટે માગ્યું. ત્યારે મેં તેમને સ્નાન કરવા જવા કહ્યું, તો તેઓ જાહ્નવી પાસે ગયા.'

તત્રાસૌ વૃદ્ધકાયેન દ્વિજરૂપેણ શંકરઃ । મકરેણ ધૃતસ્તૂર્ણં અબ્રહહ્મણ્યમુવાચ હ ।। ૨૨.

'ત્યાં શંકરએ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કર્યું, પણ તરત જ મગરએ તેમને પકડી લીધા અને બ્રાહ્મણને યોગ્ય ન હોય એવા શબ્દો કહ્યા.'

બ્રહ્મહત્યાભયાત્ તાત મયા પાણૌ ધૃતસ્તતઃ । ધૃતમાત્રઃ સ્વકં દેહં દર્શયામાસ શંકરઃ ।। ૨૨.

'બ્રાહ્મણહત્યાના ભયથી, પિતાજી, મેં તેમનો હાથ પકડી લીધો; અને હાથ પકડી લેતાં જ શંકરે પોતાનું સાચું રૂપ બતાવ્યું.'

તતો મામબ્રવીદ્ દેવઃ પાણિગ્રહણમાગતામ્ । ભવતી દેવિ મા કિંચિદ્ વિચારય તપોધને ।। ૨૨.

'પછી ભગવાને, જે હું હાથ પકડવા આવી હતી, મને કહ્યું: હે દેવી, તું તપસ્વિ છે, કોઈ પણ રીતે શંકા કરવી નહીં.'

એવમુક્તા ત્વહં તેન શંકરેણ મહાત્મના । તદનુજ્ઞાપ્ય દેવેશં ભવન્તં પ્રષ્ટુમાગતા । ઇદાનીં યત્ ક્ષમં કાર્યં તચ્છીઘ્રં સંવિધીયતામ્ ।। ૨૨.

'એ મહાત્મા શંકરે આમ કહ્યું પછી, તમારી મંજૂરી લેવા માટે, હે દેવેશ, હું તમારી પાસે આવી છું. હવે જે યોગ્ય હોય તે ઝડપથી કરો.'

એવં શ્રુત્વા તદા વાક્યં શૈલરાજો મુદા યુતઃ । ઉવાચ દુહિતાં ધન્યાં તસ્મિન્ કાલે વરાનનામ્ ।। ૨૨.

આવી વાતો સાંભળી પર્વતરાજ આનંદથી ભરાયા અને એ સમયે પોતાના ધન્ય દિકરીને, જેનું મુખ ચમકતું હતું, એમણે કહ્યું.

પુત્રિ ધન્યોઽસ્મ્યહં લોકે યસ્ય રુદ્રઃ સ્વયં હરઃ । જામાતા ભવિતા દેવિ ત્વયાઽપત્યવતામહમ્ । સ્થાપિતો મૂર્ધ્નિ દેવાનામપિ પુત્રિ ત્વયા હ્યહમ્ ।। ૨૨.

'દીકરી, હું દુનિયામાં ધન્ય છું કે રુદ્ર સ્વયં મારા જમાઈ બનશે. તારા દ્વારા મને સંતાન મળશે અને તું તો મને દેવોથી પણ ઊંચું સ્થાન આપ્યું છે.'

સ્થીયતાં ક્ષણમેકં તુ યાવદાગમનં મમ । એવમુક્ત્વા ગતો રાજા શૈલાનાં બ્રહ્મણોઽન્તિકમ્ ।। ૨૨.

'થોડો ક્ષણ રોક, હું પાછો આવીશ.' એમ કહી પર્વતોના રાજા બ્રહ્માજી પાસે ગયા.

તત્ર દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં સર્વદેવપિતામહમ્ । ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા બ્રહ્માણં શૈલરાટ્ તતઃ ।। ૨૨.

ત્યાં બધા દેવોના પિતામહ મહાત્મા બ્રહ્માને જોઈ, પર્વતરાજે નમન કરીને તેમને સંબોધ્યા.

દેવોમા દુહિતા મહ્યં તાં રુદ્રાય દદામ્યહમ્ । ત્વયા દેવ અનુજ્ઞાતસ્તત્કરોમિ પ્રશાધિ મામ્ ।। ૨૨.

દેવો, આ મારી દીકરી છે; હું તેને રુદ્રને આપું છું. તમારો આશીર્વાદ હોય તો, હું આ કાર્ય કરું છું—મને મંજૂરી આપો.

