વરાહપુરાણમ્

જે ઘરમાં શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે અને દ્વિજાતિ બ્રાહ્મણોને સંતોષવામાં આવે છે, ત્યાં—even if the કર્તા પાપથી નરકમાં પડ્યા હોય—તેઓ પણ મુક્તિ પામે છે અને તેમના પુણ્યનું ફળ અક્ષય બને છે. જો બ્રાહ્મણોના ઉપદેશ પ્રમાણે શ્રદ્ધાપૂર્વક દાન આપવામાં આવે, તેમની ક્ષમતા અનુસાર, અને ખાસ કરીને ત્યાં એક કાળો વાછરડો દાનમાં આપવામાં આવે, તો એ દાન કરનારના પિતૃઓના નરકના દુઃખો નાશ પામે છે. આ રીતે કરેલા શ્રાદ્ધથી પિતૃઓ સાઠ હજાર વર્ષ સુધી સંતોષ પામે છે. જો એ કાળા વાછરડાએ પોતાના શિંગથી નરકની કાદવ ઊંચકીને પિતૃઓને બહાર કાઢે, તો એ પિતૃઓ સોમલોકમાં જાય છે અને તેમને સાઠ હજાર અને સાઠ સો વર્ષ સુધી સુખ મળે છે. આ ઘરસ્થ ધર્મ છે—પુત્ર અને પૌત્ર સાથે જેનું પાલન થાય છે. એ ઘરસ્થાશ્રમ જ ધર્મનું મૂળ છે, કારણ કે એમાં જીવાતો, પંખીઓ, કીડી જેવી ક્રિયાશીલ પ્રજાઓનું પણ કલ્યાણ થાય છે. જે વ્યક્તિ ચંદ્રમાસી તિથિ કે પર્વ દિવસે શ્રાદ્ધ કરીને પોતાના પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે, તે પોતાના પિતૃઓને ઉદ્ધાર કરે છે. આ પ્રકારનું શ્રાદ્ધ, યજ્ઞ, દાન, અધ્યયન, ઉપવાસ, તીર્થસ્નાન કે અગ્નિહોત્રથી પણ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે. એ પિતૃઓ, જે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના શરીરમાં પ્રવેશી ગયા છે, તેઓ પણ એવા શ્રાદ્ધથી તૃપ્ત થાય છે. પિતૃદેવતાઓ ક્રમશઃ એ રીતે ત્યાં નિવાસ કરે છે. પણ—even દેવતાઓ, જેમ કે ઇન્દ્ર, કે બ્રહ્મા પણ, જે મારા માયા-શક્તિથી પ્રગટ થયા છે, એ બધું જાણતા નથી. હવે, હું પિતૃયજ્ઞ વિષે બીજી વાત કહેવા જઈ રહ્યો છું. શ્રાદ્ધ માટે સંકલ્પ કરીને ધરતી પર દર્ભ ઘાસ પાથરીને, જે અર્પણ કરવામાં આવે છે, એ ક્યારેક અજીર્ણથી પીડાતા પિતૃઓ સુધી નથી પહોંચતું. સોમદેવે તેમને જોયા, તેઓ દેવતાઓના અજીર્ણથી દુઃખી હતા. ત્યારે સોમદેવે કહ્યું—અને પછી પિતૃઓએ સોમદેવને કહ્યું: “અમારી વાત સાંભળો.” શ્રાદ્ધમાં નિમણૂક કરાયેલા પિતૃઓ પિંડથી તૃપ્ત થયા હતા. સોમદેવે કહ્યું: “ચાલો, સૌ મળીને ત્યાં જઈએ, જેથી શ્રેષ્ઠનું કલ્યાણ થાય.” એ સમયે સોમદેવના કહેવા પર પિતૃદેવતાઓ તરત જ પિતામહ બ્રહ્માને જોવા ગયા અને તેમની પદધૂળીમાં નમન કર્યું. પિતૃઓ દુઃખ અને અજીર્ણથી પીડાતા હતા. જેમ પાચન થયેલી વસ્તુ નાશ પામે છે, એમ એ પણ નાશ પામે છે. ત્યારે બ્રહ્માએ યોગેશ્વર ભગવાનને કહ્યું: “આ પિતૃઓ સોમદેવ સાથે આશ્રય માટે મારા શરણે આવ્યા છે.” બ્રહ્માના આ શબ્દો પર પરમેશ્વર, સર્વોચ્ચ ભગવાન ત્યાં પ્રગટ થયા—યોગ અને વેદના અંગોથી રચાયેલા સ્વરૂપે. બ્રહ્મા અને પિતૃદેવતાઓ—all વિષ્ણુની વૈષ્ણવી માયાથી સર્જાયેલા છે. મારા પિતા, દેવ બ્રહ્મા, મારા જ શરીરમાંથી સર્જાયા છે; અને મારા પરદાદા, રુદ્રદેવ, પણ મારા જ શરીરમાંથી પ્રગટ થયા છે. બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે વિષ્ણુએ તેમને પોતાની માયાથી સર્જ્યા છે. હવે, જો તેઓ સોમદેવ સાથે આશ્રય માટે આવ્યા છે, તો હે બ્રહ્મન, વિશ્વના પિતામહ, સાંભળો—હું તમને કહું છું: શ્રાદ્ધમાં પ્રથમ ભાગ તેનું અર્પણ તેમને જ કરવું જોઈએ, અથવા માનવોમાં પણ એ જ વિધિ રાખવી જોઈએ.