વરાહપુરાણમ્

અબ્રહ્મણ્યં ગતં કન્યે ધાવસ્વાનય માં રુષઃ । યાવન્નાયાતિ વિકૃતિં તાવન્માં ત્રાતુમર્હસિ ।। ૨૨.

'કન્યા, હવે હું બ્રાહ્મણ રહ્યો નથી; દોડી આવો અને મને બચાવો, જલદી, નહિ તો હું વધુ દુઃખ ભોગવીશ; તમે મને બચાવવું જ પડશે.'

એવમુક્તા તદા કન્યા ચિન્તયામાસ પાર્વતી । પિતૃભાવેન શૈલેન્દ્રં ભર્તૃભાવેન શંકરમ્ । સ્પૃશામિ તપસા પૂતા કથં વિપ્રં સ્પૃશામ્યહમ્ ।। ૨૨.

આ રીતે સાંભળીને, પાર્વતી કન્યાએ વિચાર્યું: 'હિમાલય મારા પિતા છે, શંકર મારા પતિ છે; હું તપથી પવિત્ર થઈ છું, તો બ્રાહ્મણને કેમ સ્પર્શું?'

યદ્યેનં નાપકર્ષામિ મકરેણ જલે ધૃતમ્ । તદાનીં બ્રહ્મવધ્યા મે ભવતીતિ ન સંશયઃ ।। ૨૨.

'જો હું તેને, જે મકર દ્વારા પાણીમાં પકડાયો છે, બહાર ન કાઢું, તો હું નિશ્ચિતપણે બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ ભોગવીશ; તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

અન્યવ્યતિક્રમે ધર્મમપનેતું ચ શક્યતે । બ્રહ્મવધ્યા પુનર્નૈવમેવમુક્તવા ગતા ત્વરમ્ ।। ૨૨.

'બીજા પાપોમાં પ્રાયશ્ચિત્ત થઈ શકે છે, પણ બ્રાહ્મણહત્યામાં એ શક્ય નથી.' આવું કહીને તે ઝડપથી ગઈ.

સા ગત્વા ત્વરિતં ભીરુર્ગૃહીત્વા પાણિના દ્વિજમ્ । ચકર્ષાન્તર્જલાત્ તાવત્ સ્વયં ભૂતપતિર્હરઃ ।। ૨૨.

તે ભયભીત હોવા છતાં ઝડપથી ગઈ, હાથથી બ્રાહ્મણને પકડી પાણીમાંથી બહાર ખેંચ્યો; એ સમયે જ પ્રભુ હરાએ પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.

યમારાધ્ય તપશ્ચર્ત્તુમારબ્ધં શૈલપુત્રાયા । સ એવ ભગવાન્ રુદ્રસ્તસ્યાઃ પાણૌ વિલમ્બત ।। ૨૨.

જે ભગવાન રુદ્રને શૈલપુત્રીએ ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યા અને તપ કર્યા, એ જ રુદ્રે હવે તેના હાથ પકડીને સામે ઉભા છે.

તં દૃષ્ટ્વા લજ્જિતા દેવી પૂર્વત્યાગમનુસ્મરન્ । ન કિંચિદુત્તરં સુભ્રૂર્વદતિ સ્મ સુલજ્જિતા ।। ૨૨.

તેને જોઈને દેવીને લાજ લાગી, કારણ કે તેને પોતાનું પહેલાનું ત્યાગ યાદ આવી ગયો; સુંદર ભ્રૂવાળી દેવી ખૂબ શરમાઈ ગઈ અને એક પણ શબ્દ બોલી શકી નહીં.

તૂષ્ણીંભૂતાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા ગૌરીં રુદ્રો હસન્નિવ । પાણૌ ગૃહીત્વા માં ભદ્રે કથં ત્યક્તુમિહાર્હસિ ।। ૨૨.

ગૌરીને ચૂપચાપ ઊભેલી જોઈને રુદ્રે હળવી સ્મિત સાથે તેનો હાથ પકડીને કહ્યું: 'હે ભદ્રે, તું મને અહીં કેમ છોડી જઇ શકે?'

મત્પાણિગ્રહણં ભદ્રે વૃથા યદિ કરિષ્યસિ । તદાનીં બ્રહ્મણઃ પુત્ર્યામાહારાર્થં બ્રવીમ્યહમ્ ।। ૨૨.

'હે ભદ્રે, જો તું આ હાથ પકડવાનો સંકલ્પ વ્યર્થ કરીશ, તો પછી હું લગ્ન માટે બ્રહ્માજીની પુત્રીને પૂછવા જઈશ.'

ન ભવેત્ પરિહાસોઽયમુક્તા દેવી પરાપરા । લજ્જમાના તદા વાક્યં વદતિ સ્મિતપૂર્વકમ્ ।। ૨૨.

