વરાહપુરાણમ્

જ્યાં યજ્ઞસ્નાન કરનાર લોકો સ્વર્ગમાં ચઢે છે અને મૃત્યુ પામનારને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે, એ સ્થાનનું મહાત્મ્ય સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે. એ ત્રિવેણી તીર્થને જ સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે—તો પછી કોઈ બીજા અજોડ સ્થાનની પ્રશંસા કરવા શું કારણ? તેથી, હે ભાગ્યશાળી, સર્વલોકના કલ્યાણ માટે એ મહિમા કહો. શ્રી વરાહદેવ કહે છે: “હવે હું તને એક પાવન અને ઐતિહાસિક કથા કહું છું. પ્રાચીનકાળમાં, ભગવાન વિષ્ણુએ જગતના કલ્યાણ માટે ઘોર તપ કર્યું હતું. લાંબા સમય સુધી તપસ્યા પછી, તેમના ગાલમાંથી તાપના કારણે ઘમનો પ્રવાહ વહેવા લાગ્યો. મહર્લોક અને તેના પરના બધા જીવાત્માઓ એ અજાયબી જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. બધા દેવતાઓ ઉત્સુક બની બ્રહ્માજી પાસે ગયા. પણ બ્રહ્માજી પણ પોતાની માયાથી અજ્ઞાત રહ્યા. પછી, બધા દેવતાઓ એકત્ર થઈને બ્રહ્માને મળવા ગયા. બ્રહ્માજીએ નમ્રતાપૂર્વક મહાદેવને પ્રશ્ન કર્યો: 'કોણે આ પૃથ્વીને રોકી રાખી છે, જે જગતમાં ઉથલપાથલ લાવે છે?' થોડું ધ્યાન કરીને, મહાદેવ શિવજી બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓને સંબોધી બોલ્યા. પછી ચંદ્રદેવ પોતાના અનુયાયીઓ અને દેવતાઓ સાથે ત્યાં પહોંચ્યા. ત્યારે આનંદિત અને સ્મિતપૂર્વક શંભુ મહાદેવ બોલ્યા: 'જે સર્વનો આધાર છે, સર્વનું નિયમન કરે છે—તમારે શું અશક્ય છે? હું પણ જગતના કલ્યાણાર્થે તપ કરી રહ્યો છું. હે જગતપતિ, આજે તારો દર્શન મળ્યો એટલે હું પૂર્ણ થયો.' શિવજીએ કહ્યું: 'જ્યાં ગાલમાંથી નિષ્ક્રમિત થયેલા ઘમથી ઉત્તમ નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંડકી નદી પ્રગટ થઈ, એ સ્થાનમાં કોઈ શંકા નથી કે, જેના ગર્ભમાં એ વહે છે, ત્યાં હું, બ્રહ્મા, દેવતાઓ અને ઋષિઓ હંમેશા રહીશું, હે કેશવ. અહીં સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ, નિશ્ચિત રીતે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. અહીં સ્નાન કરવાથી ગંગાસ્નાન જેટલું ફળ મળે છે—તો ગંગા સિવાય બીજે કઈ નદી એ સમાન ફળ આપી શકે? આ ગંડકી નદીને દેવિકા નામની બીજી નદી મળી જોડાઈ. જ્યાં સર્જન માટે બ્રહ્માએ અલગ આશ્રમ સ્થાપ્યો, ત્યાં બ્રહ્માની પુત્રી, પાવન અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, જન્મી. એ ત્રિવેણી અત્યંત પવિત્ર છે—even દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે. પ્રાચીનકાળમાં, વેદોના મહાસાગરથી જય અને વિજય નામે બે પુત્રો જન્મ્યા. તૃણબિંદુથી પણ બે પુત્રો જન્મ્યા, જે પાપી હતા છતાં દૃષ્ટિથી સદ્ગુણવાન હતા. તેઓ હરિની ભક્તિથી, મન અને ઇન્દ્રિયો હરિમાં સ્થિર રાખી પૂજન કરતા. પૂજાના પ્રસંગે, તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, હરિએ તેમને વરદાન આપ્યું. યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી, રાજાએ તેમનું સન્માન કર્યું અને તેઓ આગળ વધ્યા. પછી તેઓ યજ્ઞના ભાગ ફાળવવા લાગ્યા અને એકબીજાથી સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા. વિજયએ કહ્યું: 'તમે જે મેળવ્યું છે, એ તેનો હકદાર છે.' બીજાએ કહ્યું: 'તમે લીધેલું પાછું આપતા નથી, તેથી મગર બની જાઓ.' જવાબમાં કહ્યું: 'તમે જે રીતે વાત કરો છો, તેથી ગર્વિત હાથી બની જાઓ.' પછી ગંડકી નદીમાં, પૂર્વજન્મની સ્મૃતિ ધરાવતો તે દ્વિજ જન્મે મગર બન્યો.