વરાહપુરાણમ્

પુત્ર, શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળ—જગતના સ્વામી ભગવાને મને આ રીતે ઉપદેશ આપ્યો હતો: "જ્યાં હું હતો, ત્યાં બધું નિયમિત રીતે, શાસ્ત્રોક્ત રીતિ-રિવાજ અનુસાર જ કાર્ય થાય છે. ત્યાં પાપોનું પવિત્રિકરણ કરનાર કર્મો, મૃદુ અને શુભ કર્મો પણ થાય છે. આ કર્મોના ફળ બીજાને મળતા નથી—મારા ઘોડાઓ (શક્તિઓ) પણ કોઈ સરળતાથી પાર કરી શકે તેવી નથી. આ સ્થાને ચારેક ધારા વહે છે, જે મન જેટલી ઝડપી અને શંખ જેવી ધોળી છે. જે યાત્રિક ચિત્રાંગદના લોક સુધી પહોંચે છે, તે ત્યાં ગંધર્વો સાથે આનંદ પામે છે. ત્યારબાદ, જ્યારે તે ગંધર્વલોક છોડે છે, ત્યારે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, ત્યાં પાંચ ધારા વહે છે, જે તાડના વૃક્ષો જેવી દેખાય છે. ત્યાં તે દેવર્ષિ નારદને દર્શન કરે છે અને તેમના સંગે આનંદ કરે છે. નારદલોક છોડીને, પછી તે મારા દિવ્ય ધામને પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, ત્યાં ત્રણ ધારા છે, જે બહુ જાડા કે બહુ પાતળા નથી. યાત્રિક જ્યારે વસિષ્ઠલોક પહોંચે છે, ત્યારે તે નિઃશંકપણે આનંદ કરે છે; અને વસિષ્ઠલોક છોડીને મારા ધામમાં સ્થિર થાય છે. આગળ, ત્યાં પાંચ ધારા છે, જે હિમવત પર્વત પરથી નીકળે છે. ત્યાંથી તે મહર્ષિ પંચશિખના પ્રદેશમાં જાય છે. ત્યારબાદ, પંચચૂડા જગ્યા છોડીને, ઉત્તમ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, ત્યાં સાત ધારા છે, જે હિમવત પર્વત પર આવેલી છે. ત્યાં યાત્રિક ઋષિગણના લોકમાં, ઋષિપુત્રીઓથી ઘેરાઈને આનંદ પામે છે. ત્યારબાદ, સાત ઋષિઓના લોકમાંથી વિદાય લઈને, મારા ધામમાં સ્થિર થાય છે. પછી, ત્યાં એક જ ધારા છે—શરભંગ સાથે સંકળાયેલી નદી. ત્યાં યાત્રિક ઋષિદુહિતાઓ સાથે આનંદ કરે છે. પછી, શરભંગલોક છોડીને, મારા ધામમાં સન્માન પામે છે. પછી, પૃથ્વી ગ્રહણ કર્યા પછી, ત્યાં જળ બચી રહે છે. મહર્ષિ અંગિરા પોતાના લોકમાં જાય છે અને નિઃસંદેહ સુખ ભોગવે છે. પછી, અગ્નિલોક છોડીને, મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, એક ધારા છે, જે હિમવત પર આરામ પામે છે. યાત્રિક જ્યારે બૃહસ્પતિના લોકમાં પહોંચે છે, ત્યારે ઋષિદુહિતાઓથી આનંદ પામે છે. ત્યારબાદ, બૃહસ્પતિલોક છોડીને, ઉત્તમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. ફરી, એક ધારા છે, જે હિમવતથી સ્પષ્ટ દેખાય છે. ત્યાં યાત્રિક બૃહસ્પતિના લોકમાં ઋષિદુહિતાઓથી મોહિત થાય છે. પછી, મારા કર્મોમાં નિષ્ઠાવાન રહી, ત્યાં જ જીવન ત્યાગે છે. કાર્તિકેયનું કુંડ એ મારા ગુપ્ત, ઉત્તમ ક્ષેત્રોમાંનું એક છે. ત્યાં યાત્રિકે છ દિવસ નિવાસ કર્યા પછી સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યારબાદ, ચાંદ્રાયણ વ્રત કરીને શુદ્ધ બની, ત્યાં જ જીવન ત્યાગે છે. આ કુંડ ઉમાનું કુંડ કહેવાય છે, જે પણ મારા શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્રોમાંનું એક છે. અહીં દસ રાત્રિ નિવાસ કર્યા પછી યાત્રિકએ સ્નાન કરવું જોઈએ. પછી, દસ રાત્રિ પૂર્ણ કર્યા પછી, યાત્રિક ત્યાં જ જીવન ત્યાગે છે. આ મહેશ્વરનું કુંડ છે, જ્યાં ઉમાનો વિવાહ થયો હતો. અહીં ત્રણ ધારા ઉતરે છે, જે હિમાલયમાંથી આવે છે. અહીં, જે યાત્રિકે બાર દિવસનું વ્રત કર્યું હોય તેને સ્નાન કરવું જોઈએ. પછી, અત્યંત દુષ્કર કર્મ કર્યા પછી, ત્યાં જ જીવન ત્યાગે તો, આ પ્રસિદ્ધ બ્રહ્મકુંડ છે, જ્યાં વેદો ઉત્પન્ન થયા હતા.