વરાહપુરાણમ્

એતત્સર્વં સમાસેન કથિતં તે દ્વિજોત્તમ । ગૃહાણ વેદાન્ શાસ્ત્રાણિ સર્વજ્ઞત્વં ચ નારદ ।। ૨.

'આ બધું હું તને સંક્ષિપ્તમાં કહી દીધું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ. હવે તું વેદો, શાસ્ત્રો અને સર્વજ્ઞાન પ્રાપ્ત કર, હે નારદ.'

એતસ્મિન્ વેદસરસિ સ્નાનં કુરુ મહાવ્રત । કૃતે સ્નાનેઽન્યજન્મીયં યેન સ્મરસિ સત્તમ ।। ૨.

'આ વેદસરોવર માં તું સ્નાન કર, હે મહાવ્રતી. અહીં સ્નાન કરવાથી તને તારા પૂર્વ જન્મોની યાદ આવશે, હે શ્રેષ્ઠ.'

એવમુક્ત્વા તિરોભાવં ગતા કન્યા નરાધિપ । અહં તત્ર કૃતસ્નાનસ્ત્વાં દિદૃક્ષુરિહાગતઃ ।। ૨.

આ રીતે કહીને એ કન્યા અદૃશ્ય થઈ ગઈ, હે રાજા. હું ત્યાં સ્નાન કરીને તને મળવા માટે અહીં આવ્યો છું.

પ્રિયવ્રત ઉવાચ । અન્યસ્મિન્ ભગવન્ જન્મન્યાસીદ્ યત્ તદ્ વિચેષ્ટિતમ્ । સર્વં કથય દેવર્ષે મહત્ કૌતૂહલં હિ મે ।। ૩.

પ્રિયવ્રતે કહ્યું: 'હે ભગવન, મારા પૂર્વ જન્મમાં જે કંઈ બન્યું હતું, એ બધું મને કહો. મને ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે, હે દેવર્ષિ.'

નાદરદ ઉવાચ । સ્નાતસ્ય મમ રાજેન્દ્ર તસ્મિન્ વેદસરસ્યથ । સાવિત્ર્યાશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા તસ્મિન્ જન્મસહસ્ત્રકમ્ । સ્મરણં તત્ક્ષણાજ્જાતં શ્રૃણુ જન્માન્તરં મમ ।। ૩.

નારદે કહ્યું: 'હે રાજે, જ્યારે મેં એ વેદસરોવર માં સ્નાન કર્યું અને સાવિત્રીના વચન સાંભળ્યા, ત્યારે જ મને હજારો જન્મોની યાદ આવી. હવે મારા પૂર્વ જન્મની વાત સાંભળ.'

અસ્ત્યવન્તીપુરં રાજંસ્તત્રાહં પ્રાગ્ દ્વિજોત્તમઃ । નામ્ના સારસ્વતઃ પૂર્વં વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।। ૩.

'હે રાજા, અવંતીપુર નામનું એક શહેર છે, ત્યાં હું પહેલાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ હતો, નામ સારસ્વત, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત હતો.'

બહુભૃત્યપરીવારો બહુધાન્યશ્ચ પાર્થિવ । અન્યસ્મિન્ કૃતસંજ્ઞે તુ યુગે પરમબુદ્ધિમાન્ ।। ૩.

'હું ઘણા ભૃત્યોોથી ઘેરાયેલો અને ઘણું અનાજ ધરાવતો હતો, હે રાજા. એ પહેલાંના કૃતયુગમાં હું ઉત્તમ બુદ્ધિ ધરાવતો હતો.'

તતો ધ્યાતં મયૈકાન્તે કિમનેન કરોમ્યહમ્ । દ્વન્દ્વેન સર્વમેતદ્ધિ ન્યસ્ત્વા પુત્રેષુ યામ્યહમ્ । તપસે ધૃતસંકલ્પઃ સરઃ સારસ્વતં દ્રુતમ્ ।। ૩.

