વરાહપુરાણમ્

શ્રીવરાહ ભગવાન કહે છે: “હે ભુતાધિપ, હવે હું તને સુપ્રભ નામના રત્નસમા, મહાન બુદ્ધિશાળી રાજાની ઉત્પત્તિ કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. આadi કૃતયુગમાં, ત્રણેય લોકમાં પોતાની શક્તિથી પ્રસિદ્ધ એવા, મહાબાહુ તથા પ્રજાપાલક શ્રીશ્રુતકીર્તિ નામના રાજા હતા. તેમના પુત્ર તરીકે રત્નસમા સુપ્રભ જન્મ્યા. એ શક્તિસંપન્ન શ્રુતકીર્તિ પ્રજાપાલા તરીકે જાણીતા હતા. એક દિવસે, રાજા શ્રુતકીર્તિ શિકાર માટે વનમાં ગયા. ત્યાં તેમને એક મહાન ઋષિનું પાવન આશ્રમ દેખાયું. એ આશ્રમમાં મહાતપસ નામના એક મહાન તપસ્વી રહેતા હતા, જેઓ ઉચ્ચ ધર્મમાં સ્થિર, ઉગ્ર તપ, ઉપવાસ અને સનાતન બ્રહ્મના જપમાં લીન હતા. રાજા પ્રજાપાલા એ મહાન તપસ્વીના આશ્રમમાં પ્રવેશવાનો નિશ્ચય કરીને અંદર ગયા. એ ઉત્તમ આશ્રમમાં ધરતી પરથી ઉગેલા અનેક પ્રકારના વૃક્ષો હતા, રસ્તાઓ સારી રીતે ચાલેલા હતા, લતાવૃક્ષોથી બનેલા મંડપ ચાંદનીમાં ઝગમગતા હતા, અને મધમાખીઓ નિર્ભયપણે વિહાર કરતી હતી. ત્યાં દેવકન્યાઓ પોતાના નાજુક, ગુલાબી કમળ જેવાં આંગળીઓ અને નખથી, જમીન છોડીને વૃક્ષોની છાંયમાં શ્રેણીઓમાં ચાલતી હતી, જેઓ ઈન્દ્રના વૃત્રસૂદન કરતાં પણ વધુ સુંદર લાગતી હતી. આશ્રમ નજીક અનેક પ્રકારના ખુશ રહેલા પક્ષીઓ અને છ પગવાળા જીવજંતુઓ વસતા હતા, અને વિવિધ કદના, પુષ્પોથી ભરેલા ડાળીઓ એકબીજામાં જોડાયેલી હતી. કદંબ, નીપ, અર્જુન અને શાલ વૃક્ષોના વનમાં મીઠાં અવાજવાળા પક્ષીઓ વસતા, સારા લોકો માટે શુભ અને અડગ હતા. આશ્રમના ચારે બાજુ યજ્ઞકુંડોમાં ધૂમ્રપાન ઉઠતો હતો, જે ગૃહસ્થ અને દ્વિજ ઋષિઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવતો. એ શ્રેષ્ઠ લોકો, સિંહ જેવો તેજ ધરાવતા, અધર્મી હાથીને ફાડી નાંખે તેમ, ધર્મમાં અગ્રગણ્ય હતા. રાજા એ ઉત્તમ આશ્રમના વિવિધ વિશિષ્ટ દૃશ્યો જોયા અને અંદર પ્રવેશ્યા, ત્યાં તેમણે મહાન તપસ્વીને જોયા—જે કડક તપથી પ્રજ્વલિત, ધર્મમાં અગ્રગણ્ય, રેશમી આસન પર બેઠેલા, સૂર્ય સમા તેજસ્વી અને બ્રહ્મજ્ઞાની હતા. રાજાએ જ્યારે એ Deer-મધ્યે વિજયી મહાન ઋષિને જોયા, ત્યારે ઋષિના પ્રભાવથી તેમનું મન શિકારના ઉદ્દેશને ભૂલી ગયું; અને ઋષિને પામ્યા પછી રાજાનું મન ધર્મ તરફ વળી ગયું. મહાન ઋષિએ નિર્દોષ, પ્રજાપાલક રાજાને આવકાર આપ્યો, બેઠક અને આથિથ્યાદિ કૃત્યો કર્યા. પછી, બેઠા પછી, રાજાએ ઋષિને વંદન કર્યું અને ધરતી વિષયક એક અતિ દુષ્કર પ્રશ્ન પૂછ્યો: “હે મહાત્મા, મહાન વ્રતધારી, હું ભક્તિથી તમારી પાસે આવ્યો છું, કૃપા કરીને કહો—જે લોકો સંસારના દુઃખથી પીડાઈ રહ્યા છે અને તેને પાર કરવા ઈચ્છે છે, તેમને શું કરવું જોઈએ?” મહાન તપસ્વીએ કહ્યું: “જે લોકો સંસારમાં ડૂબી રહ્યા છે, તેમને માટે ભક્તિ, દાન, હવન, વિવિધ યજ્ઞો અને ધ્યાનથી મજબૂત અને વિશ્વસનીય નાવ તૈયાર કરવી જોઈએ; તેને મોક્ષના કિલ્લાંથી મજબૂત બાંધો, પ્રાણ અને શ્વાસની દોરથી તેને બાંધો—હે રાજા, હવે તું ત્રણેય લોકના સ્વામી ભગવાનને જ પોતાની નાવ બનાવ. હે રાજાધિરાજ, જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક