વરાહપુરાણમ્

શ્રી વર્ણિત શાસ્ત્રકથાના અનુસરે, ભગવાન વર્હાએ માતા ધરાને કહ્યુ: “મારો માથુરા પ્રદેશ વીસ યોજન સુધી વિસ્તરે છે. હે દેવી, આ રહસ્ય હું મહાત્મા બ્રહ્માજી સુધી પણ કદી ઉઘાડ્યું નથી. આ તો સર્વે રહસ્યોમાં અતિ ગુપ્ત અને ઉત્તમ છે, જેને મેં હંમેશા છુપાવી રાખ્યું છે. આ પાવન પ્રદેશમાં અનેક તીર્થો વસે છે, તેમનું વર્ણન હું તને જણાવું છું—શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળ. હે વસુધા, મેં તને માથુરાના તીર્થોની સંખ્યા જણાવી છે. તેમાં પ્રસ્કંદન, ભાંડીર અને છ તીર્થો એવા છે, જે કુરુક્ષેત્ર જેટલા મહિમાવાન છે. અસિકુંડ તથા વૈકુંઠ પણ દસ મિલિયન તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. ચક્ર તીર્થ, આક્રૂર તીર્થ અને દ્વાદશાદિત્ય નામના પવિત્ર સ્થળો અહીં છે. માથુરામાં પ્રાપ્ત થતો પુણ્ય કુરુક્ષેત્ર કરતાં સો ગણી વધારે છે—આમાં કોઈ સંશય નથી. જે લોકો માથુરાની મહિમાને પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ પરમ પદને પામે છે. જે કોઈ મૃત્યુ સમયે શુદ્ધ મનથી આ મહિમાને સ્મરે છે, હે દેવી, તેને સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે. આ રીતે માથુરાની મહિમાનું વર્ણન પૂર્ણ થાય છે, જે શ્રી વર્હા પુરાણના દિવ્ય અધ્યાયનો અંત છે. પછી ભગવાન વર્હાએ પુનઃ કહ્યું: “હે દેવી, હું સદાય માથુરામાં નિવાસ કરું છું. સર્વ તીર્થોમાં માથુરા સર્વોચ્ચ અને શ્રેષ્ઠ છે. એ સર્વ તીર્થોની મહિમા ચક્રમાં, કૃષ્ણના પાવન પદમાં નિવાસ કરે છે. જે લોકો ત્યાં વસે છે, તેઓ નિશ્ચયે મોક્ષ પામે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. માથુરામાં મૃત્યુ પામવું એ સર્વ કર્મોમાં બે કરોડ ગણી મહત્તા ધરાવે છે. આથી અવિનાશી લોક પ્રાપ્ત થાય છે; માત્ર યજ્ઞોપવિતથી પણ અનેક કુળોનું રક્ષણ થાય છે. પછી ધરાએ પૂછ્યું: “દક્ષિણથી આરંભ કરીને ઉત્તર સુધી પૂર્ણ કરવું જોઈએ. જે કોઈ પણ રીતથી લોકો મુક્તિ પામે છે—તેમાં શંકા નથી—ઘર છોડીને મૌનથી તીર્થસ્નાન કરવું. કૃષ્ણની પૂજા કર્યા પછી ધરાનું સ્મરણ કરવું જોઈએ. કૃમશ: સ્નાન અને અન્ય વિધિ પૂર્ણ કરીને, કૃષ્ણ યજ્ઞ કર્યા પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું—આ જ વિધિ નિર્દિષ્ટ છે. જે આ પ્રમાણે કરે છે, તે ફરી મારા લોકમાં આવતો નથી—તેને મહાન સન્માન મળે છે. પરંતુ જે અન્યત્ર મૃત્યુ પામે છે અથવા જેમના સંસ્કાર અર્ધચંદ્રાકૃતિમાં થાય છે, તેમના અસ્થિ અર્ધચંદ્રરૂપે રહેતાં વિશ્રાંતિ નામના પવિત્ર સ્થાને વિશેષ મહત્તા મળે છે. ગર્ત્તેશ્વર અને ભૂતેશ તીર્થોમાં પણ બે કરોડ જેટલું પુણ્ય મળે છે. હે ધરા, માથુરાના લોકોમાં જે રૂપ જોવા મળે, એ જ મારો સ્વરૂપ છે. હવે, દેવી, મહાત્મા ગરુડની ઘટનાઓ સાંભળ. માથુરામાં તેઓને દેવતાનું વિશિષ્ટ સ્વરૂપ દેખાયું નહિ. પછી, હે ધરા, એ પવનપંખી દેવતાના સમક્ષ ગયો. ગરુડએ કહ્યું: ‘જય હો, કેશવ! જય શ્રીકૃષ્ણ! તમને નમસ્કાર! જય હો, દેહધારી! જય હો, અકલ્પ્ય! જય હો, જગતના અલંકાર!’ ત્યાં, ગરુડના સામે દેવતા સ્વરૂપે પ્રગટ થયા. તેમણે કહ્યું: ‘હું શું કરું? શું આ સ્તુતિ પૂરતી છે, કે તારે બીજું કંઈ ઇચ્છવું છે?’ ત્યારે ગરુડએ વિનયપૂર્વક કહ્યું: ‘હે ભગવાન, હું અહીં આવ્યો છું, છતાં તમારું સ્વરૂપ મેં જોયું નથી. ખરેખર, તમારું સ્વરૂપ માત્ર માથુરાના લોકો અને જગતજને જ દર્શન થયું છે.’ આ રીતે શ્રી વર્હા પુરાણમાં માથુરાની મહિમા અને તેના તીર્થોનું પવિત્ર વર્ણન થાય છે.