પછી એકાંતમાં ધ્યાન કરીને મેં વિચાર્યું, 'આ બધું હું શું કરું?' બધું મારા પુત્રોને સોંપીને, તપ માટે મજબૂત સંકલ્પ કરીને, હું ઝડપથી સારસ્વત સરોવર તરફ ગયો.

એવં ચિન્ત્ય મયા ઇષ્ટઃ કર્મકાણ્ડેન કેશવઃ । શ્રાદ્ધૈશ્ચ પિતરો દેવા યજ્ઞૈશ્ચાન્યે તથા જનાઃ ।। ૩.

આ રીતે વિચાર કરીને, મેં કેશવની પૂજા વિધિપૂર્વક કરી, પિતૃઓને શ્રાદ્ધથી, દેવતાઓને અને બીજા લોકો માટે યજ્ઞોથી તૃપ્ત કર્યા.

તતોઽહં નિર્ગતો રાજંસ્તપસે ધૃતમાનસઃ । સારસ્વતં નામ સરો યદેતત્ પુષ્કરં સ્મૃતમ્ ।। ૩.

પછી, હે રાજા, હું તપ માટે મન મૂકીને, જે સરોવર સારસ્વત તરીકે ઓળખાય છે અને પુષ્કર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, ત્યાં ગયો.

તત્ર ગત્વા મયા વિષ્ણુઃ પુરાણઃ પુરુષઃ શિવઃ । આરાધિતો મયા ભક્ત્યા જપં નારાયણાત્મકમ્ ।। ૩.

ત્યાં જઈને, મેં ભક્તિપૂર્વક નારાયણ સ્વરૂપ જપ કરીને, પ્રાચીન અને કલ્યાણકારી વિષ્ણુની આરાધના કરી.

બ્રહ્મપારમયં રાજન્ જપતા પરમં સ્તવમ્ । તતો મે ભગવાંસ્તુષ્ટઃ પ્રત્યક્ષત્વં જગામ હ ।। ૩.

હે રાજા, બ્રહ્મ સુધી પહોંચાડનાર શ્રેષ્ઠ સ્તોત્રનું જપ કરતાં, ભગવાન મારા પર પ્રસન્ન થયા અને મને સીધા દર્શન આપ્યા.

પ્રિયવ્રત ઉવાચ । કીદૃશં બ્રહ્મપારં તુ શ્રોતુમિચ્છામિ સત્તમ । કથયસ્વ પ્રસાદેન દેવર્ષે સુપ્રસન્નધીઃ ।। ૩.

પ્રિયવ્રતએ કહ્યું: 'એ બ્રહ્મપર સ્તોત્ર કયું છે? હે શ્રેષ્ઠ, હું એ સાંભળવા ઇચ્છું છું. હે દેવર્ષિ, કૃપા કરીને સ્પષ્ટ મનથી મને કહો.'

નારદ ઉવાચ । પરં પરાણામમૃતં પુરાણં પારં પરં વિષ્ણુમનન્તવીર્યમ્ । નમામિ નિત્યં પુરુષં પુરાણં પરાયણં પારગતં પરાણામ્ ।। ૩.

નારદે કહ્યું: 'હું હંમેશા પરમ, અમરતા આપનાર, પ્રાચીન, સર્વોચ્ચ, અનંત શક્તિ ધરાવનારા વિષ્ણુને નમન કરું છું, જે શાશ્વત પુરુષ છે, પ્રાચીન આશ્રય છે અને સર્વોચ્ચને પણ પાર કરી ગયા છે.'

પુરાતનં ત્વપ્રતિમં પુરાણં પરાપરં પારગમુગ્રતેજસમ્ । ગમ્ભીરગમ્ભીરધિયાં પ્રધાનં નતોઽસ્મિ દેવં હરિમીશિતારમ્ ।। ૩.

હું હરિ ભગવાનને નમન કરું છું, જે પ્રાચીન, અનન્ય, પ્રાથમિક, પર અને અપર, સર્વને પાર કરનાર, તેજસ્વી, અને ઊંડા વિચારવાળાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.