દેવી, જે સર્વોપરી અને સર્વથી પર છે, તેણે કહ્યું: 'આમાં કોઈ મજાક ન હોવી જોઈએ.' પછી પણ શરમાતી, પણ હળવી સ્મિત સાથે એણે આવું કહ્યું.

દેવદેવ ત્રિલોકેશ ત્વદર્થોઽયં સમુદ્યમઃ । પ્રાગ્જન્મારાધિતો ભર્ત્તા ભવાન્ દેવો મહેશ્વરઃ ।। ૨૨.

'હે દેવોના દેવ, ત્રણેય લોકના સ્વામી, આ બધો પ્રયત્ન તારા માટે જ છે. અગાઉના જન્મમાં પણ મેં તને પતિરૂપે પૂજ્યો હતો, હે મહાદેવ.'

ઇદાનીં મે ભવાન્ દેવઃ પતિર્નાન્યો ભવિષ્યતિ । કિન્તુ સ્વામી પિતા મહ્યં શૈલેન્દ્રો મે વ્રજામિ તમ્ । અનુજ્ઞાપ્ય વિધાનેન તતઃ પાણિં ગૃહીષ્યસિ ।। ૨૨.

'હવે, હે દેવ, તું જ મારાં પતિ બનશે, બીજું કોઈ નહીં. પણ મારા પિતા, પર્વતોના રાજા, મારા સ્વામી છે; હું પહેલા તેમના પાસે જઈશ. તેમની મંજૂરીથી જ તું રીત પ્રમાણે મારું હાથ પકડીશ.'

એવમુક્ત્વા તદા દેવી પિતરં પ્રતિ ભામિની । કૃતાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા હિમવન્તમુવાચ હ ।। ૨૨.

આ રીતે કહીને તેજસ્વિ દેવી હાથ જોડીને પિતાજી હિમવન્ત પાસે ગઈ અને તેમને સંબોધન કર્યું.

અતોઽન્યજન્મભર્ત્તા મે રુદ્રો દક્ષમખાન્તકઃ । ઇદાનીં તપસા સૈવ ધ્યાતોઽભૂદ્ ગતિભાવનઃ ।। ૨૨.

'પહેલાના જન્મમાં મારા પતિ રુદ્ર હતા, જે દક્ષના યજ્ઞના વિનાશક છે. હવે મેં તપસ્યા દ્વારા તેમને પોતાના મનનો ધ્યેય માનીને સ્મરણ કર્યો છે.'

સ ચ વિશ્વપતિર્ભૂત્વા બ્રાહ્મણો મે તપોવનમ્ । આગત્ય ભોજનાર્થાય યાચયામાસ શંકરઃ । મયા સ્નાતું વ્રજસ્વેતિ ચોદિતો જાહ્નવીં ગતઃ ।। ૨૨.

'તે વિશ્વના સ્વામી બ્રાહ્મણરૂપે મારા આશ્રમમાં આવ્યા અને ભોજન માટે માગ્યું. ત્યારે મેં તેમને સ્નાન કરવા જવા કહ્યું, તો તેઓ જાહ્નવી પાસે ગયા.'

તત્રાસૌ વૃદ્ધકાયેન દ્વિજરૂપેણ શંકરઃ । મકરેણ ધૃતસ્તૂર્ણં અબ્રહહ્મણ્યમુવાચ હ ।। ૨૨.

'ત્યાં શંકરએ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કર્યું, પણ તરત જ મગરએ તેમને પકડી લીધા અને બ્રાહ્મણને યોગ્ય ન હોય એવા શબ્દો કહ્યા.'

બ્રહ્મહત્યાભયાત્ તાત મયા પાણૌ ધૃતસ્તતઃ । ધૃતમાત્રઃ સ્વકં દેહં દર્શયામાસ શંકરઃ ।। ૨૨.

'બ્રાહ્મણહત્યાના ભયથી, પિતાજી, મેં તેમનો હાથ પકડી લીધો; અને હાથ પકડી લેતાં જ શંકરે પોતાનું સાચું રૂપ બતાવ્યું.'

તતો મામબ્રવીદ્ દેવઃ પાણિગ્રહણમાગતામ્ । ભવતી દેવિ મા કિંચિદ્ વિચારય તપોધને ।। ૨૨.

'પછી ભગવાને, જે હું હાથ પકડવા આવી હતી, મને કહ્યું: હે દેવી, તું તપસ્વિ છે, કોઈ પણ રીતે શંકા કરવી નહીં.'

એવમુક્તા ત્વહં તેન શંકરેણ મહાત્મના । તદનુજ્ઞાપ્ય દેવેશં ભવન્તં પ્રષ્ટુમાગતા । ઇદાનીં યત્ ક્ષમં કાર્યં તચ્છીઘ્રં સંવિધીયતામ્ ।। ૨૨.

'એ મહાત્મા શંકરે આમ કહ્યું પછી, તમારી મંજૂરી લેવા માટે, હે દેવેશ, હું તમારી પાસે આવી છું. હવે જે યોગ્ય હોય તે ઝડપથી કરો.'