તતો બ્રહ્મા પ્રીતમના યાહિ રુદ્રાય તાં શુભામ્ । પ્રયચ્છોવાચ દેવાનાં તદા લોકપિતામહઃ ।। ૨૨.

પછી બ્રહ્માજી આનંદિત થઈ દેવતાઓને કહ્યું: 'તમે જાઓ અને આ શુભ દીકરીને રુદ્રને આપો.' એમ લોકપિતામહાએ દેવોને કહ્યું.

એવમુક્તઃ શૈલરાજઃ સ્વવેશ્માગમ્ય સત્વરમ્ । દેવાનૃષીન્ સિદ્ધસંઘાન્ ચામન્ત્રયત સત્વરમ્ ।। ૨૨.

આ રીતે સંદેશ મળ્યા પછી, પર્વતરાજ ઝડપથી પોતાના ઘેર ગયા અને તરત જ દેવો, ઋષિઓ અને સિદ્ધોનો સમૂહ બોલાવ્યો.

તુમ્બુરું નારદં ચૈવ હાહાહૂહૂં તથૈવ ચ । સ ગત્વા કિન્નરાંશ્ચૈવ અસુરાન્ રાક્ષસાનપિ ।। ૨૨.

તેમણે તુંબુરુ, નારદ, હાહા અને હૂહૂને પણ બોલાવ્યા અને પછી કિનર, અસુર અને રાક્ષસોને પણ બોલાવ્યા.

પર્વતાઃ સરિતઃ શૈલા વૃક્ષા ઓષધયસ્તથા । આગતા મૂર્ત્તિમન્તો વૈ પર્વતાઃ સઙ્ગમોપલાઃ । હિમવદ્દુહિતુર્દ્રષ્ટું વિવાહં શંકરેણ હ ।। ૨૨.

પર્વતો, નદીઓ, પથ્થરો, વૃક્ષો અને ઔષધિઓ—all embodied—અને સંગમના પથ્થરો પણ, હિમવંતની દીકરી અને શંકરના લગ્ન જોવા આવ્યા.

તત્ર વેદિઃ ક્ષિતિશ્ચાસીત્ કલશાઃ સપ્ત સાગરાઃ । સૂર્યો દીપસ્તથા સોમઃ સરિતો વવહુર્જલમ્ ।। ૨૨.

ત્યાં વેદી એટલે પૃથ્વી હતી, સાત સમુદ્રો કલશ હતા, સૂર્ય દીવો હતો, ચંદ્ર હાજર હતો અને નદીઓએ વિધિ માટે પાણી લાવ્યું.

એવં વિવાહસામગ્રીં કૃત્વા શૈલવરાધિપઃ । પ્રેષયામાસ રુદ્રાય સમીપં મન્દરં ગિરિમ્ ।। ૨૨.

આ રીતે લગ્નની બધી તૈયારી કર્યા પછી, પર્વતોના રાજાએ મંદર પર્વતને રુદ્ર પાસે મોકલ્યો.

સ તદા મન્દરોક્તસ્તુ શંકરો દ્રુતમાયયૌ । વિધિના સોમયા પાણિં જગ્રાહ પરમેશ્વરઃ ।। ૨૨.

પછી મંદર પર્વતના સંદેશે શંકરજી ઝડપથી આવ્યા અને વિધિ પ્રમાણે, સોમના સાક્ષીએ પરમેશ્વરે પાર્વતીનો હાથ પકડી લીધો.

તત્રોત્સવે પર્વતનારદૌ દ્વૌ જગુશ્ચ સિદ્ધા નનૃતુર્વનસ્પતીઃ । પુષ્પાણ્યનેકાનિ વિચિક્ષિપુઃ શુભાઃ નનર્તુરુચ્ચૈઃ સુરયોષિતો ભૃશમ્ ।। ૨૨.

આ ઉત્સવમાં પર્વત અને નારદે ગીત ગાયા, સિદ્ધોએ નૃત્ય કર્યું, વૃક્ષોએ અનેક શુભ ફૂલો વરસાવ્યા અને દેવસ્ત્રીઓ આનંદથી ઊંચા અવાજે નાચી.

તસ્મિન્ વિવાહે સલિલપ્રવાહે ચતુર્મુખો લોકપરઃ સ્વસંસ્થઃ । ઉવાચ કન્યાં ભવ પુત્રિ લોકે નારી પ્રભર્ત્તા તવ ચાન્યપુંસામ્ । ઇત્યેવમુક્ત્વા સ ઉમાં સરુદ્રાં પિતામહઃ સ્વં પુરમાજગામ ।। ૨૨.

