વરાહપુરાણમ્

મથુરા મહિમાની વાતમાં, શ્રી વરાહ પુરાણના આ અધ્યાયમાં, ઇચ્છાઓના પૂર્ણ થવા ઈચ્છતા દરેક વ્યક્તિએ પૂર્ણ પ્રયાસથી પદયાત્રા કરવી જોઈએ તેમ કહેવાયું છે. પૃથ્વી માતાએ વિનયપૂર્વક પૂછ્યું: "મને પદયાત્રાની યોગ્ય રીત અને તેના પૂર્ણ ફળને ક્રમશઃ કહો." ત્યારે શ્રી વરાહદેવે ઉત્તર આપ્યો: "આ પહેલા પણ આ રીતે જ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જેમ તમે હવે પૂછ્યું છે." પવિત્ર તીર્થોનું શ્રેષ્ઠ વર્ણન તમામ પુરાણોમાં જે રીતે આવે છે, એ સાંભળ્યા પછી, દેવતાઓમાં જે પુણ્ય મળે છે, અને તમામ તીર્થોમાં જે ફળ મળે છે, એ કરતાં અહીં મળતું ફળ સો ગણી વધારે છે, હે બ્રાહ્મણો! આમ કહીને ઋષિઓએ સ્વયંભૂને વંદન કર્યું અને ધ્રુવ સાથે, તેઓ પોતાના મન મુજબ પદયાત્રા માટે નીકળ્યા. મથુરાની પદયાત્રા કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે. આ રીતે, 'મથુરાની પદયાત્રા' નામે, મથુરા મહિમા વિભાગના એકસો ઊનસઠમા અધ્યાયનો અંત આવે છે. હવે, મથુરાની પદયાત્રાના પ્રગટ થવાની વાત છે: કાર્તિક મહિનાની કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે, મનુષ્યે મથુરા પહોંચવું જોઈએ. ત્યાં વિશ્રાંતિ સ્થળે જઈને, કેશવ નામે શ્રી વિષ્ણુની દીર્ઘ મૂર્તિનું દર્શન કરવું. ઉપવાસ રાખવું, થોડું અને શુદ્ધ અન્ન લેવવું, અથવા અન્ય રીતે પણ, એ રાત્રે બ્રહ્મચર્ય પાલન કરવું, મનમાં સંકલ્પ કરવો. ત્યાં તિલ, ચોખા અને દર્ભ લઈને, જે પૂર્વે ધ્રુવ અને અન્ય ઋષિઓએ પૂર્વજ અને દેવો માટે જે રીતે પદયાત્રા કરી, એ પ્રમાણે, શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી પદયાત્રા કરવી. રાતભર જાગરણ કરી, નવમીના દિવસે, શિસ્ત અને શુદ્ધતાથી, સૂર્યોદય પહેલા યાત્રા શરૂ કરવી. પગ ધોઈ, મોં ધોઈ, હનુમાનજીની પૂજા કરવી. સફળતા આપનાર, યાત્રાના સિદ્ધિદાતા હનુમાનજીને વિનંતી કરવી, જેમ રામજીની યાત્રામાં સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ હતી, તેમ. ધનુમાન્ત, દેવસેનાના સ્વામી, તેમને યોગ્ય રીતે જાણ કરવી. એ જ રીતે, પદ્મનાભ, દીર્ઘદેહી વિષ્ણુ, ભયનો નાશક, તેમનું દર્શન કરવું. વસુમતી દેવીનું દર્શન, તથા અજેય દેવનું પણ દર્શન કરવું. કંસના નિવાસમાં રહેનાર, અને પછી ઉગ્રસેનના ચાર્ચિકા, તથા દેવતાઓની માતાઓ, વિજયદાયિ, દેવો દ્વારા પૂજિત, એમનું પૂજન કરવું. પશ્ચિમ દિશા સુધી મૌન અને વ્રત સાથે યાત્રા કરવી. પછી, ઇક્ષુવાસા દેવી પાસે જઈ, જે કૃષ્ણ દ્વારા પૂજિત છે, અને એ સર્વ તીર્થો, મહાન ઋષિઓ દ્વારા સ્થાપિત થયેલા, ત્યાં જવું. આ તીર્થો—અર્કસ્થળ, વીરસ્થળ, કુશસ્થળ—પાપનો નાશ કરે છે અને પ્રસિદ્ધ છે. પુણ્યસ્થળ, મહાસ્થળ—મહાપાપનો નાશક—એ સ્થળો માત્ર દર્શનથી બ્રહ્મા સાથે આનંદ મળે છે. પછી, હયમુક્તિ, સિંધુરા, અને મિત્રો સાથે ત્યાં જવું. ઘોડા પર ચડીને એ ક્રિયા કરવી, કારણ કે વાહન દ્વારા યાત્રા કરવાથી મુક્તિ મળતી નથી. એ પવિત્ર સ્થળે, રાજકુમારનું દર્શન અને સ્પર્શ કરીને પાપમુક્તિ મળે છે. મલ્લિકા, શુભ અને કૃષ્ણ વિજયદાયિ, તેમનું દર્શન કરવું. ત્યાં ચાર્ચિકા યોગિની, યોગિનીઓ સાથે વિરાજે છે. અસ્પર્શ્ય અને સ્પર્શ્ય, બંને માતાઓ, જગત દ્વારા પૂજિત છે. પછી, વરસાદથી ભરેલી ખાડામાં, પાપનાશક શ્રેષ્ઠ તળાવમાં જવું. આ રીતે, મથુરાની પદયાત્રા કરનાર, શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી, સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ, પુણ્ય અને આનંદ પામે છે.