એવં શ્રુત્વા તદા વાક્યં શૈલરાજો મુદા યુતઃ । ઉવાચ દુહિતાં ધન્યાં તસ્મિન્ કાલે વરાનનામ્ ।। ૨૨.

આવી વાતો સાંભળી પર્વતરાજ આનંદથી ભરાયા અને એ સમયે પોતાના ધન્ય દિકરીને, જેનું મુખ ચમકતું હતું, એમણે કહ્યું.

પુત્રિ ધન્યોઽસ્મ્યહં લોકે યસ્ય રુદ્રઃ સ્વયં હરઃ । જામાતા ભવિતા દેવિ ત્વયાઽપત્યવતામહમ્ । સ્થાપિતો મૂર્ધ્નિ દેવાનામપિ પુત્રિ ત્વયા હ્યહમ્ ।। ૨૨.

'દીકરી, હું દુનિયામાં ધન્ય છું કે રુદ્ર સ્વયં મારા જમાઈ બનશે. તારા દ્વારા મને સંતાન મળશે અને તું તો મને દેવોથી પણ ઊંચું સ્થાન આપ્યું છે.'

સ્થીયતાં ક્ષણમેકં તુ યાવદાગમનં મમ । એવમુક્ત્વા ગતો રાજા શૈલાનાં બ્રહ્મણોઽન્તિકમ્ ।। ૨૨.

'થોડો ક્ષણ રોક, હું પાછો આવીશ.' એમ કહી પર્વતોના રાજા બ્રહ્માજી પાસે ગયા.

તત્ર દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં સર્વદેવપિતામહમ્ । ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા બ્રહ્માણં શૈલરાટ્ તતઃ ।। ૨૨.

ત્યાં બધા દેવોના પિતામહ મહાત્મા બ્રહ્માને જોઈ, પર્વતરાજે નમન કરીને તેમને સંબોધ્યા.

દેવોમા દુહિતા મહ્યં તાં રુદ્રાય દદામ્યહમ્ । ત્વયા દેવ અનુજ્ઞાતસ્તત્કરોમિ પ્રશાધિ મામ્ ।। ૨૨.

દેવો, આ મારી દીકરી છે; હું તેને રુદ્રને આપું છું. તમારો આશીર્વાદ હોય તો, હું આ કાર્ય કરું છું—મને મંજૂરી આપો.

તતો બ્રહ્મા પ્રીતમના યાહિ રુદ્રાય તાં શુભામ્ । પ્રયચ્છોવાચ દેવાનાં તદા લોકપિતામહઃ ।। ૨૨.

પછી બ્રહ્માજી આનંદિત થઈ દેવતાઓને કહ્યું: 'તમે જાઓ અને આ શુભ દીકરીને રુદ્રને આપો.' એમ લોકપિતામહાએ દેવોને કહ્યું.

એવમુક્તઃ શૈલરાજઃ સ્વવેશ્માગમ્ય સત્વરમ્ । દેવાનૃષીન્ સિદ્ધસંઘાન્ ચામન્ત્રયત સત્વરમ્ ।। ૨૨.

આ રીતે સંદેશ મળ્યા પછી, પર્વતરાજ ઝડપથી પોતાના ઘેર ગયા અને તરત જ દેવો, ઋષિઓ અને સિદ્ધોનો સમૂહ બોલાવ્યો.

તુમ્બુરું નારદં ચૈવ હાહાહૂહૂં તથૈવ ચ । સ ગત્વા કિન્નરાંશ્ચૈવ અસુરાન્ રાક્ષસાનપિ ।। ૨૨.

તેમણે તુંબુરુ, નારદ, હાહા અને હૂહૂને પણ બોલાવ્યા અને પછી કિનર, અસુર અને રાક્ષસોને પણ બોલાવ્યા.

પર્વતાઃ સરિતઃ શૈલા વૃક્ષા ઓષધયસ્તથા । આગતા મૂર્ત્તિમન્તો વૈ પર્વતાઃ સઙ્ગમોપલાઃ । હિમવદ્દુહિતુર્દ્રષ્ટું વિવાહં શંકરેણ હ ।। ૨૨.

પર્વતો, નદીઓ, પથ્થરો, વૃક્ષો અને ઔષધિઓ—all embodied—અને સંગમના પથ્થરો પણ, હિમવંતની દીકરી અને શંકરના લગ્ન જોવા આવ્યા.

તત્ર વેદિઃ ક્ષિતિશ્ચાસીત્ કલશાઃ સપ્ત સાગરાઃ । સૂર્યો દીપસ્તથા સોમઃ સરિતો વવહુર્જલમ્ ।। ૨૨.

ત્યાં વેદી એટલે પૃથ્વી હતી, સાત સમુદ્રો કલશ હતા, સૂર્ય દીવો હતો, ચંદ્ર હાજર હતો અને નદીઓએ વિધિ માટે પાણી લાવ્યું.