વરાહપુરાણમ્

દંષ્ટ્રાગ્રેણોદ્ધૃતા ગૌરુદધિપરિવૃતા પર્વતૈર્નિમ્નગાભિઃ સાકં મૃત્પિણ્ડવત્ પ્રાગ્બૃહદુરુવપુષાઽનન્તરૂપેણ યેન। સોઽયં કંસાસુરારિર્મુરનરકદશાસ્યાન્તકૃત્સર્વસંસ્થઃ કૃષ્ણો વિષ્ણુઃ સુરેશો નુદતુ મમ રિપૂનાદિદેવો વરાહઃ।। ૧.

જે ભગવાને પોતાના દાંતના છેડે ધરતીને ઉંચે ઉપાડી હતી—પર્વતો અને નદીઓથી ઘેરાયેલી, પંખીઓના રાજા દ્વારા વળાંકાયેલી, માટીના ગોળાની જેમ—એ અનંત અને વિશાળ સ્વરૂપ ધરાવનાર, કંસ, મુર, નરક અને દશમુખ રાવણના વિનાશક, કૃષ્ણ, વિષ્ણુ, દેવોના સ્વામી, સર્વપ્રથમ દેવ એવા વરાહ ભગવાન મારા બધા દુશ્મનો દૂર કરે.

યઃ સંસારાર્ણવે નૌરિવ મરણજરાવ્યાધિનક્રોર્મિભીમે ભક્તાનાં ભીતિહર્તા મુરનરકદશાસ્યાન્તકૃત્ કોલરૂપી। વિષ્ણુઃ સર્વેશ્વરોઽયં યમિહ કૃતધિયો લીલયા પ્રાપ્નુવન્તિ મુક્તાત્માનો નપાપં ભવત્તુ નુદિતારાતિપક્ષઃ ક્ષિતીશઃ ।। ૧.

સૂત ઉવાચ। યસ્મિન્ કાલે ક્ષિતિઃ પૂર્વં વરાહવપુષા તુ સા। ઉદ્ધૃતા વિષ્ણુના ભક્ત્યા પપ્રચ્છ પરમેશ્વરમ્ ।। ૧.

સૂતજી કહે છે: જ્યારે પહેલા વિષ્ણુએ વરાહ સ્વરૂપે ધરતીને ઉંચે ઉપાડી હતી, ત્યારે ધરતીએ ભક્તિપૂર્વક પરમેશ્વરને પ્રશ્ન કર્યો.

ધરણ્યુવાચ। કલ્પે કલ્પે ભવાનેવ માં સમુદ્ધરતે વિભો। ન ચાહં વેદ તે મૂર્તિં નાદિસર્ગં ચ કેશવ।। ૧.

ધરતી બોલી: દરેક કલ્પમાં, હે પ્રભુ, તમે જ મને બચાવો છો; છતાં, હે કેશવ, હું તમારું સાચું સ્વરૂપ કે જન્મ કેવી રીતે થયો તે જાણતી નથી.

વેદેષુ ચૈવ નષ્ટેષુ મત્સ્યો ભૂત્વા રસાતલમ્। પ્રવિશ્ય તાનપાકૃષ્ય બ્રહ્મણે દત્તવાનસિ ।। ૧.

જ્યારે વેદો ગુમ થઈ ગયા હતા, ત્યારે તમે માછલી બનીને પાતાળમાં પ્રવેશ કર્યો અને વેદોને પાછા લાવીને બ્રહ્માને આપ્યા.

અન્યત્ સુરાસુરમયં ત્વં સમુદ્રસ્ય મન્થને। ધૃતવાનસિ કૌર્મ્યેણ મન્દરં મધુસૂદન ।। ૧.

બીજી વખત, જ્યારે દેવો અને દૈત્યો સમુદ્ર મથન કરતા હતા, ત્યારે, હે મધુસૂદન, તમે કચ્છપ સ્વરૂપ ધારણ કરીને મંદર પર્વતને આધાર આપ્યો.

પુનર્વારાહરૂપેણ માં ગચ્છન્તીં રસાતલમ્ । ઉજ્જહારૈકદંષ્ટ્રેણ ભગવાન્ વૈ મહાર્ણવાત્।। ૧.

પછી ફરી એકવાર, વરાહ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ભગવાને મને, જે મહાસાગરમાં ડૂબી રહી હતી, એક જ દાંતથી ઉંચે ઉપાડી લીધી.

અન્યદ્ધિરણ્યકશિપુર્વરદાનેન દર્પિતઃ। આબાધમાનઃ પૃથિવીં સ ત્વયા વિનિપાતિતઃ । બલિસ્તુ બદ્ધો ભગવંસ્ત્વયા વામનરૂપિણા ।। ૧.

બીજી વખત, હિરણ્યકશિપુએ વર્દાનના અભિમાનથી ધરતીને પીડવી શરૂ કરી હતી; ત્યારે તમે તેને સંહાર્યો અને બલિને વામન સ્વરૂપે બાંધ્યો.

પુનર્નિઃક્ષત્રિયા દેવ ત્વયા ચાપિ પુરા કૃતા । જામદગ્ન્યેન રામેણ ત્વયા ભૂત્વાઽસકૃત્પ્રભો ।। ૧.