નારાયણનું પૂજન કરે છે અને તેમને નમસ્કાર કરે છે—જે પાતાળના વિનાશક અને દેવતાઓના સ્વામી છે—તે દુઃખથી મુક્ત થાય છે અને વિષ્ણુના પરમ, દુઃખરહિત, અવિનાશી ધામને પામે છે.” રાજાએ પુછ્યું: “હે મહાત્મા, સર્વધર્મવિદ્દ, જે મુક્તિ ઇચ્છે છે, તે શાશ્વત વિષ્ણુનું પૂજન કેવી રીતે કરે? કૃપા કરીને સાચું કહો.” મહાન તપસ્વીએ કહ્યું: “હે બુદ્ધિમાન રાજા, સાંભળો કે કેવી રીતે વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે—અને કેવી રીતે હરિ, સર્વ યોગીઓના સ્વામી, સ્ત્રી-પુરુષ બંનેથી પૂજનીય છે. વેદ કહે છે કે સર્વ દેવતાઓ, પિતૃઓ, બ્રહ્મા અને બ્રહ્માંડના અંદરના સર્વે જનો વિષ્ણુમાંથી જન્મે છે. અગ્નિ, અશ્વિનીકુમાર, ગૌરી, ગજાનન, સર્વપન્ન, કાર્તિકેય, સૂર્ય, માતાઓ અને દુર્ગા પણ— દિશાઓ, ધનના સ્વામી, વિષ્ણુ, યમ, રુદ્ર, ચંદ્ર અને પિતૃઓ—આ સર્વે જગતના સ્વામીમાંથી ઉત્પન્ન થયા છે. આ સર્વે હિરણ્યગર્ભના શરીરથી ઉત્પન્ન થયા; છતાં દરેકે પોતપોતાના અભિમાનથી જુદી-જુદી દિશામાં ગયા. તેમા દેવસભામાં મહાન અવાજ ઉઠ્યો, જેમ કે મહાસાગર ગુંજતો હોય: ‘માત્ર હું જ પૂજનીય છું, માત્ર હું જ યજ્ઞનો અધિકારી છું.’ તેમણે વિવાદ કરતાં, અગ્નિ ઊભા રહીને કહ્યુ: ‘મારો યજ્ઞ કરો, મારું ધ્યાન કરો.’ ‘પિતામહના આ શરીરનું જતન મારા વિના શક્ય નથી, કેમ કે હું મહાન છું,’ એમ તેમણે કહ્યું. આ રીતે કહીને અગ્નિ શરીર છોડીને ચાલ્યા ગયા; છતાં તેમના ગયા પછી પણ એ શરીર નાશ પામ્યું નહીં. પછી અશ્વિનીકુમારોએ, જે પ્રાણરૂપે શરીરમાં વસતા હતા, કહ્યું: ‘અમે સર્વોપરી છીએ, અમારું પૂજન કરવું જોઈએ.’ આવી રીતે કહીને તેઓ પણ શરીર છોડીને અન્યત્ર ગયા; તેમ છતાં શરીર અક્ષુણ રહ્યુ, કારણ કે ક્ષેત્રમાં એક રક્ષક હાજર હતો. પછી ગૌરીએ કહ્યું: ‘મુખ્યત્વ તો મારામાં જ છે.’ વધુ કશું બોલ્યા વિના, તે શુભા પણ ક્ષેત્રમાંથી વિદાય થઈ. તેમના વિના પણ, એ ક્ષેત્રમાં વાણીદેવીઓનું શાસન ચાલુ રહ્યું. ત્યારબાદ ગણપતિ, જે આકાશ તરીકે ઓળખાય છે, બોલ્યા. ‘મારા વિના શરીરનું કશું પણ દૂર રહી શકે નહીં.’ એવું કહીને, થોડા સમય પછી તેઓ પણ શરીર છોડીને ચાલ્યા ગયા. તેમ છતાં, આકાશતત્વ વિના પણ એ શરીર નાશ પામ્યું નહીં. કેવલ ગુહાઓથી રહિત, છતાં અખંડિત એ ક્ષેત્રને જોઈ, શરીરના તમામ તત્વોએ કહ્યું: ‘અમારા વિના શરીરનું પાલન થતું નથી.’ એવું કહીને તમામ તત્વોએ શરીર છોડી દીધું. તેમ છતાં, એ ક્ષેત્ર પુરુષ દ્વારા રક્ષિત રહ્યું. તેને જોઈને સ્કંદ, જેને અહંકાર કહે છે, બોલ્યા: ‘મારા વિના શરીરની ઉત્પત્તિ પણ શક્ય નથી.’ એવું કહીને તેઓ પણ શરીર છોડીને અલગ ઊભા રહ્યા. તેમના વિના પણ, એ ક્ષેત્ર મુક્ત જેવું રહી ગયું. તે જોઈને ભાનુ, જેને આદિત્ય કહે છે, ક્રોધિત થયા. ‘મારા વિના આ ક્ષેત્ર એક ક્ષણ પણ કેવી રીતે રહી શકે?’ એવું કહીને તેઓ પણ શરીર છોડી ગયા, છતાં શરીર નાશ પામ્યું નહીં. આ રીતે, મહાન ઋષિએ રાજાને બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ, તત્ત્વોની મહિમા અને તેમના મૂળ સ્વરૂપ તરીકે વિષ્ણુની સર્વોપરીતા સમજાવી.