વરાહપુરાણમ્

ભગવાને કહ્યુ કે જે મનુષ્યો ગુરુઓના ગુણોનું ભોગવે છે અને મારી ક્રિયાઓના માર્ગ પર સ્થિર રહે છે, તેઓ મારા કાર્યક્ષેત્રમાં આવે છે. હે મહાન, એ ક્ષેત્રમાં મારું પરમ ગુહ્ય રહેલું છે. ત્યાં મનુષ્યે પાંચ નિયત સમયોએ સ્નાન કરવું જોઈએ. જો કોઈ એ સ્થળે જીવન ત્યાગે છે, તો તે પોતાના જીવનનો સાર્થક ઉદ્દેશ પ્રાપ્ત કરે છે. અહીં ભૃગુકુંડનું વિશેષ મહાત્મ્ય છે; એ સ્થાનમાં પણ મારું પરમ ગુહ્ય રહેલું છે. ત્યાં પણ મનુષ્યે મારા માર્ગનું પાલન કરીને સ્નાન કરવું જોઈએ. જ્યાં ધ્રુવ મેરુ પર્વતની ચોટી પર સ્થિત છે, એ પર્વતશ્રેણીમાં—ત્યાં મારા કર્મમાર્ગ પર સ્થિર રહીને જો કોઈ જીવન ત્યાગે છે, તો તે પણ વિશિષ્ટ ફળને પામે છે. એ સ્થાન પર મણિકુંડનું પણ મહાત્મ્ય છે; એ સ્થળે પણ મારું પરમ ગુહ્ય રહેલું છે. એ ઊંડા હૃદયસ્થળની પ્રાપ્તી દેવતાઓ માટે પણ અત્યંત દુષ્કર છે. ત્યાં પણ મનુષ્યે પાંચ નિયત સમયોએ સ્નાન કરવું જોઈએ. અને જો ત્યાંથી જીવન ત્યાગે છે, મારી ક્રિયાઓના માર્ગ પર સ્થિર રહીને, તો તે વિશિષ્ટ લાભ મેળવે છે. મારા ક્ષેત્રના પૂર્વ ભાગમાં એક અત્યંત ગુપ્ત સ્થાન છે, હે સુંદરિ. ત્યાં પણ જો કોઈ સ્નાન કરે છે, તો તે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. મારા પવિત્ર ક્ષેત્રથી પશ્ચિમ દિશામાં પાંચ ક્રોશ દૂર એક સ્થાન છે, જે સુવર્ણ સમાન તેજવાળું છે અને પચ્ચીલા મણિ જેવું ઊંડું છે—એ સ્થાન મેં જાતે રચ્યું છે. ત્યાં મનુષ્યે કઠિન સાધનાઓ કરીને, પાંચ તત્વોના સ્વરૂપમાં સ્થિર રહીને, ઇન્દ્રલોક પ્રાપ્ત કરે છે, હે સુશોભિતે, અને ત્યાં દેવતાઓ સાથે આનંદ કરે છે. પછી એ ઇન્દ્રલોક પણ ત્યાગી, અંતે મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે. હે વિશાળ નેત્રવાળી, એ પછી તે મારા મણિપુર પર્વત પર વસે છે. જ્યારે તેના પાપો ધોઈ જાય છે, ત્યારે પવિત્ર ધારા પૃથ્વી પર અવતરતી થાય છે. જેનું પાપ ધોઈ ગયું છે, તે ત્યાં પ્રવેશી શકતો નથી; માત્ર શુદ્ધ મનુષ્ય જ પ્રવેશી શકે છે. હે દેવી, હું ત્યાં પશ્ચિમ દિશામાં સ્થિત છું. મારા પોતાના બળથી, ત્યાં હંમેશા ફળોની ઉત્પત્તિ થાય છે. મારો ભક્ત, શુદ્ધ ભાગવત, જે મારા નિર્ધારિત કર્મોમાં નિષ્ઠાવાન છે, તે ત્યાં પ્રભાતે જાય, હે સુંદરિ, અને એકાગ્ર ચિત્તથી, પુષ્કળ સંકલ્પ લઈને, એ પર્વતે જાય. માત્ર પાંચ રાત્રિમાં જ એ મારા પર્વત પર ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. પછી ત્યાં નારાયણને, એ સ્ત્રીએ વિનમ્રતાપૂર્વક પૂછ્યું: "આ નામનું વ્યાખ્યાન તમે જણાવો." શ્રીવરાહદેવે કહ્યું: "હે સુંદરિ, દ્વાપર યુગમાં, જ્યાં હું નિવાસ કરીશ, ત્યારે અમર દેવતાઓ, બ્રહ્મા અને અન્ય મંત્રજ્ઞો, તેમજ નારદ, અસિત અને દેવલાએ મને એ સ્થાન પર નામ આપ્યું. એ રીતે મણિપુર પર્વત પર તેમણે મને એ નામ આપ્યું. હે શુભે, એ રીતે મેં તને નામનું અર્થ જણાવ્યો." "હે દેવી, એ રીતે મેં તને આ પ્રસિદ્ધ પર્વતનું મહાત્મ્ય કહ્યુ. એ મારા ગુપ્ત રહસ્યો છે, હે પૃથ્વી, એ જિવોના પર્વત પર. હે શુભે, એ રીતે મેં તને દરેક ધર્મના આધારરૂપ આ તત્વ જણાવ્યા." આ રીતે પવિત્ર વરાહ પુરાણના એકસો અઢીચાસઠમા અધ્યાય, 'પ્રશંસિત ભગવાનનું મહાત્મ્ય' નામે, પૂર્ણ થાય છે. હવે દ્વારકાના મહાત્મ્યનો આરંભ થાય છે: ભગવાનના મહાત્મ્યને સાંભળ્યા પછી, જે લોકો ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન છે...