ફરી, હે દેવ, તમે જમદગ્નિના પુત્ર રામના રૂપે અનેકવાર ધરતીને ક્ષત્રિયવિહિન કરી હતી.

પુનશ્ચ રાવણો રક્ષઃ ક્ષપિતં ક્ષાત્રતેજસા । ન ચ જાનામ્યહં દેવ તવ કિઞ્ચિદ્વિચેષ્ટિતમ્ ।। ૧.

પછી ફરી, રાવણ નામના રાક્ષસને પણ તમારા ક્ષત્રિય તેજથી સંહાર્યો; છતાં, હે દેવ, હું તમારી લીલાઓ જાણતી નથી.

ઉદ્ધૃત્ય માં કથં સૃષ્ટિં સૃજસે કિં ચ સા ત્વયા। સકૃદ્ ધ્રિયેત કૃત્વા ચ પાલ્યતે ચાપિ કેન ચ ।। ૧.

મને ઉંચે ઉપાડ્યા પછી, તમે જગતની રચના કેવી રીતે કરો છો? અને તે કોણ સંભાળે છે અને કેવી રીતે રક્ષે છે?

કેન વા સુલભો દેવ જાયસે સતતં વિભો । કથં ચ સૃષ્ટેરાદિઃ સ્યાદવસાનં કથં ભવેત્ ।। ૧.

હે પ્રભુ, તમને વારંવાર કોણ સરળતાથી જન્મ આપે છે? સર્જન કેવી રીતે શરૂ થાય છે અને અંત કેવી રીતે આવે છે?

કથં યુગસ્ય ગણના સંખ્યાઽસ્યાનુચતુર્યુગમ્ । કે વા વિશેષાસ્તેષ્વસ્મિન્ કા વાઽવસ્થા મહેશ્વર ।। ૧.

યુગોની ગણતરી કેવી રીતે થાય છે અને ચતુર્યુગમાં કેટલા ભાગ હોય છે? દરેક યુગમાં શું વિશેષતા છે અને એમાં કઈ સ્થિતિ હોય છે, હે મહેશ્વર?

યજ્વાનઃ કે ચ રાજાનઃ કે ચ સિદ્ધિં પરાં ગતાઃ । એતત્સર્વં સમાસેન કથયસ્વ પ્રસીદ મે ।। ૧.

યજ્ઞ કરનાર કોણ છે અને કયા રાજાઓએ પરમ સિદ્ધિ મેળવી છે? કૃપા કરીને આ બધું સંક્ષિપ્તમાં કહો.

ઇત્યુક્તઃ ક્રોડરૂપેણ જહાસ પરમેશ્વરઃ । હસતસ્તસ્ય કુક્ષૌ તુ જગદ્ધાત્રી દદર્શ હ ૧.

આ રીતે પૂછ્યા પછી, વરાહ સ્વરૂપે પરમેશ્વરે હાસ્ય કર્યું; અને હસતા હસતા, ધરતીએ તેમના પેટમાં આખું જગત જોતું.

સચન્દ્રસૂર્યગ્રહસપ્તલોકા- નન્તઃ સ્થિતાંસ્તાવદુપાત્તધર્માન્ । ઇતીદૃશં પશ્યતિ સા સમસ્તં યાવત્ક્ષિતિર્વેપિતસર્વગાત્રા ।। ૧.

તેણે તેમના અંદર ચંદ્ર, સૂર્ય, ગ્રહો, સાત લોક અને બધાં જ પોતાના ધર્મમાં સ્થિર જોયા; આ બધું જોઈને ધરતીના બધા અંગો કંપી ઉઠ્યા.

ઉન્મીલિતાસ્યસ્તુ યદા મહાત્મા દૃષ્ટો ધરણ્યાઽમલસર્વગાત્ર્યા । તાવત્સ્વરૂપેણ ચતુર્ભુજેન મહોદધૌ સુપ્તમથોઽન્વપશ્યત્ ।। ૧.

જ્યારે મહાત્માએ મોઢું ખોલ્યું, ત્યારે પવિત્ર ધરતીએ તેમને જોયા; પછી તેણે પોતાના ચતુર્ભુજ સ્વરૂપે મહાસાગરમાં સુતા ભગવાનને જોયા.

શેષપર્યઙ્કશયને સુપ્તં દેવં જનાર્દનમ્ । દૃષ્ટ્વા તન્નાભિપઙ્કસ્થમન્તઃસ્થં ચ ચતુર્મુખમ્। કૃતાઞ્જલિપુટા દેવી સ્તુતિં ધાત્રી જગાદ હ ।। ૧.

શેષના પથારી પર સુતા ભગવાન જનાર્દનને જોઈને, અને તેમના નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાં બેઠેલા ચતુર્મુખ બ્રહ્માને નિહાળી, દેવી ભૂમિએ હાથ જોડીને ધાત્રી ભગવાનની સ્તુતિ કરી.

ધરણ્યુવાચ। નમઃ કમલપત્રાક્ષ નમસ્તે પીતવાસસે। નમઃ સુરારિવિધ્વંસકારિણે પરમાત્મને ।। ૧.