પરાત્પરં ચાપરમં પ્રધાનં પરાસ્પદં શુદ્ધપદં વિશાલમ્ । પરાત્પરેશં પુરુષં પુરાણં નારાયણં સ્તૌમિ વિશુદ્ધભાવઃ ।। ૩.

હું શુદ્ધ હૃદયથી નારાયણનું સ્તવન કરું છું, જે સર્વોચ્ચમાં સર્વોચ્ચ, શ્રેષ્ઠ, મુખ્ય, શુદ્ધ સ્થાન, વિશાળ, સર્વોચ્ચના પણ સ્વામી અને પ્રાચીન પુરુષ છે.

પુરા પુરં શૂન્યમિદં સસર્જ્જ તદા સ્થિતત્વાત્ પુરુષઃ પ્રધાનઃ । જને પ્રસિદ્ધઃ શરણં મમાસ્તુ નારાયણો વીતમલઃ પુરાણઃ ।। ૩.

પહેલાં જ્યારે જગત ખાલી હતું, ત્યારે એમણે તેને સર્જ્યું; પછી મુખ્ય પુરુષ તરીકે સ્થિર રહ્યા. લોકોમાં પ્રસિદ્ધ એવા, શુદ્ધ અને પ્રાચીન નારાયણ મારા આશ્રય બનો.

પારં પરં વિષ્ણુમપારરૂપં પુરાતનં નીતિમતાં પ્રધાનમ્ । ધૃતક્ષમં શાન્તિધરં ક્ષિતીશં શુભં સદા સ્તૌમિ મહાનુભાવમ્ ।। ૩.

હું હંમેશા વિષ્ણુનું સ્તવન કરું છું, જે સર્વોચ્ચ, અનંત રૂપ ધરાવનાર, પ્રાચીન, જ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ, ધીરજવાળા, શાંતિના ધારક, પૃથ્વીના સ્વામી અને સદા શુભ અને મહાન મહિમાવાળા છે.

સહસ્ત્રમૂર્ધાનમનન્તપાદ- મનેકબાહું શશિસૂર્યનેત્રમ્ । ક્ષરાક્ષરં ક્ષીરસમુદ્રનિદ્રં નારાયણં સ્તૌમ્યમૃતં પરેશમ્ ।। ૩.

હું અમર પરમેશ્વર નારાયણનું સ્તવન કરું છું, જેમના હજાર મસ્તક છે, અનંત પગ છે, અનેક હાથ છે, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેમની આંખ છે, ક્ષર અને અક્ષર સ્વરૂપ છે અને દૂધના સમુદ્રમાં શયન કરે છે.

ત્રિવેદગમ્યં ત્રિનવૈકમૂર્તિં ત્રિશુક્લસંસ્થં ત્રિહુતાશભેદમ્ । ત્રિતત્ત્વલક્ષ્યં ત્રિયુગં ત્રિનેત્રં નમામિ નારાયણમપ્રમેયમ્ ।। ૩.

હું નારાયણને નમન કરું છું, જે ત્રણ વેદથી જાણી શકાય છે, ત્રણ, નવ અને એક રૂપ ધરાવે છે, ત્રણ પ્રકારની શુદ્ધિમાં સ્થિત છે, ત્રણ પ્રકારના અગ્નિ સ્વરૂપ છે, ત્રણ તત્ત્વના લક્ષ્ય છે, ત્રણ યુગના સ્વામી છે, ત્રણ આંખ ધરાવે છે અને અપરિમિત છે.

કૃતે સિતં રક્તતનું તથા ચ ત્રેતાયુગે પૂતતનું પુરાણમ્ । તથા હરિં દ્વાપરતઃ કલૌ ચ કૃષ્ણીકૃતાત્માનમથો નમામિ ।। ૩.

કૃત યુગમાં એ શ્વેત છે, ત્રેતામાં લાલ તન ધરાવે છે, દ્વાપરમાં શુદ્ધ અને પ્રાચીન છે અને કળિ યુગમાં, હરી પોતાને કાળાં રૂપે પ્રગટ કરે છે, એમ હું તેમને નમન કરું છું.

