વરાહપુરાણમ્

પવિત્ર તીર્થસ્થાનની મહિમા વર્ણવતી આ કથા મુજબ, જે ભક્તો ત્યાં સ્નાન કરે છે, તેઓ વાણી અને શરીરનાં સર્વ દોષોથી શુદ્ધ થઈ સ્વર્ગમાં ચઢે છે. એ સ્થળે સ્નાન કરનારને દસ અશ્વમેધ યજ્ઞનું પૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. અશ્વમેધ યજ્ઞનાં ફળનો આનંદ ભોગવી, તે ભક્ત પૃથ્વી પર પણ ભગવાન સમાન ગૌરવ પામે છે. દિવ્ય નદીઓનું સંગમ સર્વ સુખનો પ્રિય સ્થાન છે. ત્યાં ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, નાગકન્યાઓ તથા નાગો, સિદ્ધો અને કિન્નરો પણ સ્વર્ગમાંથી અવતરતાં હોય છે. એ પવિત્ર તીર્થો અને વિશેષ કરીને જે સ્થળે 'શ્વેતગંગા' ભક્તિપૂર્વક સંગમ પામે છે—ગંડકી, કૃષ્ણા તથા કૃષ્ણના શરીરથી ઉત્પન્ન થયેલી નદીઓ સાથે—એ મહાનદી ત્યાં ત્રિશૂલગંગા તરીકે જાણીતી છે. મારા રાજ્યમાં એ નદી પવિત્ર અને સર્વશ્રેષ્ઠ પાવન માનવામાં આવે છે. અને જે સ્થળ 'સિદ્ધાશ્રમ' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જે પુણ્યમાં વધારો કરે છે, એ સ્થળ કેલાંના ઝાડોના સમૂહોથી શોભાયમાન છે, વિવિધ ફૂલો અને ફળોથી સુશોભિત છે. ત્યાં ખજૂર, અશોક, બકુલ, કેરી અને પ્રિયાળાના વૃક્ષો છે; સંત્રા, બોર, લીમડાં અને બીજાં ફળો પણ છે; ચમેલી, કુરવક, નાગ, કુટજ અને દાડમના વૃક્ષો પણ છે. આ પવિત્ર તળાવ, જ્યાં પવિત્ર નદીઓનો સંગમ થાય છે, ત્યાં વૈશાખ માસમાં સ્નાન કરવાથી હજાર ગાય દાનના ફળ સમાન પુણ્ય મળે છે. અને કાર્તિક માસમાં, જ્યારે સૂર્ય તુલા રાશિમાં હોય, ત્યાં ત્રણ રાત નિયમિત રીતે રહી, નિયમિત રીતે સ્નાન કરનારને—યજ્ઞ, તપ, દાન, પિતૃકર્મ અને ઇષ્ટદેવની પૂજા—આ બધું કરવાથી પૃથ્વી પર થયેલા બધા દોષો હું સંપૂર્ણ માફ કરી દઉં છું. આ રીતે આ દિવ્ય નદીઓનો સંગમ અહીં જાહેર કરાયો છે. આ મહાન પવિત્ર પ્રદેશમાં, હું પૂર્વ દિશામાં પૃથ્વી પર ઊભો છું. વધુમાં, હું તને બીજું પણ કહું છું—શિવજી મારા દક્ષિણ તરફ સ્થિત છે, અને તેઓ સર્વ દુઃખથી મુક્ત છે. હે દેવી, જે તેમને મેળવે છે, તે મને પણ અવશ્ય મેળવે છે. હે પૃથ્વી, જે શિવની પૂજા કરે છે, તે ખરેખર મારી પણ પૂજા કરે છે. આ પ્રદેશ હરિ અને હરાનું સ્વરૂપ છે. અહીં પ્રથમ મુક્તિનું ક્ષેત્ર છે, પછી રૂરુ નામનું પ્રદેશ આવે છે. પવિત્ર પ્રદેશનું માપ ગંડકીના સંગમ સુધી માનવું જોઈએ. જ્યાં ભગીરથી ગંગામાં મળે છે, ત્યાં મહાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. શરૂઆતમાં ગંડકી અને ભગીરથીના સંગમનું વિશેષ સ્તુતિ કરવામાં આવે છે. હે સુન્દરી, આ બધું શાલગ્રામ વિષે તને જણાવાયું છે. અને જે પુણ્ય ભગવાનના ભક્તોને પ્રિય છે, જે અગાઉ વર્ણવાયું હતું—એ સર્વ શ્રેષ્ઠ પુણ્ય છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ તપ છે. સર્વ લાભોમાં એ સર્વોચ્ચ છે; એથી વધુ કશું નથી. આ મહિમા અયોગ્યને કે જે સેવા જાણે નહીં, તેમને આપવો જોઈએ નહીં. જે લોકો લોભ, મોહ, અહંકાર વગેરેથી મુક્ત છે અને જેઓનું મન પવિત્ર છે, એવા પુણ્યશીલ વ્યક્તિઓ પોતાની પિતૃ, માતૃ અને સાસરિયાં—પ્રત્યેક તરફના સાત-સાત પેઢી સુધીના કુળને ઉદ્ધાર કરે છે. આ રીતે પવિત્ર તીર્થસ્થાન અને નદીસંગમની મહિમા અહીં ભાવપૂર્વક વર્ણવાઈ છે.