વરાહપુરાણમ્

પિતા પુત્રને સંબોધી કહે છે: “બેટા, હું સત્યનો વક્તા નથી અને ન તો હું ધર્મભંગ સહન કરું છું. જે ધર્મને જાણે છે, જે પ્રસિદ્ધ છે, હંમેશા ધીરજ ધરાવે છે અને ઇન્દ્રિયજય પ્રાપ્ત કર્યો છે—એવો મનુષ્ય મહાન ગણાય છે. મેં તને વિનંતી કરી છે કે, બેટા, તું ત્યાં જશો નહીં—એવું કરવું યોગ્ય નથી. જો રાજા વૈવસ્વત યમ યદિ ત્યા અચાનક ત્યાં આવી જાય, તો હું નષ્ટ થઇ જઈશ—આ કુટુંબના બંધનનું વિઘટન જોઈશ. જે સ્થાન ‘પુદિત’ તરીકે ઓળખાય છે, તે નરકનું સ્થાન છે, જે પીડાથી પ્રસિદ્ધ છે. પુત્ર વિના એ બધું નિષ્ફળ થઈ જાય છે, નિશ્ચિતપણે. શૂદ્ર સેવા કરે, વૈશ્ય ખેતીથી જીવન નિર્વાહ કરે, કે કોઈ મહાન તપ કરે, કે અપ્રતિમ દાન આપે—પુત્રથી જ પિતાનું પુનર્જન્મ થાય છે અને પૌત્રથી પિતામહનું કલ્યાણ થાય છે. બાલક, તું મારા વંશને વધારનાર છે, તેથી હું તને કદી છોડતો નથી.” વૈશંપાયન કહે છે: એ પુત્ર, જે સર્વોત્તમ ધર્મનિષ્ઠ હતો, આનંદિત થયો અને સૌમ્ય કાયામાં તેજસ્વી થયો. પુત્રએ કહ્યું: “પિતાશ્રી, મેં તે દેવને જોયા છે, જે સર્વ લોકોથી પૂજ્ય છે—હવે હું ફરીથી અહીં આવ્યો છું અને મને મૃત્યુનો કોઈ ડર નથી. મહાભાગ્યશાળી પિતા, સત્યમાં સ્થિત રહો અને સત્યનું પાલન કરો. સૂર્ય સત્યથી પ્રકાશિત થાય છે, પવન સત્યથી વહી રહ્યો છે, સમુદ્ર સત્યથી પોતાની મર્યાદા કદી લાંઘતો નથી. યજ્ઞો પણ સત્યથી જ ચાલે છે, મંત્રોથી શુદ્ધ થાય છે અને યોગ્ય રીતે પૂજાય છે. ગાયત્રી અને સામવેદનું આધાર પણ સત્ય છે; બધું જ સત્યમાં સ્થિત છે. પિતા, મેં સાંભળ્યું છે કે સત્યથી બધું પ્રાપ્ત થાય છે. એક વખત, દેવતાઓના દેવ રુદ્રે જ્યારે વેદોનું બીજ ધારણ કર્યું, ત્યારે બ્રહ્માજીએ પણ તદનુસાર ઉપનયન લીધું. પૂર્વે, જ્યારે પ્રલય સમયે સર્વ લોક અને દેવતા વિલય પામ્યા, ત્યારે વિરોચનપુત્ર, જે પાતાળમાં વસતો હતો, સત્યનું પાલન કરતાં બાંધાયો હતો. મહાવિંધ્ય પર્વત પણ સત્યમાં સ્થિત રહીને, વધતો હોવા છતાં વધતો નથી. ગૃહસ્થ ધર્મ અને વનવાસી જીવન પણ સત્યથી શોભાયમાન છે. હજાર અશ્વમેઘ યજ્ઞ અને સત્યનું તુલાડીએ વજન કરાય, તો બંને સમાન છે. સત્યથી ધર્મનું રક્ષણ થાય છે અને ધર્મ તેનો રક્ષણ કરે છે, જે તેનું રક્ષણ કરે છે.” આ રીતે પુત્રે કહ્યા પછી, તે પોતાના શરીરમાં આનંદિત અને બળવાન થયો. એ ઋષિપુત્ર, મહાન તેજસ્વી, સત્યવક્તા અને નિષ્કપટ હતો. આ રીતે ‘નચિકેતાનું સંસારચક્રમાં યાત્રા’ નામે વિખ્યાત અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે નચિકેતાના પરત ફરવાની વાત આવે છે: એ મહાન પુત્ર, જ્યાં ભયંકર રાજા વસતો હતો, એ પરમ ધામે પહોંચ્યો. ત્યારબાદ, મહારાજ, યતિએ પોતાના પુત્રને જોઈને હૃદયપૂર્વક આનંદ અનુભવ્યો. આનંદથી, તેણે સ્વર્ગ અને પૃથ્વી બંને ગુંજી ઉઠ્યાં. તેણે ઘોષણા કરી: “મારા પુત્રની શક્તિ જુઓ, જે દિવ્ય તેજથી પ્રભાસિત છે! પિતૃસ્નેહના પ્રભાવ અને ગુરુસેવા દ્વારા, આ જગતમાં મારે જેટલું ભાગ્યશાળી કોઈ નથી. બેટા, આશા છે કે તું યમલોકમાં માર્યો ન હોત, કે બંધાયો ન હોત; આશા છે કે યમલોકમાં તને કોઈ ભયાનક રોગ ન લાગ્યા હોય; અને આશા છે કે તું તે મહાન રાજા, પિતૃઓના સ્વામી યમને જોયા હશે.