વરાહપુરાણમ્

મંદર પર્વતની મહિમાની વાત ચાલતી હતી ત્યારે ભગવાન વર્ણન કરે છે કે, અહીં જે મનને મારે પર સ્થિર કરીને જીવ છોડે છે, તે ઉત્તમ ગતિ પામે છે. મંદરાના પૂર્વમાં એક ગુપ્ત સ્થાન છે, જે એક ખોખામાં આવેલું છે. ત્યાં, પાંચ પ્રહાર સુધી ઉપવાસ કરીને અને પછી સ્નાન કરીને, મનુષ્ય અતિ દુષ્કર સાધના કર્યા પછી જીવન ત્યાગે છે. મંદરાના દક્ષિણ ભાગે પણ એક ગુપ્ત સ્થાન છે, જે વિંધ્ય પર્વતમાંથી પ્રગટ થયેલું છે. ત્યાં, એક દિવસ અને એક રાત ઉપવાસ કરીને, મનુષ્યે સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યારબાદ, તે અતિ દુષ્કર સાધના પૂર્ણ કરીને, ત્યાં જીવ ત્યાગે છે. મંદરાના દક્ષિણ અને પશ્ચિમ તરફ પણ એવા ગુપ્ત સ્થાન છે, જ્યાં એક દિવસ અને એક રાત ઉપવાસ કર્યા પછી સ્નાન કરવું જોઈએ. પછી, જે મારા નિર્ધારિત કર્મોમાં સ્થિત છે, તે ત્યાં જીવ ત્યાગે છે. મંદરાના પશ્ચિમ ભાગે દેવતાઓ સાથે એક ગુપ્ત સ્થાન છે. ત્યાં, પાંચ પ્રહાર સુધી ઉપવાસ કરીને અને સ્નાન કર્યા પછી, મહાન અને વિખ્યાત રાજા જીવન ત્યાગે છે. ઉત્તરપશ્ચિમ દિશામાં, ઊંચા વિંધ્ય પર્વત પર, જે મનુષ્ય મનને મારે પર સ્થિર કરીને સ્નાન કરે છે, તે ગુપ્ત સ્થાનમાં જીવન ત્યાગે છે. દક્ષિણ દિશામાં આશ્રય લઈને, માત્ર ઉચ્ચાર કરવાથી પણ, જે મનુષ્ય આઠ રાત ઉપવાસ કરીને સ્નાન કરે છે, તે મારા નિર્ધારિત કર્મોમાં સ્થિત રહીને ત્યાં જીવ ત્યાગે છે. પશ્ચિમ ભાગે એક ઉત્તમ અને મહાન ગુપ્ત સ્થાન છે. ત્યાં, એક દિવસ અને એક રાત ઉપવાસ કરીને સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યારબાદ, જે પોતાના કર્મ પૂર્ણ કરે છે, તે ત્યાં જીવ ત્યાગે છે. હવે, હું તને આ પવિત્ર ક્ષેત્રના વર્તુળનું વર્ણન કહું છું. હે સુંદર નિતંબવાળી, હું વિંધ્ય પર્વતની ચોટી પર ઊભો છું. મારા જમણે ચક્ર અને ડાબે ગદા સ્થાપિત છે. હલ અને મૂષલ પણ હાજર છે અને શંખ આગળ ઊભો છે. ઘણા લોકો મારા દિવ્ય માયાના પ્રભાવથી આ વાત જાણતા નથી. આ રીતે, વર્ણન પૂર્ણ થાય છે—મંદરાની મહિમા વર્ણવતો અધ્યાય પૂરો થાય છે. પછી, જ્યારે પૃથ્વી દેવીને મંદરાની મહિમા સાંભળવા મળી, ત્યારે તેમણે ધર્મની ઇચ્છાથી, સોમેશ્વર અને અન્ય લિંગો તથા ત્રણ નદીઓના સંગમથી શરૂ થતા ક્ષેત્રોની મહિમા વિશે વાત કરી. પૃથ્વી કહે છે: "હે વિષ્ણુ, મને એ સ્થાન બતાવો જે મંદરાથી પણ ઉત્તમ છે." ત્યારે શ્રી વરાહ કહે છે: "હું તને મારું ગુપ્ત સ્થાન, શાલગ્રામ, કહેતો છું. હે પૃથ્વી, દ્વાપર યુગમાં, યદુ વંશમાં એક પુત્ર જન્મે છે, જે સર્વ કર્તવ્યમાં નિષ્ઠાવાન અને સુખી છે. તેની પત્ની, હે વસુધા, સર્વ અંગોથી સુંદર છે. તેના ગર્ભમાં, હે શુભે, હું જન્મ લઉં—આમાં કોઈ શંકા નથી." "પછી, જ્યારે તે યદુવંશી શ્રેષ્ઠ પુરુષ પરલોક પામી જાય છે, ત્યારે મારા ઉપાસનાર્થે, તે દસ દિશાઓમાં ફર્યો. પછી, હે વસુંધરા, તે પિંડારક, મારા પવિત્ર ક્ષેત્રે પહોંચી. ભૂતકાળમાં, ઈશ્વર સાથે, સર્વ યોગીઓના સ્વામી ત્યાં સ્થિત હતા. અને એ સમયે, હે વસુંધરા, હું પણ ઈશ્વર સાથે ત્યાં હતો." આ રીતે, ભગવાને મંદર અને તેના આસપાસના ક્ષેત્રોની મહિમા તથા પોતાના ગુપ્ત અવતાર અને પવિત્ર ક્ષેત્રોના રહસ્યો પૃથ્વી દેવીને જણાવ્યું.