વરાહપુરાણમ્

તત્ર કાલેન મહતા ક્ષપયન્તી કલેવરમ્ । સ્વશરીરાગ્નિના દગ્ધા તતઃ શૈલસુતાઽભવત્ ।। ૨૨.

ત્યાં તેણે લાંબા સમય સુધી કઠિન તપ કરીને પોતાના શરીરને ક્ષીણ કર્યું, અને પોતાના શરીરના અગ્નિથી દગ્ધ થઈ, પછી તે પર્વતપુત્રી બની.

ઉમા નામેતિ મહતી કૃષ્ણા ચેત્યભિધાનતઃ । લબ્ધ્વા તુ શોભનાં મૂર્તિં હિમવન્તગૃહે શુભા ।। ૨૨.

તેને ઉમા અને કૃષ્ણા જેવા મહાન નામો મળ્યા, અને હિમાલયના ઘરે તે સુંદર અને શુભ રૂપે પ્રસિદ્ધ થઈ.

પુનસ્તપશ્ચકારોગ્રં દેવં સ્મૃત્વા ત્રિલોચનમ્ । અસાવેવ પતિર્મહ્યમિત્યુક્ત્વા તપસિ સ્થિતા ।। ૨૨.

પછી તેણે ફરીથી તીવ્ર તપ કર્યું, અને ત્રણ આંખવાળા દેવનું સ્મરણ કરીને કહ્યું, 'એજ મારા પતિ છે,' અને તપમાં સ્થિર રહી.

કુર્વન્ત્યા તત્ તપશ્ચોગ્રં હિમવન્તે મહાગિરૌ । કાલેન મહતા દેવસ્તપસારાધિતસ્તયા ।। ૨૨.

તે હિમાલય પર્વત પર કઠિન તપ કરતી રહી, લાંબા સમય પછી તેના તપથી દેવ પ્રસન્ન થયા.

આજગામાશ્રમં તસ્યા વિપ્રો ભૂત્વા મહેશ્વરઃ । વૃદ્ધઃ શિથિલસર્વાઙ્ગઃ સ્ખલંશ્ચૈવ પદે પદે ।। ૨૨.

મહેશ્વરે વૃદ્ધ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને, શરીર થાકેલું અને પગલે પગલે લથડતું, તેના આશ્રમમાં આવ્યા.

કૃચ્છ્રાત્ તસ્યાઃ સમીપં તુ આગત્ય દ્વિજસત્તમઃ । બુભુક્ષિતોઽસ્મિ મે દેહિ ભદ્રે ભોજ્યં દ્વિજસ્ય તુ ।। ૨૨.

મહાન દ્વિજ કઠિનાઈથી તેના પાસે આવ્યા અને કહ્યું, 'ભદ્રે, હું ભૂખ્યો છું, મને બ્રાહ્મણને યોગ્ય ખોરાક આપો.'

એવમુક્તા તદા કન્યા ઉમા શૈલસુતા શુભા । ઉવાચ બ્રાહ્મણં ભોજ્યં દદ્મિ વિપ્ર ફલાદિકમ્ । કુરુ સ્નાનં દ્રુતં વિપ્ર ભુઞ્જસ્વાન્નં યદૃચ્છયા ।। ૨૨.

આ રીતે કહેતાં, પર્વતપુત્રી ઉમાએ કહ્યું, 'બ્રાહ્મણ, હું તમને ફળાદિ ખોરાક આપું છું. તમે વહેલી સ્નાન કરો અને પછી મનગમતું ભોજન કરો.'

એવમુક્તસ્તદા વિપ્રસ્તસ્ય પાર્શ્વે મહાનદીમ્ । ગઙ્ગાં જગામ સ્નાનાર્થી સ્નાનં કર્ત્તુમવાતરત્ ।। ૨૨.

આ રીતે સાંભળીને, બ્રાહ્મણ તેના પાસેની મહાન ગંગા નદી પાસે સ્નાન કરવા ગયા અને પાણીમાં ઉતર્યા.

સ્નાનં તુ કુર્વતા તેન રુદ્રેણ દ્વિજરૂપિણા । ભૂત્વા માયામયં ભીમં મકરં ભયદર્શનમ્ । ગ્રાહિતસ્તુ તદા વિપ્રસ્તેન દુષ્ટેન મદ્ગુના ।। ૨૨.

ત્યારે રુદ્ર, બ્રાહ્મણના રૂપે, સ્નાન કરતા હતા, અને અચાનક ભયાનક માયિક મકર બની, અને પોતાના જ શક્તિથી બ્રાહ્મણને પકડી લીધો.

દૃષ્ટ્વા ધૃતમથાત્માનં મકરેણ બલીયસા । વૃદ્ધમાત્માનમન્યં તાં દર્શયન્ વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૨૨.

