વરાહપુરાણમ્

ભૂતકાળમાં, સર્વ પ્રાણીઓ પોતાના કર્માનુસાર વિવિધ સ્થળોએ જન્મ લે છે અને તે પણ માત્ર થોડા સમય માટે—ક્યારેક મહિના માટે, ક્યારેક વર્ષ માટે. હે પૃથ્વી, તું તો સર્વ ત્યાગમય શાસ્ત્રોને જાણે છે. જે મનુષ્ય દરરોજ વહેલી સવારેથી આ મહાન ગુહ્ય ઉપદેશને શ્રવણ કરે છે, તેના માટે આ સર્વોત્તમ અને મહાગુહ્ય તત્ત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે. શ્રીમદ્ વર્હા પુરાણના દિવ્ય ગ્રંથમાં 'ગુહ્યવિધિ મહાત્મ્ય' નામનું એકસોથી બાવનમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. અત્યારે હું ફરીથી મન્દાર પર્વતના મહિમાનું વર્ણન કરું છું, હે સુન્દરી, આ અન્ય કથા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. દક્ષિણ દિશામાં જાહ્નવી નદીના કિનારે, વિંધ્ય પર્વતના ઢોળાણ પર, ત્રેતાયુગમાં રામ નામે એક તેજસ્વી પુરુષ હતા. તેમણે નારાયણના મુખેથી ધર્મની વાતો સાંભળી. પૃથ્વીએ નારાયણને પૂછ્યું: "મન્દારનું તમે વર્ણન કર્યું છે, જે દિવ્ય ધર્મ અને હેતુથી યુક્ત છે. મન્દારમાં મનુષ્યો કયા કર્મો કરે છે અને તેના ફળ શું મળે છે? ત્યાંના ગુહ્યો અને રહસ્યો શું છે?" ત્યારે શ્રી વર્હાદેવીએ કહ્યુ: "હું તને મન્દારનું મહાન ગુહ્ય કર્મ જણાવું છું. તે સમયે હું મન્દાર પર્વતમાં, જ્યારે તે પુષ્પિત હતો, રમતો હતો. મારે મનમાં એક વિચિત્ર વિચાર આવ્યો. વિંધ્ય પર્વત પર મારા બળથી મન્દાર નામનું મહાન વૃક્ષ પણ છે. ત્યાં શિલા સપાટી અત્યંત સુખદ અને મનોહર છે. હે સુન્દરી, આ મહાન મન્દાર વૃક્ષનું એક અજોડ ચમત્કાર સાંભળ. ત્યાં મધ્યાહ્ન સમયે લોકો તેને નિહાળી શકે છે." "મન્દારના તળાવમાં, જે મનુષ્ય એક જ ભોજન કરીને ઉપવાસ રાખે છે, અથવા ત્યાંના તળાવમાં પ્રાણ ત્યાગે છે—તેને ઉત્તમ ફળ મળે છે. મન્દારના ઉત્તર ભાગે પ્રપણા નામનું એક પર્વત છે. ત્યાં મારા શ્રેષ્ઠ સ્નાનકુંડ છે, જેને 'સ્નાનકુંડ' કહે છે. જે મનુષ્ય ત્યાં એક જ રાત્રિ ઉપવાસ કરીને સ્નાન કરે છે, તેને વૈકુંઠ સુધી પહોંચાડનારા ગુહ્ય કારણો પ્રાપ્ત થાય છે. એ રીતે, જે અહીં ઉપવાસપૂર્વક સ્નાન કરે છે, તે સર્વ કર્મ પૂર્ણ કરીને મોક્ષ પામે છે." "મન્દારના દક્ષિણપૂર્વે સુંદર વરંગના વિસ્તારમાં સમવાહિની ધારા વહે છે. ત્યાં પણ મનુષ્ય એક જ ભોજન કરીને ઉપવાસથી સ્નાન કરે તો મારા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને પ્રાણ ત્યાગે છે. મન્દારના પૂર્વ ભાગે એક ગુહ્ય સ્થાન છે, જ્યાં ખાડામાં સ્નાન કરવું. ત્યાં પાંચ દિવસ એક જ ભોજન કરીને ઉપવાસ રાખી સ્નાન કરવું, પછી અત્યંત દુષ્કર કર્મ કરીને ત્યાં પ્રાણ ત્યાગ કરવો." "મન્દારના દક્ષિણ ભાગે, વિંધ્યમાંથી નીકળતું એક ગુહ્ય સ્થાન છે. ત્યાં દિવસ-રાત ઉપવાસ કરીને સ્નાન કરવું, પછી દુષ્કર કર્મ કરીને પ્રાણ ત્યાગ કરવો. મન્દારના દક્ષિણ અને પશ્ચિમ ભાગે પણ, દિવસ-રાત ઉપવાસ કરીને સ્નાન કરવું. પછી, જે મનુષ્ય મારા નિર્દિષ્ટ કર્મમાં સ્થિર થાય છે, તે ત્યાં પ્રાણ ત્યાગે છે." આ રીતે, મન્દાર પર્વતના વિવિધ સ્થાનો અને તિર્થોમાં વિશેષ ઉપવાસ અને સ્નાનક્રિયાઓ દ્વારા મનુષ્યને પરમ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ મહાન ગુહ્ય વિધિ અને તેના ફળોનું વર્ણન પૂર્ણ થયું.