વરાહપુરાણમ્

વ્રતો, ઉપવાસો, યજ્ઞો, દાન-પુણ્ય કે શ્રેષ્ઠ ભોજન—જે કોઈ પણ રીતે પવિત્ર કાર્ય કરે છે, તેઓ છ હજાર વર્ષ સ્વર્ગમાં વિહાર કરીને, પછી બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શુદ્ર કે સ્ત્રી—જે કોઈ પણ હોય—જો એકત્ર થાય, તો તેઓ મારા સેવક તરીકે જન્મે છે અને દેવતાઓ સાથે એકરૂપ રહે છે. પૃથ્વી પર પર્વતાધિપતિથી મહાન તીર્થક્ષેત્ર બીજું કોઈ નથી. અહીં—even બ્રહ્મહત્યાર, ગુરુહંત, ગોહત્યાર કે સર્વ પાપોથી દૂષિત વ્યક્તિ માટે પણ—અનેક પવિત્ર તીર્થો છે, જે દેવતાઓથી પરિપૂર્ણ છે. દરેક ક્રોશે દેવતાઓ દ્વારા રચાયેલ સ્વરૂપ પાછું ખેંચાઈ જાય છે. જ્યાં કોઈ પવિત્ર, સંયમી, સત્યનિષ્ઠ અને ઇન્દ્રિયજિત વ્યક્તિ સ્નાન કરે છે, જે દક્ષિણ દિશામાં નિર્વિકાર અને નિરાશ્રય થઈ આગળ વધે છે, જે ભૃગુની જેમ પતનવિધિ કરે છે અને રાગ-દ્વેષથી મુક્ત રહે છે—એ ભૃગુના મૂળે સર્વોચ્ચ તીર્થ છે, જેને બ્રહ્માએ સ્થાપ્યું છે. જે વ્યક્તિ વર્ષભર ત્યાં સ્નાન કરે છે અને ઇન્દ્રિયો પર સંયમ રાખે છે, ત્યાં ગોરક્ષક નામનું સ્થાન છે, જ્યાં વાછરડાના પગલાંના નિશાન છે. ત્યાંથી ગૌરી શિખર પર જવું જોઈએ, જ્યાં સિદ્ધ પુરુષો આવે છે. ત્યાં જગતની માતા, પવિત્ર દેવી, સર્વ પ્રાણીઓની રક્ષા માટે સજ્જ છે. તે વાગ્મતી નદીના તટે, નીચે ઉતરવા માટે તૈયાર છે. જે કોઈ ઉમા માતાના સ્તનાકાર કુંડમાં સ્નાન કરે છે અને પવિત્ર પંચનદ તીર્થમાં, જે મહર્ષિઓ દ્વારા પૂજિત છે, ત્યાં શુદ્ધ મનથી નકુલોહેનાથી સ્નાન કરે છે, તેના ઉત્તર તરફ બીજું પવિત્ર તીર્થ છે, જ્યાં સિદ્ધ પુરુષો આવે છે. જે પુરુષ વર્ષભર સતત ત્યાં સ્નાન કરે છે, તેને શિખર પર વસતી દેવી ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં જાણવી જોઈએ. ત્યાં બ્રહ્મોદય નામનું પાપનાશક તીર્થ છે. જે ત્યાં સ્નાન કરે છે, તેને મૃત્યુલોક દેખાતો નથી, ન તો તેને કષ્ટ મળે છે. ત્યાં પાણીમાં સ્નાન કર્યા પછી તે સુંદર અને તેજસ્વી બને છે. સાંજે પૂજા કરીને દ્વિજ પાપમુક્ત થાય છે. શુદ્ધ દ્વિજ, જો એક દિવસ અને રાત ત્યાં રહીને રુદ્રના મંત્રોનું જાપ કરે, તો તેની આખી વંશ પવિત્ર અને ઉદ્ધરિત થાય છે. જ્યાં પણ શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય વાગ્મતી નદીમાં સ્નાન કરે છે, તે નીચા જન્મમાં નથી જતા, પણ સમૃદ્ધ કુળમાં જન્મે છે. વિદ્વાન પુરુષને ત્યાં નિયમ મુજબ, રાગ-દ્વેષથી મુક્ત રહી જવું જોઈએ. ત્યાંનું સ્નાન દસગણું પુણ્ય આપે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. ત્યાં દાન આપવાનો ફળ ક્યારેય નાશ પામતું નથી; દાતા મહાન પુણ્ય પામે છે. આથી શ્રેષ્ઠ તીર્થ બીજું કોઈ નથી, બીજું કોઈ જાણીતું નથી. જ્યાં જ્યાં હું, હરણ સ્વરૂપે, દેવતાઓ વચ્ચે ફર્યો, ત્યાં દરેક સ્થાન પવિત્ર ભૂમિ બની ગયું. આ જગતમાં એ સ્થાન ગોકર્ણેશ્વર નામે પ્રસિદ્ધ થશે. પછી, દેવતાઓની દૃષ્ટિથી અદૃશ્ય થઈ, તે ઉત્તર દિશામાં ચાલ્યો ગયો. આ રીતે, પવિત્ર વારાહ પુરાણના ગોકર્ણેશ્વર મહાત્મ્યના 'જલેશ્વર મહિમા વર્ણન' અધ્યાયનો સમાપ્ત થાય છે. હવે ગોકર્ણ, શ્રૃંગેશ્વર અને અન્ય તીર્થોના મહિમાનો આરંભ થાય છે. જ્યારે હરણ સ્વરૂપે દેવ તે ત્ર્યંબક નામના સ્થાનથી વિદાય પામ્યા...