સસર્જ યો વક્ત્રત એવ વિપ્રાન્ ભુજાન્તરે ક્ષત્રમથોરુયુગ્મે । વિશઃ પદાગ્રેષુ તથૈવ શૂદ્રાન્ નમામિ તં વિશ્વતનું પુરાણમ્ ।। ૩.

જેમણે પોતાના મુખમાંથી બ્રાહ્મણો, હાથમાંથી ક્ષત્રિયો, જાંઘમાંથી વૈશ્યો અને પગમાંથી શૂદ્રો સર્જ્યા, એ સર્વરૂપ, પ્રાચીન ભગવાનને હું નમન કરું છું.

પરાત્પરં પારગતં પ્રમેયં યુધાંપતિં કાર્યત એવ કૃષ્ણમ્। ગદાસિચર્મણ્યભૃતોત્થપાણિં નમામિ નારાયણમપ્રમેયમ્ ।। ૩.

હું નારાયણને નમન કરું છું, જે સર્વોચ્ચમાં સર્વોચ્ચ, પાર ગયેલા, જ્ઞાનના વિષય, યુદ્ધના સ્વામી, કર્મ માટે કૃષ્ણ સ્વરૂપે અવતરી, ગદા અને ઢાલ ધારણ કરનાર અને હાથ ઊંચો કરનાર, અપરિમિત છે.

ઇતિ સ્તુતો દેવવરઃ પ્રસન્નો જગાદ માં નીરદતુલ્યઘોષઃ । વરં વૃણીષ્વેત્યસકૃત્ તતોઽહં તસ્યૈવ દેહે લયમિષ્ટવાંશ્ચ ।। ૩.

આ રીતે સ્તુતિ થતાં, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ભગવાન પ્રસન્ન થઈ, મેઘ જેવા ગર્જનાવાળા સ્વરે મને કહ્યું: 'વર માંગ.' ત્યારે મેં વારંવાર એમના સ્વરૂપમાં લીન થવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.

ઇતિ શ્રુત્વા વચો મહ્યં દેવદેવઃ સનાતનઃ । ઉવાચ પ્રકૃતિં વિપ્ર સંસરસ્વાક્ષયામિમામ્ ।। ૩.

આવું મારા માટે કહેવાતાં સાંભળીને, સનાતન દેવદેવતાએ કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, તું આ અક્ષય પ્રકૃતિમાં પ્રવેશ કર.'

બ્રહ્મણો યુગસાહસ્ત્રં તત્તે તસ્માત્ સમુદ્ભવઃ । ભવિતા તે તથા નામ દાસ્યતે સંપ્રયોજનમ્ ।। ૩.

બ્રહ્માજીના હજારો યુગ પછી, તું ત્યાંથી જન્મ લેશે; ત્યારે તને યોગ્ય નામ અને કાર્ય આપવામાં આવશે.

નારં પાનીયમિત્યુક્તં તં પિતૄણાં સદા ભવાન્ । દદાતિ તેન તે નામ નારદેતિ ભવિષ્યતિ ।। ૩.

તુએ હંમેશા પિતૃઓને 'નાર' નામનું પાણી અર્પણ કર્યુ છે, તેથી તારો નામ 'નારદ' થશે.

એવમુક્ત્વા ગતો દેવઃ સદ્યોઽદર્શનમુચ્ચકૈઃ । અહં કલેવરં ત્યક્ત્વા કાલેન તપસા તદા ।। ૩.

આ રીતે કહીને દેવ તુરંત અદૃશ્ય થઈ ગયા; પછી મેં સમય આવતાં તપ દ્વારા મારું શરીર ત્યાગ્યું.

બ્રહ્મણોઽઙ્ગે લયં પ્રાપ્તસ્તદોત્પત્તિં ચ પાર્થિવ । દિવસે તુ પુનઃ સૃષ્ટો દશભિસ્તનયૈઃ સહ ।। ૩.

હું બ્રહ્માના અંગમાં લીન થયો, રાજા, અને પછી દિવસની શરૂઆતમાં દસ પુત્રો સાથે ફરીથી જન્મ લીધો.