વરાહપુરાણમ્

શ્રીવરાહદેવે એક મહાન ગુપ્ત રહસ્યનું વર્ણન કર્યું: એક પવિત્ર ક્ષેત્ર છે, જે સર્વોપરી શુદ્ધ છે. સ્વયં ભગવાન વર્ણન કરે છે કે, હિમાલયના શિખરો અને પર્વતોમાં એવું એક ગુપ્ત સ્થાન છે, જેને 'ગૌગમન' કહેવામાં આવે છે—એ ત્યાં છે જ્યાં ગાયોને લઈ જવામાં આવી હતી. આ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં, સર્વપ્રાણીના સ્વામી ઋષિ ઔર્વ સત્તર કલ્પો સુધી નિવાસ કરતા રહ્યા. એ દૈર્ઘ્ય સમયગાળામાં ઔર્વે ક્યારેય કોઈ વરદાનની ઇચ્છા કરી નહોતી; તેમનું મન લાભ-હાનિથી પરે, સમચિત્ત હતું. લાંબા સમય પછી, એક બ્રહ્મયાતી ત્યાં આવી પહોંચ્યા. એ સમયે, ભગવાન પણ એ પવિત્ર સ્થાન પર પધાર્યા. ઔર્વે ત્યાં સમતાભાવે તપસ્યા કરી. જ્યારે ઔર્વે એ સ્થાન છોડ્યું, ત્યારે બધા તપસ્વીઓએ એ જાણ્યું. પછી એ સ્થળ ફળો અને ફૂલો થી પરિપૂર્ણ થઈ ગયું અને સમૃદ્ધિથી ભરી ઉઠ્યું. પણ મહાન રુદ્રની ઊર્જાથી એ સ્થાન ભસ્મીભૂત થઇ ગયું. પછી ભગવાન ઝડપથી હિમાલય પહોંચ્યા. ઔર્વ મહર્ષિ પણ પોતાના આશ્રમમાં પાછા આવ્યા. પરંતુ જ્યારે તેમણે પોતાના આશ્રમને દહેલી ગયેલું જોયું—જેમાં અનેક ફળો, ફૂલો અને જળ હતું—ત્યારે તેમનાં આંખો ક્રોધથી લાલ થઈ ગઈ અને તેમણે દહકતા શબ્દોમાં વાણી ઉચ્ચારી. ઔર્વે કહ્યું કે, જે દુઃખથી પીડિત થાય છે, તે સર્વ લોકોમાં ભટકશે. એ ભયાનક સ્થિતિથી કોઈયે તેમને રોકી શક્યો નહીં. જ્યારે આખું જગત અગ્નિમાં દહાઈ રહ્યું હતું, ત્યારે શંભુએ દેવીને સંબોધન કર્યું. છતાં પણ ઔર્વે કશું ઈચ્છ્યું નહોતું. ઔર્વે પોતાનો ક્રોધ વ્યક્ત કર્યો અને પોતાના આશ્રમ તરફ જોયું. એ દુઃખ અને રોષથી વ્યાકુળ થઈ, વિરુપાક્ષ સતત ભટક્યા, તેમને ક્યારેય શાંતિ મળી નહોતી. એ અગ્નિથી પીડાઈ, તેઓ અચળ બની ગયા. એ પછી કહ્યું: "ચાલો, તેમની આજ્ઞાથી, જ્યાં સુખ મળશે એ જગ્યાએ જઈએ. આવો, રુદ્રને પ્રાર્થના કરીએ કે એ શ્રાપ પાછો ખેંચે." ઔર્વે ઉમેર્યું: "મારા મોઢેથી ક્યારેય અસત્ય ન નીકળી. રુદ્રનો શ્રાપ એ રીતે જ દૂર થશે, અન્યથા નહીં." પછી વર્ણન આવે છે: સત્તર સત્તર સૌરભેય, જે મહાન શક્તિશાળી હતા—એમને 'ગૌગમન' કહેવાય છે, એ પવિત્ર અને ઉત્તમ તીર્થ છે. જે ગોલોકને પ્રાપ્ત કરે છે, તે નિઃસંદેહ આનંદ અનુભવે છે. એ સ્થાન પર, શંખ, ચક્ર અને ગદાધારી, મારા લોકમાં પૂજ્ય બને છે. જે મનુષ્ય ત્યાં પાંચ રાત ઉપવાસ કરે છે અને પછી સ્નાન કરે છે, તે અત્યંત દુષ્કર કર્મ પૂર્ણ કરીને ત્યાં જ પ્રાણ ત્યાગે છે. એ વિસ્તારમાં 'પંચપદ' નામનું સ્થાન છે; એ ક્ષેત્રમાં મારું પરમ આશ્રયસ્થાન છે. ત્યાં પૂર્વ દિશા તરફ બ્રહ્માના બે આસન છે. એ સ્થાનથી ઉપર, કમળના ડાંઠ જેટલું ઊંચું, મારું વિષ્ણુ પીઠ સ્થિત છે. જે પવિત્ર આત્માઓ ભગવાનના ભક્તોને પ્રિય છે, તેઓ એ લોકોએ પહોંચે છે. સર્વ સાંસારિક બંધનોમાંથી મુક્ત થઈ, મારા લોકને પ્રાપ્ત થાય છે. જ્યાં એક જળધારા પશ્ચિમ દિશામાં પડે છે, એ સ્થાન વિશિષ્ટ છે. આ રીતે એ મહાન ગુપ્ત તીર્થનું વર્ણન થયું—જેમાં તપ, શ્રાપ, દયાળુતા અને પરમ મોક્ષની વાતો સંકળાયેલી છે.