પોતે જ મજબૂત મકર દ્વારા પકડાયેલા જોઈ, તેણે બીજું વૃદ્ધ રૂપ પર્વતપુત્રીને બતાવ્યું અને કહ્યું:

અબ્રહ્મણ્યં ગતં કન્યે ધાવસ્વાનય માં રુષઃ । યાવન્નાયાતિ વિકૃતિં તાવન્માં ત્રાતુમર્હસિ ।। ૨૨.

'કન્યા, હવે હું બ્રાહ્મણ રહ્યો નથી; દોડી આવો અને મને બચાવો, જલદી, નહિ તો હું વધુ દુઃખ ભોગવીશ; તમે મને બચાવવું જ પડશે.'

એવમુક્તા તદા કન્યા ચિન્તયામાસ પાર્વતી । પિતૃભાવેન શૈલેન્દ્રં ભર્તૃભાવેન શંકરમ્ । સ્પૃશામિ તપસા પૂતા કથં વિપ્રં સ્પૃશામ્યહમ્ ।। ૨૨.

આ રીતે સાંભળીને, પાર્વતી કન્યાએ વિચાર્યું: 'હિમાલય મારા પિતા છે, શંકર મારા પતિ છે; હું તપથી પવિત્ર થઈ છું, તો બ્રાહ્મણને કેમ સ્પર્શું?'

યદ્યેનં નાપકર્ષામિ મકરેણ જલે ધૃતમ્ । તદાનીં બ્રહ્મવધ્યા મે ભવતીતિ ન સંશયઃ ।। ૨૨.

'જો હું તેને, જે મકર દ્વારા પાણીમાં પકડાયો છે, બહાર ન કાઢું, તો હું નિશ્ચિતપણે બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ ભોગવીશ; તેમાં કોઈ શંકા નથી.'

અન્યવ્યતિક્રમે ધર્મમપનેતું ચ શક્યતે । બ્રહ્મવધ્યા પુનર્નૈવમેવમુક્તવા ગતા ત્વરમ્ ।। ૨૨.

'બીજા પાપોમાં પ્રાયશ્ચિત્ત થઈ શકે છે, પણ બ્રાહ્મણહત્યામાં એ શક્ય નથી.' આવું કહીને તે ઝડપથી ગઈ.

સા ગત્વા ત્વરિતં ભીરુર્ગૃહીત્વા પાણિના દ્વિજમ્ । ચકર્ષાન્તર્જલાત્ તાવત્ સ્વયં ભૂતપતિર્હરઃ ।। ૨૨.

તે ભયભીત હોવા છતાં ઝડપથી ગઈ, હાથથી બ્રાહ્મણને પકડી પાણીમાંથી બહાર ખેંચ્યો; એ સમયે જ પ્રભુ હરાએ પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.

યમારાધ્ય તપશ્ચર્ત્તુમારબ્ધં શૈલપુત્રાયા । સ એવ ભગવાન્ રુદ્રસ્તસ્યાઃ પાણૌ વિલમ્બત ।। ૨૨.

જે ભગવાન રુદ્રને શૈલપુત્રીએ ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યા અને તપ કર્યા, એ જ રુદ્રે હવે તેના હાથ પકડીને સામે ઉભા છે.

તં દૃષ્ટ્વા લજ્જિતા દેવી પૂર્વત્યાગમનુસ્મરન્ । ન કિંચિદુત્તરં સુભ્રૂર્વદતિ સ્મ સુલજ્જિતા ।। ૨૨.

તેને જોઈને દેવીને લાજ લાગી, કારણ કે તેને પોતાનું પહેલાનું ત્યાગ યાદ આવી ગયો; સુંદર ભ્રૂવાળી દેવી ખૂબ શરમાઈ ગઈ અને એક પણ શબ્દ બોલી શકી નહીં.

તૂષ્ણીંભૂતાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા ગૌરીં રુદ્રો હસન્નિવ । પાણૌ ગૃહીત્વા માં ભદ્રે કથં ત્યક્તુમિહાર્હસિ ।। ૨૨.

ગૌરીને ચૂપચાપ ઊભેલી જોઈને રુદ્રે હળવી સ્મિત સાથે તેનો હાથ પકડીને કહ્યું: 'હે ભદ્રે, તું મને અહીં કેમ છોડી જઇ શકે?'

મત્પાણિગ્રહણં ભદ્રે વૃથા યદિ કરિષ્યસિ । તદાનીં બ્રહ્મણઃ પુત્ર્યામાહારાર્થં બ્રવીમ્યહમ્ ।। ૨૨.

'હે ભદ્રે, જો તું આ હાથ પકડવાનો સંકલ્પ વ્યર્થ કરીશ, તો પછી હું લગ્ન માટે બ્રહ્માજીની પુત્રીને પૂછવા જઈશ.'

ન ભવેત્ પરિહાસોઽયમુક્તા દેવી પરાપરા । લજ્જમાના તદા વાક્યં વદતિ સ્મિતપૂર્વકમ્ ।। ૨૨.