ભૂમિએ કહ્યું: કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવનાર, પીળા વસ્ત્ર પહેરનાર, દેવોના દુશ્મનોનો વિનાશક અને પરમાત્મા, તમને વંદન છે.

શેષપર્યઙ્કશપને ધૃતવક્ષસ્થલશ્રિયે । નમસ્તે સર્વદેવેશ નમસ્તે મોક્ષકારિણે ।। ૧.

શેષના પથારી પર શયન કરતાં, સુંદર વક્ષસ્થળ ધરાવનાર, સર્વ દેવોના સ્વામી અને મોક્ષ આપનાર ભગવાન, તમને વંદન છે.

નમઃ શાર્ઙ્ગાસિચક્રાય જન્મમૃત્યુવિવર્જિતે। નમો નાભ્યુત્થિતમહત્કમલાસનજન્મને ।। ૧.

શારંગ ધનુષ્ય, તલવાર અને ચક્ર ધારણ કરનાર, જન્મ અને મરણથી પર, અને નાભિમાંથી ઉગેલા મહાકમળમાં જન્મેલા ભગવાન, તમને વંદન છે.

નમો વિદ્રુમરક્તાસ્યપાણિપલ્લવશોભિને । શરણં ત્વાં પ્રસન્નાઽસ્મિ ત્રાહિ નારીમનાગસમ્ ।। ૧.

વિદ્રુમ જેવી લાલ ઓઠ અને કુમળા પાંદડા જેવી સુંદર હથેળીઓ ધરાવનાર ભગવાન, હું તમારી શરણે આવી છું, પ્રસન્ન છું—હે નાથ, સ્ત્રીઓ અને સાપના દુઃખથી મને બચાવો.

પૂર્ણનીલાઞ્જનાકારં વારાહં તે જનાર્દન। દૃષ્ટ્વા ભીતાઽસ્મિ ભૂયોઽપિ જગત્ ત્વદ્દેહગોચરમ્। ઇદાનીં કુરુ મે નાથ દયાં ત્રાહિ મહાભયાત્।। ૧.

હે જનાર્દન, તમારું વરાહ સ્વરૂપ, પૂર્ણ નીલાંજન જેવું કાળું જોઈને, ફરીથી હું ડરી ગઈ છું, કારણ કે આખું જગત તમારા શરીરમાં સમાયું છે; હવે, હે નાથ, મને દયા કરો અને મહા ભયમાંથી બચાવો.

કેશવઃ પાતુ મે પાદૌ જઙ્ઘે નારાયણો મમ । માધવો મે કટિં પાતુ ગોવિન્દો ગુહ્યમેવ ચ ।। ૧.

મારા પગને કેશવ, જાંઘને નારાયણ, કમરને માધવ અને ગુપ્ત અંગોને ગોવિંદ રક્ષે.

નાભિં વિષ્ણુસ્તુ મે પાતુ ઉદરં મધુસૂદનઃ । ઊરું ત્રિવિક્રમઃ પાતુ હૃદયં પાતુ વામનઃ ।। ૧.

મારી નાભિને વિષ્ણુ, પેટને મધુસૂદન, ઊરુને ત્રિવિક્રમ અને હૃદયને વામન રક્ષે.

શ્રીધરઃ પાતુ મે કણ્ઠં હૃષીકેશો મુખં મમ । પદ્મનાભસ્તુ નયને શિરો દામોદરો મમ ।। ૧.

મારો કંઠ શ્રીધર, મોઢું હૃષીકેશ, આંખો પદ્મનાભ અને માથું દામોદર રક્ષે.

એવં ન્યસ્ય હરેર્ન્યાસમામાનિ જગતી તદા । નમસ્તે ભગવન્ વિષ્ણો ઇત્યુક્ત્વા વિરરામ હ ।। ૧.

આ રીતે હરિનું રક્ષણમંત્ર બોલીને, ભૂમિએ 'હે ભગવન વિષ્ણુ, તમને વંદન છે' એમ કહીને મૌન ધારણ કર્યું.

સૂત ઉવાચ । તતસ્તુષ્ટો હરિર્ભક્ત્યા ધરણ્યાત્મશરીરગામ્ । માયાં પ્રકાશ્ય તેનૈવ સ્થિતો વારાહમૂર્ત્તિના ।। ૨.

સૂતે કહ્યું: પછી ભગવાન હરિ, ભૂમિની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, પોતાની માયા દર્શાવી અને વરાહ રૂપે ત્યાં સ્થિર રહ્યા.

જગાદ કિં તે સુશ્રોણિ પ્રશ્નમેનં સુદુર્લભમ્ । કથયામિ પુરાણસ્ય વિષયં સર્વશાસ્ત્રતઃ ।। ૨.

તેમણે કહ્યું: હે સુંદર કટિ ધરાવનારી, તારો પ્રશ્ન શું છે? આ પ્રશ્ન અત્યંત દુર્લભ છે; હું તને બધા શાસ્ત્રોમાંથી લેવામાં આવેલ પુરાણનો વિષય કહું છું.