લગ્ન સમયે, વહેતા પાણી વચ્ચે, ચતુરાનન બ્રહ્માએ પોતાના ધ્યાનમાં તલિન રહી કન્યાને કહ્યું: 'પુત્રી, તું દુનિયામાં સર્વોત્તમ સ્ત્રી બનજે; તારી કૃપાથી બીજા પુરુષોને પણ પત્ની મળે.' એમ કહી પિતામહા ઉમા અને રુદ્ર સાથે પોતાના શહેરે પાછા ગયા.

જામાતરં પર્વતરાટ્ સુપૂજ્ય વિસર્જયામાસ વિભું સ સોમમ્ । દેવાંશ્ચ દૈત્યાન્ વિવિધાનૃષીંશ્ચ સંપૂજ્ય સર્વાન્ વિવિધૈસ્તુ વસ્તુભિઃ । વિભૂષણૈર્વસ્ત્રવરાન્નદાનૈ - ર્વિસર્જયામાસ તદાદ્રિમુખ્યાન્ ।।૨૨.

પર્વતરાજે પોતાના જમાઈ સોમનું યથાયોગ્ય સન્માન કરીને વિદાય આપી. પછી દેવો, વિવિધ અસુરો અને ઋષિઓને પણ અનેક ભેટો, આભૂષણો, સુંદર વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ ભોજન આપી, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સૌને વિદાય આપી.

સ વીતશોકો વિરજો વિશુદ્ધઃ શુભાનનાં દેવવરાય દત્ત્વા । ઉમાં મહાત્મા હિમવાનદ્રિરાજઃ પૈતામહે લોક ઇવાધ્વરે ભાત્ ।। ૨૨.

હિમવંત પર્વતરાજ, દુઃખથી મુક્ત, શુદ્ધ અને નિર્મળ બની, પોતાની શુભમુખી દીકરી ઉમાને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રુદ્રને આપી, યજ્ઞમાં પિતામહા જેમ તેજસ્વી થયા.

ઇતીરિતેયં તવ રાજસત્તમ પ્રસૂતિરેષા ન વિદુર્યાં સુરાસુરાઃ । સ્વયંભુદક્ષાદિરાજઃ ત્રિજન્મભિ- ર્ગૌરીવિવાહોઽપિ મયા સુકીર્તિતઃ ।। ૨૨.

હે રાજાશ્રેષ્ઠ, આ તમારી ઉન્નત વંશાવળી છે, જેને દેવો કે અસુરો પણ જાણતા નથી. સ્વયંભૂ દક્ષ, ભગવાન અને ગૌરીના ત્રણ જન્મથી થયેલા લગ્નની વાત મેં સુંદર રીતે કહી.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । એવં સા ગૌરિનામ્ના તુ કારણાન્મૂર્ત્તિમાગતા । સંબભૂવ યથા પ્રોક્તં પ્રજાપાલાય પૃચ્છતે । ઋષિણા મહતા પૂર્વં તપસા ભાવિતાત્મના ।। ૨૨.

શ્રીવરાહે કહ્યું: 'આ રીતે, જે ગૌરી નામે જાણીતી છે, તે કારણસર અવતરીને આવી હતી—જેમ મહાન ઋષિએ તપથી શુદ્ધ મનથી પ્રજાપતિને પૂછ્યું ત્યારે, તેમ મેં વર્ણન કર્યું.'

ગૌર્યા ઉત્પત્તિરેષા વૈ કથિતા પરમર્ષિણા । વિવાહશ્ચ યથા વૃત્તસ્તત્સર્વં કથિતં તવ ।। ૨૨.

ગૌરીની ઉત્પત્તિ અને લગ્નની સમગ્ર કથા મહાન ઋષિએ જેમ કહી, એ બધું તને સંભળાવ્યું છે.

એતત્સર્વં તુ ગૌર્યા વૈ સંપન્નં તુ તૃતીયયા । તસ્યાં તિથૌ તૃતીયાયાં લવણં વર્જયેન્નરઃ । યશ્ચોપોષ્યતિ નારી વા સા સૌભાગ્યં તુ વિન્દતિ ।। ૨૨.

આ બધું ગૌરી અંગે તૃતીયા તિથિએ થયું હતું. એ દિવસે મીઠું ટાળવું જોઈએ. જે પુરુષ કે સ્ત્રી આ ઉપવાસ કરે, તેને સદભાગ્ય મળે છે.