દેવી, જે સર્વોપરી અને સર્વથી પર છે, તેણે કહ્યું: 'આમાં કોઈ મજાક ન હોવી જોઈએ.' પછી પણ શરમાતી, પણ હળવી સ્મિત સાથે એણે આવું કહ્યું.

દેવદેવ ત્રિલોકેશ ત્વદર્થોઽયં સમુદ્યમઃ । પ્રાગ્જન્મારાધિતો ભર્ત્તા ભવાન્ દેવો મહેશ્વરઃ ।। ૨૨.

'હે દેવોના દેવ, ત્રણેય લોકના સ્વામી, આ બધો પ્રયત્ન તારા માટે જ છે. અગાઉના જન્મમાં પણ મેં તને પતિરૂપે પૂજ્યો હતો, હે મહાદેવ.'

ઇદાનીં મે ભવાન્ દેવઃ પતિર્નાન્યો ભવિષ્યતિ । કિન્તુ સ્વામી પિતા મહ્યં શૈલેન્દ્રો મે વ્રજામિ તમ્ । અનુજ્ઞાપ્ય વિધાનેન તતઃ પાણિં ગૃહીષ્યસિ ।। ૨૨.

'હવે, હે દેવ, તું જ મારાં પતિ બનશે, બીજું કોઈ નહીં. પણ મારા પિતા, પર્વતોના રાજા, મારા સ્વામી છે; હું પહેલા તેમના પાસે જઈશ. તેમની મંજૂરીથી જ તું રીત પ્રમાણે મારું હાથ પકડીશ.'

એવમુક્ત્વા તદા દેવી પિતરં પ્રતિ ભામિની । કૃતાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા હિમવન્તમુવાચ હ ।। ૨૨.

આ રીતે કહીને તેજસ્વિ દેવી હાથ જોડીને પિતાજી હિમવન્ત પાસે ગઈ અને તેમને સંબોધન કર્યું.

અતોઽન્યજન્મભર્ત્તા મે રુદ્રો દક્ષમખાન્તકઃ । ઇદાનીં તપસા સૈવ ધ્યાતોઽભૂદ્ ગતિભાવનઃ ।। ૨૨.

'પહેલાના જન્મમાં મારા પતિ રુદ્ર હતા, જે દક્ષના યજ્ઞના વિનાશક છે. હવે મેં તપસ્યા દ્વારા તેમને પોતાના મનનો ધ્યેય માનીને સ્મરણ કર્યો છે.'

સ ચ વિશ્વપતિર્ભૂત્વા બ્રાહ્મણો મે તપોવનમ્ । આગત્ય ભોજનાર્થાય યાચયામાસ શંકરઃ । મયા સ્નાતું વ્રજસ્વેતિ ચોદિતો જાહ્નવીં ગતઃ ।। ૨૨.

'તે વિશ્વના સ્વામી બ્રાહ્મણરૂપે મારા આશ્રમમાં આવ્યા અને ભોજન માટે માગ્યું. ત્યારે મેં તેમને સ્નાન કરવા જવા કહ્યું, તો તેઓ જાહ્નવી પાસે ગયા.'

તત્રાસૌ વૃદ્ધકાયેન દ્વિજરૂપેણ શંકરઃ । મકરેણ ધૃતસ્તૂર્ણં અબ્રહહ્મણ્યમુવાચ હ ।। ૨૨.

'ત્યાં શંકરએ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કર્યું, પણ તરત જ મગરએ તેમને પકડી લીધા અને બ્રાહ્મણને યોગ્ય ન હોય એવા શબ્દો કહ્યા.'

બ્રહ્મહત્યાભયાત્ તાત મયા પાણૌ ધૃતસ્તતઃ । ધૃતમાત્રઃ સ્વકં દેહં દર્શયામાસ શંકરઃ ।। ૨૨.

'બ્રાહ્મણહત્યાના ભયથી, પિતાજી, મેં તેમનો હાથ પકડી લીધો; અને હાથ પકડી લેતાં જ શંકરે પોતાનું સાચું રૂપ બતાવ્યું.'

તતો મામબ્રવીદ્ દેવઃ પાણિગ્રહણમાગતામ્ । ભવતી દેવિ મા કિંચિદ્ વિચારય તપોધને ।। ૨૨.

'પછી ભગવાને, જે હું હાથ પકડવા આવી હતી, મને કહ્યું: હે દેવી, તું તપસ્વિ છે, કોઈ પણ રીતે શંકા કરવી નહીં.'

એવમુક્તા ત્વહં તેન શંકરેણ મહાત્મના । તદનુજ્ઞાપ્ય દેવેશં ભવન્તં પ્રષ્ટુમાગતા । ઇદાનીં યત્ ક્ષમં કાર્યં તચ્છીઘ્રં સંવિધીયતામ્ ।। ૨૨.

'એ મહાત્મા શંકરે આમ કહ્યું પછી, તમારી મંજૂરી લેવા માટે, હે દેવેશ, હું તમારી પાસે આવી છું. હવે જે યોગ્ય હોય તે ઝડપથી કરો.'